Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын энтомологы және натуралисті (1792–1852)
English entomologist and naturalist (1792 1852)
Джеймс Фрэнсис Стивенс (16 қыркүйек 1792 – 22 желтоқсан 1852) – ағылшын энтомологы және натуралисті. Ол 12 томдық «Британдық энтомологияның суреттері» (1846) және «Британдық қоңыздар туралы нұсқаулық» (1839) еңбектерімен белгілі.
James Francis Stephens (16 September 1792 – 22 December 1852) was an English entomologist and naturalist. He is known for his 12 volume Illustrations of British Entomology (1846) and the Manual of British Beetles (1839).
Ерте өмір
Стивенс Шорхэм-би-Си қаласында дүниеге келді және Христос ауруханасында білім алды. Оның әкесі – теңіз флотының капитаны Уильям Джеймс Стивенс (1799 жылы қайтыс болды), ал анасы – Мэри Пек (кейіннен Даллинджер ханым). Ол Гертфордтағы Blue Coat School мектебінде, содан кейін Лондондағы Christ's Hospital мектебінде оқыды. 1800 жылы Дурхэм епискобы Шут Баррингтонның (1734–1826) жетекшілігімен оқуға жіберілді. 1807 жылы оқуын аяқтап, 1807 жылдан 1845 жылға дейін Адмиралдық кеңсесінде клерк болып жұмыс істеді, бұл мүмкіндік оның ағасы, адмирал Стивенс арқасында туды.
Stephens was born in Shoreham by Sea and studied at Christ's Hospital. His father was a navy captain William James Stephens (d. 1799) and his mother was Mary Peck (later Mrs Dallinger). He went to school at the Blue Coat School, Hertford and later at Christ's Hospital, London. He was then sent to study under Shute Barrington (1734–1826), the bishop of Durham in 1800. He left in 1807 and worked as a clerk in the Admiralty office, Somerset House, from 1807 to 1845 thanks to his uncle Admiral Stephens.
Энтомология
Стивенс мектеп оқушысы кезінде-ақ табиғат тарихымен қызығушылық танытқан. 1808 жылы «Британдық жануарлар каталогы» атты қолжазбасын жазды. 17 ақпан 1815 жылы Линнеев қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1826 жылы Лондон зоологиялық қоғамының мүшесі аталды. 1815-1825 жылдары орнитологиямен терең қызығушылық танытып, Джордж Шоудың (1751-1813) еңбегіне үлес қосты. 1818 жылы Британ мұражайындағы жәндіктер коллекциясын реттеуге Уильям Элфорд Личке көмектесу үшін қызметтен демалыс алды. Адмиралтействоға қайта оралды, бірақ жоғары лауазымдағы адамдармен туындаған мәселелер ерте зейнетке шығуына және зейнетақысының бір бөлігінен айырылуына әкелді. Одан кейін Британ мұражайында қайтыс болғанға дейін ақысыз жұмыс істеді және 2800 британдық жәндік түрін сипаттады. Ол микроскоптың орнына қалталық линза қолданды, ал сол кездегі практика бойынша, үлгіні тікелей қадаудың орнына, майдаланған лавр жапырақтары салынған бөтелкеде өлтірді. 1833 жылы Лондон Корольдік энтомологиялық қоғамын құруға қатысты. Стивенс үлгілік түрлері көп болатын үлкен жәндіктер коллекциясын жасады. 1822 жылы капитан Робертстің қызы Сараға үйленді. Олардың балалары ерте жаста қайтыс болды. Стивенс 22 желтоқсан 1852 жылы Кеннингтонда дүние салды, одан әйелі аман қалды. Оның қайтысынан кейін жәндіктер коллекциясын Британ мұражайы сатып алды. Оның кітапханасын Генри Тиббтс Стейнтон (1822–1892) сатып алып, Стивеннің кітаптарды басқа энтомологтарға сәрсенбі кештері қолжетімді ету дәстүрін жалғастырды. Стейнтон осы кітаптардың каталогын «Bibliotheca Stephensiana» (1853) деген атпен жариялады. «Британдық жәндіктердің жүйелі каталогы: бүгінгі күнге дейін табылған барлық жергілікті жәндіктерді олардың табиғи туыстығына сәйкес реттеуге жасалған тырысқандық». Сондай-ақ, энтомология саласындағы әрбір ағылшын және негізгі шетелдік авторлар туралы сілтемелер бар. Қазіргі уақытқа дейін жарияланған барлық британдық туыстар (1829). «Британдық энтомологияның суреттері; немесе, жергілікті жәндіктердің сипаттамасы, олардың ерекше белгілері, метаморфозы, пайда болу уақыты, мекендеу орындары, тамақтануы және шаруашылығы туралы ақпараттар, мүмкіндігі шектес». Он томдық (1828–1846). Бұл еңбек, ескі классификация жүйесіне сәйкес, 7 томдық Mandibulata (жауыры бар жәндіктер), 4 томдық Haustellata (сору мүшелері бар жәндіктер, мысалы, Lepidopteran haustellum) және 1 қосымша томнан тұрады. Пластиналар С.М. Кертис және Джон Обадия Уэствудтың суреттерінен кейін қолмен боялған.
Stephens took an interest in natural history even as a schoolboy. He wrote a manuscript Catalogue of British Animals in 1808. He was elected fellow of the Linnean Society on 17 February 1815, and of the Zoological Society of London in 1826. From 1815 to 1825 he took a great interest in ornithology and contributed to the work of George Shaw (1751 1813). He was granted leave from office to assist William Elford Leach in 1818 to arrange the insect collection at the British Museum. He returned to the Admiralty but troubles with his superiors led him to retire early leading to loss of part of his pension. He then worked unpaid in the British Museum until his death and described as many as 2800 British insect species. He often used a pocket lens rather than a microscope and used a killing bottle with crushed laurel leaves rather than pinning specimens directly as was the practice then. In 1833, he was a founder of what became the Royal Entomological Society of London. Stephens made a large insect collection, which included many type specimens. In 1822 he married Sarah, daughter of a Captain Roberts. Their children died young. Stephens died at Kennington on 22 December 1852 and was survived by his wife. After his death his insect collection was purchased by the British Museum. His library was bought by Henry Tibbats Stainton (1822–1892) who continued to keep Stephen's tradition of keeping the books available to other entomologists on Wednesday evenings. Stainton also published a catalogue of these books Bibliotheca Stephensiana (1853). A systematic Catalogue of British insects: being an attempt to arrange all the hitherto discovered indigenous insects in accordance with their natural affinities. Containing also the references to every English writer on entomology, and to the principal foreign authors. With all the published British genera to the present time (1829). Illustrations of British Entomology; or, a synopsis of indigenous insects, containing their generic and specific distinctions; with an account of their metamorphoses, times of appearance, localities, food, and economy, as far as practicable. In ten volumes. (1828–1846). This work, following an older system of classification, consists of 7 volumes of Mandibulata (insects with chewing mouthparts/mandibles), 4 volumes of Haustellata (insects with sucking mouthparts, such as the Lepidopteran haustellum), and 1 supplementary volume. The plates are coloured by hand, after drawings by C. M. Curtis and John Obadiah Westwood
Даулар
Стивенс Джеймс Реннидің (1787–1867) 1832 жылғы «Британияда табылған көбелектер мен күбәлектердің шолуында» оның суреттерін рұқсатсыз пайдаланғанын және сотқа жүгінгенін хабарлады. Бірақ ол сотты ұтып ала алмады және кітабынан түскен табысының көп бөлігі сот шығындарына жұмсалды. Стивеннің «Британ энтомологиясының суреттері» кітабы, көбінесе жай ғана «Британ энтомологиясы» деп аталатын, Джон Кертистің «Британ энтомологиясы» (1824–1839) кітабымен тікелей бәсекелесті. Бұл британдық энтомологиялық қауымдастықты үштен астам он жыл бойы қарсыластыратын қатыгез дауға себеп болды. Олар Стивеннің жақын досы Джон Обадия Вествудтың келісімге келтіру әрекеттеріне қарамастан, ешқашан татуласа алмады.
Stephens reported that James Rennie (1787–1867) pirated his illustrations in his 1832 Conspectus of the Butterflies and Moths Found in Britain and went to court. He however lost and most of his earnings from his book were lost to legal fees. Stephen's Illustrations of British Entomology, often entitled simply British Entomology was in immediate competition with John Curtis' British Entomology (1824–1839). This gave rise to an acrimonious dispute which split the British entomological establishment into opposing factions for over thirty years. They were never reconciled despite Stephen's close friend John Obadiah Westwood's attempt to heal the rift.
Чарльз Дарвин
Кембридж университетінде оқып жүрген шағында студент Чарльз Дарвин жәндіктерді ынтамен жинауға құмар болды. Ол Стивенске ұстаған сирек кездесетін жәндіктер туралы мәліметтер жіберді және "Британдық энтомологияның суреттері" басылымында 33 жазбада сипатталған жәндіктерді ұстағаны үшін оған алғыс айтылды, барлық жағдайдың екісінен басқасында оның сөздері келтірілді. Дарвин өзінің өмірбаянында: "Менің алғашқы өлеңім жарияланғанда сезінген қуаныштан гөрі, Стивеннің "Британдық жәндіктердің суреттері" еңбегінде "ұстаған – С. Дарвин, эск." деген сөздерді көргенде одан да зор қуаныш сезіндім", – деп еске алады. Бірақ жарияланғандағы нақты сөздер аздап өзгеше болды, яғни "Солтүстік Уэльсте Ф. В. Хоуп пен С. Дарвин, эск. ұстаған" және "Солтүстік Уэльсте С. Дарвин, эск. ұстаған" деп жазылған.
While at the University of Cambridge, the student Charles Darwin became an enthusiastic insect collector. He sent Stephens records of the rarer insects he had captured, and was delighted when Illustrations of British entomology gave him credit for capturing insects described in 33 entries, quoting his words in all but two of the cases. Darwin recalled in his autobiography "No poet ever felt more delight at seeing his first poem published than I did at seeing in Stephen's Illustrations of British Insects the magic words, 'captured by C. Darwin, Esq.' ", though the closest wording as published actually appeared slightly differently, as "captured by the Rev. F. W. Hope and C. Darwin, Esq., in North Wales" and "Taken in North Wales by C. Darwin, Esq. ".