Жабық кір жууға арналған ұнтақ және сұйық жуғыш заттар туралы ақпарат. Қайсысы тиімді, көлемі мен құны жайлы біліңіз. Кір жуу тарихынан да хабар аламыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киім жууға арналған жуғыш заттың түрі. Киім жууға арналған жуғыш зат – кірлі киімдерді (киімдерді) тазалауға қолданылатын жуғыш зат (тазалау құралы). Киім жууға арналған жуғыш зат ұнтақ (кір жуу ұнтағы) және сұйық түрде өндіріледі. Әлемдік кір жуу нарығында ұнтақ және сұйық жуғыш заттар құны бойынша шамамен тең үлеске ие болса, көлемі бойынша ұнтақ жуғыш заттар сұйық заттардан екі есе көп сатылады.
Type of detergent used for cleaning laundry
Laundry detergent is a type of detergent (cleaning agent) used for cleaning dirty laundry (clothes). Laundry detergent is manufactured in powder (washing powder) and liquid form. While powdered and liquid detergents hold roughly equal share of the worldwide laundry detergent market in terms of value, powdered detergents are sold twice as much compared to liquids in terms of volume. >
Тарих
Ежелгі заманнан бері, химиялық қоспалар тоқыма талшықтарын сумен механикалық түрде жууды жеңілдету үшін пайдаланылып келген. Сабынға ұқсас материалдарды жасау туралы ең ерте жазбалар шамамен 2800 ж.б. ежелгі Вавилонға дейін жетеді.
From ancient times, chemical additives were used to facilitate the mechanical washing of textile fibers with water. The earliest recorded evidence of the production of soap like materials dates back to around 2800 BC in ancient Babylon.
Топырақ
Киім жуу – талшық бетіндегі аралас ластануларды жою процесі. Химиялық тұрғыдан ластануларды келесі топтарға бөлуге болады:
Washing laundry involves removing mixed soils from fiber surfaces. From a chemical viewpoint, soils can be grouped into:
Суда еритін ластанулар, мысалы қант, минералды тұздар, мочевина және тер. Қатты бөлшекті ластанулар, мысалы тот, металл оксидтері, күйе (көміртекті қара), карбонаттар, силикаттар және гумус. Гидрофобты ластанулар, мысалы жануар майлары, өсімдік майлары, тері майы, минералды май және май. Қан, жұмыртқа, сүт және терідегі кератин сияқты ақуыздар. Бұлардың толық жойылуы үшін ферменттер, жылу немесе сілтілер қажет, олар ақуыздарды гидролиздейді және кішірек бөліктерге ыдыратады. Ағартуға жататын дақтар, мысалы шарап, кофе, шай, жеміс шырындары және көкөніс дақтары. Ағарту – бұл боялған затты түссіз затқа айналдыратын тотығу реакциясы, ол матада қалады немесе жуу оңайлатылуы мүмкін. Жоюы қиын ластанулар: пигменттер мен бояулар, майлар, шайырлар, қара күйе, балауыздар және денатурацияланған ақуыздар.
Water soluble soils such as sugars, inorganic salts, urea, and perspiration. Solid particulate soils such as rust, metal oxides, soot (carbon black), carbonates, silicates, and humus. Hydrophobic soils such as animal fats, vegetable oils, sebum, mineral oil, and grease. Proteins such as blood, egg, milk, and keratin from skin. These require enzymes, heat or alkali to hydrolyze and denature them into smaller parts before they can be removed by the surfactants. Bleachable stains such as wine, coffee, tea, fruit juices, and vegetable stains. Bleaching is an oxidation reaction which turns the colored substance into a colorless one, which either stays on the fabric or may be easier to wash out. Soils difficult to remove are pigments and dyes, fats, resins, tar, waxes, and denatured protein.
Құрылысшылар
Құрастырушылар (келаттаушы немесе секвестрлеуші заттар деп те аталады) – суды жұмсартатын заттар. Көптеген тұрмыстық су көздерінде, әсіресе қатты сулы аймақтарда, белгілі бір мөлшерде еріген минералдар болады. Бұл еріген минералдардағы металл катиондары, әсіресе кальций және магний иондары, беттік белсенді заттармен (сурфактанттармен) әрекеттесіп, тазалау үшін тиімсіз сабын қоқысын түзетіп, мата мен кір жуғыш машинаның бөліктеріне тұншығып қалуы мүмкін. Құрастырушылар, жауын-шашын, келаттау немесе ион алмасу арқылы қатты суға жауапты минералды иондарды жояды. Сонымен қатар, олар топырақты тарату арқылы кетіруге көмектеседі. Ең алғашқы құрастырушылар – натрий карбонаты (жуу содасы) және натрий силикаты (сулы шыны). 1930 жылдары фосфаттар (натрий фосфаттары) және полифосфаттар (натрий гексаметафосфаты) енгізілді, содан кейін фосфонаттар (HEDP, ATMP, EDTMP) енгізілуі жалғасты. Бұл фосфорлы заттардың көбінесе улы емес екені белгілі, бірақ олардың қоректік заттармен ластануға себеп болатыны және қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін екені анықталды. Осы себепті көптеген елдерде оларға тыйым салынды, нәтижесінде поликарбоксилаттар (EDTA, NTA), цитраттар (тринатрий цитраты), силикаттар (натрий силикаты), глюкон қышқылы және полиакрил қышқылы сияқты фосфорсыз заттар, сондай-ақ цеолиттер сияқты ион алмастырушы заттар дамытылды. Сілтілік құрастырушылар жуу ортасының pH деңгейін өзгертіп, тиімділікті арттыра алады. Мақта сияқты суды жақсы сіңіретін талшықтар суда теріс зарядқа ие болады, ал синтетикалық талшықтар салыстырмалы түрде бейтарап болады. Аниондық сурфактанттардың адсорбциясы арқасында теріс заряд одан әрі артады. pH деңгейі жоғарылаған сайын, топырақ пен талшықтар теріс заряд алады, бұл олардың бір-бірінен тегіс итерілуіне әкеледі. Жақсы тазалау үшін оңтайлы pH диапазоны – 9–10,5. Сілтілер майларды сабындандыру арқылы жуу тиімділігін де арттыра алады. Құрастырушы және сурфактант топырақты кетіру үшін бірлесіп жұмыс істейді, ал құрастырушының жуу әсері сурфактантқа қарағанда күшті болуы мүмкін. Мақта, жүн, полиамид және полиакрилонитрил сияқты суды жақсы сіңіретін талшықтар үшін натрий трифосфаты топырақты сурфактанттан гөрі тиімдірек кетіреді. Полиэстерлер мен полиолефиндер сияқты суды нашар сіңіретін талшықтарды жуғанда, сурфактанттың тиімділігі құрастырушыдан жоғары болады деп күтіледі, бірақ бұл әрқашан солай бола бермейді.
Builders (also called chelating or sequestering agents) are water softeners. Most domestic water supplies contain some dissolved minerals, especially in hard water areas. The metal cations present in these dissolved minerals, particularly calcium and magnesium ions, can react with surfactants to form soap scum which is much less effective for cleaning and can precipitate onto both fabric and washing machine components. Builders remove mineral ions responsible for hard water through precipitation, chelation, or ion exchange. In addition, they help remove soil by dispersion. The earliest builders were sodium carbonate (washing soda) and sodium silicate (waterglass). In the 1930s phosphates (sodium phosphates) and polyphosphates (sodium hexametaphosphate) were introduced, continuing with the introduction of phosphonates (HEDP, ATMP, EDTMP). While these phosphorus based agents are generally non toxic they are now known to cause nutrient pollution, which can have serious environmental consequences. As such they have been banned in many countries, leading to the development of phosphorus free agents, such as polycarboxylates (EDTA, NTA), citrates (trisodium citrate), silicates (sodium silicate), gluconic acid and polyacrylic acid; or ion exchange agents like zeolites. Alkali builders may also enhance performance by changing the pH of the wash. Hydrophilic fibers like cotton will naturally have a negative surface charge in water, whereas synthetic fibers are comparatively neutral. The negative charge is further increased by the adsorption of anionic surfactants. With increasing pH, soil and fibers become more negatively charged, resulting in increased mutual repulsion. The optimum pH range for good detergency is 9–10.5. Alkalis may also enhance wash performance via the saponification of fats. Builder and surfactant work synergistically to achieve soil removal, and the washing effect of the builder may exceed that of the surfactant. With hydrophilic fibers like cotton, wool, polyamide and polyacrylonitrile, sodium triphosphate removes soil more effectively than a surfactant alone. It is expected that when washing hydrophobic fibers like polyesters and polyolefins, the effectiveness of the surfactant surpasses that of the builder, however this is not the case.
Үстіңгі белсенді заттар
Плотноактивті заттар кір жуғыш заттардың тазалау өнімділігінің басым бөлігін қамтамасыз етеді. Олар топырақты суға сіңіріп, эмульсиялау арқылы, сондай-ақ ылғалдануды жақсарту үшін судың беткі кернеуін азайту арқылы осыны іске асырады. Киім жуғыш заттарда көбінесе аниондық және иондық емес беткі белсенді заттар болады. Катиондық беткі белсенді заттар әдетте аниондық жуғыш заттармен үйлеспейді және тазалау тиімділігі төмен; олар тек белгілі бір арнайы әсерлер үшін, маталарды жұмсартқыш, антистатикалық заттар және биоцидтер ретінде қолданылады. Звитериондық беткі белсенді заттар, негізінен, құн себептерінен кір жуғыш заттарда сирек қолданылады. Көптеген жуғыш заттар өнімділігін теңестіру үшін әртүрлі беткі белсенді заттардың комбинациясын пайдаланады. 1950 жылға дейін сабын кір жуғыш заттардағы басым беткі белсенді зат болды. 1950 жылдардың соңында дамыған елдерде сабынның орнын негізінен тармақты алкилбензолсульфонаттары сияқты «синтетикалық жуғыш заттар» (синдеттер) ішінара алмастырды. Төмен биологиялық ыдырау қабілетіне байланысты, бұл тармақты алкилбензолсульфонаттары 1960 жылдардың ортасында тікелей алкилбензолсульфонаттарымен (LAS) ауыстырылды. 1980 жылдардан бастап SDS сияқты алкилсульфаттар LAS есебінен кеңінен қолданыла бастады. 1970 жылдардан бері алкоголь этиоксилаттары сияқты иондық емес беткі белсенді заттар кір жуғыш заттардың үлесін арттырды. 1990 жылдары глюкамидтер қосымша беткі белсенді заттар ретінде пайда болды, ал алкил полигликозидтер нәзік маталарға арналған арнайы жуғыш заттарда қолданылды. Фосфаттар кірді жақсы тазартады, бірақ сонымен қатар эвтрофикацияға әкеледі, әсіресе ағынды суларды тиісті түрде тазартпаған жағдайда. 2013 жылы хош иісті кір жуғыш өнімдерге қатысты академиялық зерттеуде «құрғатылған ауадан шығатын 25-тен астам ұшқыш органикалық қосылыстар табылды, олардың ішінде ацетальдегид, ацетон және этанолдың концентрациясы ең жоғары болды. Олардың жетісі қауіпті ауа ластағыштары (HAP) ретінде, ал екеуі канцерогенді HAP (ацетальдегид және бензол) ретінде жіктелді». ЕЭК 73/404/ЕЭК директивасы жуғыш заттарда қолданылатын барлық типтегі беткі белсенді заттардың орташа биологиялық ыдырау деңгейін кемінде 90% деп белгілейді. Фосфаттардың жуғыш заттардағы мөлшері көптеген елдерде реттеледі, мысалы, Австрия, Германия, Италия, Нидерланды, Норвегия, Швеция, Швейцария, АҚШ, Канада және Жапония.
Surfactants are responsible for most of the cleaning performance in laundry detergent. They provide this by absorption and emulsification of soil into the water and also by reducing the water's surface tension to improve wetting. Laundry detergents contain mostly anionic and non ionic surfactants. Cationic surfactants are normally incompatible with anionic detergents and have poor cleaning efficiency; they are employed only for certain special effects, as fabric softeners, antistatic agents, and biocides. Zwitterionic surfactants are rarely employed in laundry detergents mainly for cost reasons. Most detergents use a combination of various surfactants to balance their performance. Until the 1950s, soap was the predominant surfactant in laundry detergents. By the end of the 1950s so called "synthetic detergents" (syndets) like branched alkylbenzene sulfonates had largely replaced soap in developed countries. Due to their poor biodegradability these branched alkylbenzenesulfonates were replaced with linear alkylbenzenesulfonates (LAS) in the mid 1960s. Since the 1980s, alkyl sulfates such as SDS have found increasing application at the expense of LAS. Since the 1970s, nonionic surfactants like alcohol ethoxylates have acquired a higher share in laundry detergents. In the 1990s, glucamides appeared as co surfactants, and alkyl polyglycosides have been used in specialty detergents for fine fabrics. Phosphates make laundry cleaner but also cause eutrophication, particularly with poor wastewater treatment. A 2013 academic study of fragranced laundry products found "more than 25 VOCs emitted from dryer vents, with the highest concentrations of acetaldehyde, acetone, and ethanol. Seven of these VOCs are classified as hazardous air pollutants (HAPs) and two as carcinogenic HAPs (acetaldehyde and benzene)". The EEC Directive 73/404/EEC stipulates an average biodegradability of at least 90% for all types of surfactants used in detergents. The phosphate content of detergents is regulated in many countries, e. g., Austria, Germany, Italy, the Netherlands, Norway, Sweden, Switzerland, United States, Canada, and Japan.