Кіріспе

Адамда кездесетін сүтқоректілер ақуызы Homeobox protein NANOG (hNanog) – жасушалық дифференциация факторларын басу арқылы эмбрионалдық дің жасушаларының (ESC) көпүрлілігін сақтауға көмектесетін транскрипциялық фактор. hNanog адамда NANOG генімен кодталады. Бірнеше түрлі қатерлі ісіктер NANOG-қа байланысты.

Этимология

NANOG атауы Tír na nÓg (ирланд тілінде "Жастар елі"), ирланд және шотланд мифологиясында кельттік әлемге берілген атаудан шыққан.

Құрылымы

Адам hNanog ақуызы, NANOG генімен кодталған, 305 аминқышқылынан тұрады және 3 функционалды доменге ие: N-терминалды домен, C-терминалды домен және сақталған гомеодомен мотиві. Гомеодомен аймағы ДНК-ға байланысуға көмектеседі. NANOG 12-ші хромосомада орналасқан, ал мРНҚ-да 4 экзон және 3 интроннан тұратын 915 базалық жұптан (бж) ашық оқу тізбегі (ORF) бар.

Функция

NANOG – эмбрионалды дің жасушаларындағы (ЭДЖ) транскрипция факторы және плюрипотенттілікті сақтаудағы маңызды фактор саналады. NANOG, POU5F1 (Oct4) және SOX2 сияқты басқа факторлармен бірлесіп, ЭДЖ идентификациясын қалыптастыруға жұмыс істейді деп есептеледі. Бұл жасушалар плюрипотенттілікті сақтай білу қабілеттерінің арқасында зерттеу үшін маңызды нысанды құрайды. Яғни, бұл жасушалар үш кіндік қабатының (эндодерма, эктодерма, мезодерма) кез келген жасушасына айналуға бейім. Осы себепті, дің жасушаларының жұмыс істеу механизмін түсіну үшін жасушаның плюрипотенттілігін сақтайтын механизмдерді түсіну маңызды, және бұл дегенеративті ауруларды емдеуде болашақ табыстарға жол ашуы мүмкін. Гаструляцияның басталу кезінде NANOG эпибластың артқы бөлігінде экспрессияланады. Онда NANOG, транскрипциялық фактор Tal1 экспрессиясын басу арқылы эмбрионалды гематопоэзді тежеуге қатысады. Осы эмбрионалды кезеңде NANOG, алдыңғы-артқы осьтің қалыптасуы үшін маңызды транскрипциялық фактор Pou3f1-ді басады. POU5F1, TDGF1 (CRIPTO), SALL4, LECT1 және BUB1 – бұл өзін-өзі жаңарту және плюрипотентті дифференциацияға жауапты туысқан гендер. NANOG ақуызы Rex1 промоторының транскрипциялық активаторы болып табылады, Rex1 экспрессиясын сақтауда маңызды рөл атқарады. Эмбрионалды дің жасушаларында NANOG деңгейінің төмендеуі Rex1 экспрессиясының төмендеуіне алып келеді, ал NANOG экспрессиясын күшейту Rex1 экспрессиясын стимуляциялайды. Эмбрионалдық даму кезеңіндегі әсерлерінен басқа, ересек дің жасушаларында NANOG-тың эктопиялық экспрессиясы организмнің қартаюы немесе жасушалық қарттығы салдарынан жоғалған көбею және дифференциациялау әлеуетін қалпына келтіре алады.

Қатерлі ісік

NANOG қатерлі ісік түбір жасушаларында жоғары экспрессияланады және осылайша онкоген ретінде канцерогенезді дамытуға ықпал етуі мүмкін. NANOG-тың жоғары экспрессиясы қатерлі ісікпен ауыратын науқастардың нашар аман қалғандығымен байланысты. Жақындағы зерттеулер NANOG және басқа транскрипция факторларының орналасуы жасуша функцияларына маңызды әсер ететінін көрсетті. Эксперименттік деректер NANOG p8 экспрессиясының деңгейі қатерлі ісік жасушаларында ерекше жоғары екенін көрсетті, яғни NANOG p8 гені (CSCs) қатерлі ісік түбір жасушаларының маңызды құрамы болып табылады, сондықтан оны төмендету қатерлі ісіктің қаупін азайтуға мүмкіндік береді.

Қатерлі ісік түбір жасушалары

Наноог - ұрықтық дің жасушаларының өзін-өзі жаңарту қабілетін және көпбағыттылығын бақылайтын транскрипциялық фактор. Сол сияқты, көптеген қатерлі ісік түрлерінде Наноог отбасы ақуыздарының экспрессиясы артады және нашар болжаммен байланысты.