Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылы 18 қыркүйекте Ауғанстанда парламенттік сайлаулар провинциялық сайлаулармен бірге өтті. Бұрынғы соғыс лордтары мен олардың жақтастары төменгі палатада да, провинциялық кеңесте де (жоғарғы палата мүшелерін сайлайтын) көпшілік орындарды жеңіп алды. Әйелдер төменгі палатадағы орынның 28 пайызын жеңіп алды, бұл 2004 жылғы Конституцияда кепілденген 25 пайыздан алты пайызға артық.
Parliamentary elections were held in Afghanistan alongside provincial elections on 18 September 2005. Former warlords and their followers gained the majority of seats in both the lower house and the provincial council (which elects the members of the upper house). Women won 28% of the seats in the lower house, six more than the 25% guaranteed in the 2004 constitution.
Сайлау жүйесі
Шамамен он екі миллион сайлаушы 249 орындық Wolesi Jirga, парламенттің төменгі палатасы және 34 провинциялық кеңес үшін дауыс беруге құқылы болды. Парламентке 2 707 кандидат (328 әйел, 2379 еркек) – барлығы тәуелсіз; партиялар заңмен танылмаған және тізімдер жоқ. Бұл сынға ұшырады: салыстырмалы түрде танымал емес адамдар өте танымал кандидаттар сияқты оңай орын алуы мүмкін. Бұл тұрғындардың кімге дауыс беруді шешуін қиындатты, тіпті кейбір кандидаттар саяси партияның мүшесі болуы немесе (қаржылық жағынан) қолдау тапса да. Тағы бір сын көздері – көп мүшелік сайлау округтерінде, әсіресе партиялық тізімдер болмаған кезде, бірыңғай, ауыстырылмайтын дауыс беруді пайдалану. Басқаша айтқанда, әрбір провинция бірнеше мүшелерді сайлайды, бірақ әрбір сайлаушы бір ғана кандидатқа дауыс бере алады. Бұл дауыстың фрагментациялану қаупін тудырады, нәтижесінде кандидаттар дерлік кездейсоқ түрде сайлануы мүмкін. Алғашқы нәтижелер осы қорқынышты растады. Мысалы, алғашқылардың бірі болып нәтижелерін жариялаған Фарах провинциясында 46 кандидат бес орын үшін жарысты. Бірде-бір кандидат 11%-дан артық дауыс жинаған жоқ, ал бес кандидаттың төртеуі 8%-дан аз дауыс жинады. 33 орынға ие болған Кабулда сайлауға түскен кандидаттардың көпшілігі 1%-дан аз дауыс жинады, ал 30% -дан астам дауыс үш үміткерге берілді, ал жетекші үміткер ең төменгі дауыс үлесімен сайланған үміткердің 25 еседен астам дауысын алды, ал бірнеше сайланған үміткер 2000 дауыстан аз дауыс алды. Бұл заң шығарушы орган құрамына мүшелердің көпшілігі аз немесе мүлдем заңды емес болып кету қаупін тудырады. Ауған халқының көп бөлігі оқый да, жаза да алмайтындықтан, барлық кандидаттардың да белгішелі бір суреті болды. Бұл суреттер тізімге енгізілген. Оларға футбол, көлік немесе гүлдердің түрлі түрлері кірді. Әр түрлі белгілер жеткіліксіз болғандықтан, кейбір кандидаттардың бірнеше белгісі болды: бір-бірінен кейін екі немесе үш футбол, мысалы, Гулалай Хабиб (Кабул парламенті кандидаттарының тізімінің 16-беті). Мысалы, парламенттің Нуристан бөліміне кандидаттар тізімі былай көрінді. Дегенмен, кандидаттар белгілерді өздері таңдап ала алмады: оларды сайлау комиссиясы таңдады. 45 үміткер қарулы топтармен байланысы болғаны немесе мемлекеттік жұмыстан бас тартпағаны үшін қабылданбады. Халық өз провинциясындағы үміткерге дауыс береді. Әр провинцияның парламенттегі өкілдер саны халық санына байланысты. Халық саны бойынша ең үлкен провинция Кабулда 33 орын бар (390 үміткер, 50 әйел, 340 ер адам), ал Нүристан, Німруз және Панджшир сияқты кішкентай провинцияларда тек екі орын бар. Облыстық кеңестерге үміткерлердің жалпы саны 3025 адамды құрады. Орузғаннан басқа барлық провинцияларда әйелдер провинциялық кеңеске үміткер болды. Барлық округтерде әйелдер парламенттік сайлауға қатысты. 2005 жылы аудандық кеңес сайлауы өткізілмеді (алдымен округтер саны, шекаралары мен халық саны анықталуы керек еді). Бұл Ауғанстанда 33 жылдан бері өткізілген алғашқы парламенттік сайлау болды: коммунистік билік, азаматтық соғыс және Талибан билігі аяқталғаннан кейін, АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі Талибан режимін құлатты, ал 2004 жылғы президенттік сайлаудан кейін 2005 жылы парламенттік сайлау ұйымдастырылды. 2001 жылғы Бонн келісіміне сәйкес, сайлау 2004 жылдың маусым айында өтуі тиіс еді. Алайда қауіпсіздік жағдайына байланысты Хамид Карзай (сол кездегі уақытша президент, қазіргі Ауғанстан президенті) сайлауды бір жылдан астам уақытқа кейінге қалдырды. Талибан және басқалар сайлауды күштеп бұзуға әрекет етуі мүмкін болғандықтан қауіпсіздік мәселесі де өзекті болды. Бірнеше кандидат сайлау алдында қаза тапты. Парламенттегі орындардың ширек бөлігі – 68 орын – әйелдерге, сондай-ақ Кучи қауымына 10 орын бөлінген. Бұл – ең төменгі көрсеткіш, бұл топтар үшін орын санының жоғарғы шегі жоқ. Мешрана Жирганың 102 мүшесі провинциялық кеңестер арқылы жанама түрде сайланады.
Approximately twelve million voters were eligible to vote for the 249 seat Wolesi Jirga, the lower house of parliament, and 34 provincial councils. The 2,707 parliamentary candidates (328 female, 2,379 male) are all independent; parties are not recognized by law and lists do not exist. This has been the subject of criticism: relatively unknown people could win a seat as easily as very popular candidates. It has also made it considerably difficult for the population to decide whom to vote for, even though some candidates may be a member of or (financially) backed by a political party. Another source of criticism is the use of the single, non transferable vote in multi member constituencies, particularly in the absence of party lists. In other words, each province elects a number of members, but each voter can vote for only one candidate. This runs the risk of fragmenting the vote to the point where candidates can be elected virtually by chance. Early returns confirmed this fear. For example, in Farah Province, one of the first provinces to declare its results, 46 candidates competed for five seats. No candidate polled more than 11%, and four of the five elected candidates polled less than 8%. In Kabul, which had 33 seats available, most of the candidates elected received well under 1% while over 30% of the votes cast went to three candidates, with the leading candidate receiving over 25 times the vote of the candidate elected with the lowest vote share, and several elected candidates receiving less than 2000 votes. This creates the risk of a legislature in which the majority of members have little or no legitimacy. Because a sizable percentage of the Afghan population is unable to read and write, all candidates had an icon as well. Those icons were included on the lists. These included, but were not limited to, pictures of footballs, cars or different sorts of flowers. Because there were not enough different icons, some candidates had multiple icons as their symbol: two or three footballs behind each other, like Gulallay Habib (page 16 of the Kabul parliament candidate list). For example, the candidate list for the Nuristan section of the parliament looked like this. Candidates were not able to choose the icons themselves: instead, the electoral committee chose them. Forty five candidates were refused because of connections with armed groups or for not giving up their government jobs. People vote for a candidate in their own province. Each province has a number of representatives in parliament, depending on the population. The largest province by population, Kabul, has 33 seats (390 candidates, 50 female, 340 male), whereas the small ones like Nuristan, Nimruz and Panjshir, have only two. The total number of candidates for the provincial councils was 3,025. Each province, except Oruzgan, had women running for seats in the provincial council. Female candidates ran for parliament in all districts. District council elections, originally also scheduled for the same date, were not held in 2005 (district numbers, boundaries and population figures had to be determined first). These were the first parliamentary elections in Afghanistan in 33 years: after communist rule, civil war and Taliban rule, the U. S. invasion of Afghanistan toppled the Taliban regime and after the presidential elections in 2004, parliamentary elections were organized in 2005. Originally, according to the 2001 Bonn agreement, the elections were to be held in June 2004. However, due to the security situation, Hamid Karzai (then interim President, now President of Afghanistan) moved the elections more than a year to the later date. Security was still an issue, as Taliban and others threatened to disrupt the elections violently. Several candidates were killed before polling. A quarter of the seats 68 seats in the parliament are reserved for women, as well as 10 seats for the Kuchi community. Those are minimum numbers: there is no maximum for the number of seats for those groups. The 102 members of the Meshrano Jirga, the upper house, are indirectly elected by the provincial councils.
Жүріс-тұрысы
2009 жылғы Ауғанстан сайлауы барысында АҚШ-тың Ауғанстандағы бұрынғы елшісі Рональд Э. Нейман 2005 жылғы сайлауда адамдардың бірнеше рет дауыс беруіне жол бермеу үшін қолданылған "өшірмейтін" сияның, шын мәнінде, жуылатынын еске түсірді. Осы мәселе 2004 жылғы президенттік сайлауда да болған, және 2009 жылғы сайлауда да қайта орын алды.
During the 2009 Afghan elections, former U. S. Ambassador to Afghanistan Ronald E. Neumann recalled that the "indelible" ink used in the 2005 election to prevent people from voting more than once had turned out to be washable after all. The same problem had also occurred in the 2004 presidential elections, and was repeated again in the 2009 elections.
Нәтижелер
Сайлауға қатысу деңгейі 50% деп бағаланды, бұл 2004 жылғы қазан айында өткен президенттік сайлаудан едәуір төмен. Бұл жағдайға Ауғанстанның жаңа сайлау заңының салдарынан партиялық тізімдердің анық болмауы себеп болды, осының нәтижесінде көптеген сайлаушылар кімге дауыс беретінін білмей қалды. Сайлауға қатысу ең жоғары деңгейге солтүстіктегі түрікмен, өзбек және тәжік халқы шоғырланған облыстарда жетті – жалпы алғанда 60%-дан асып, Талибан қозғалысының ең белсенді болған оңтүстік-шығыстағы паштун аймақтарында 50% құрады. Тажиктер көп тұратын елорда Кабул қаласында сайлауға қатысу көрсеткіші күтпегендей төмен болды (34%). Алғашқы нәтижелер 9 қазанда жарияланды, ал алаяқтық туралы айыптауларға байланысты соңғы нәтижелер 12 қарашаға дейін жарияланбады. Сайлауға қатысқан кандидаттардың көпшілігі партиялық тізім бойынша емес, жеке өзі түсті, ал сайланған депутаттардың бір бөлігі белгілі бір партиялармен байланыста болды.
Turnout was estimated at 50%, substantially lower than at the presidential election in October 2004. This is blamed on the lack of identifiable party lists as a result of Afghanistan's new electoral law, which left voters in many cases unclear on who they were voting for. Turnout was highest in the Turkmen, Uzbek and the Tajik populated provinces in the north generally over 60% and 50% in some of the Pashtun southeastern areas where the Taliban insurgency is strongest. Turnout was also surprisingly low (34%) in the capital Kabul, which is dominated by Tajiks. The first results were declared on 9 October, with final results being delayed by accusations of fraud, and were finally announced on 12 November. Only a minority of candidates contested the election on a party ticket, whilst a number of elected MPs were loosely associated with certain parties.
Сайланған мүшелері
Аты Жөні Лауазымы Сайлау округі Ескертулер Мохаммад Юнис Канони Спикер Кабул облысы Ауғанстанның Уақытша және Ауғанстанның Көшкінші әкімшіліктері кезінде Ауғанстан кабинетінің мүшесі. Мируайс Ясини Бірінші спикер орынбасары Нангархар облысы 2009 жылы президенттікке үміткер. Мохаммад Ариф Нурзай Бірінші спикер орынбасары Қандаһар облысы Спикер орынбасары, президент Хамид Карзаймен туысқандық байланыста. Соғыс лорды болуы күдік тудырады. Салех Мохаммад Регистани Панджшер облысы Талибанға қарсы көрнекті тұлға, Ауғанстандағы қарсылық кезеңінде Талибан мен Әл-Қаидаға қарсы күрескен. Малалай Джоя Фарах облысы Әйелдер құқығын қорғаушы, "Ауғанстанның ең батыл әйел" атымен танымал. Сәйд Махмуд Хасамуддин Әл-Гайлани Газни облысы Танымал суфи және Ауғанстан саяси партиясының жетекшісі, Пир Гайланидің немересі. Әли Акбар Касими Газни облысы Ауған Ұлттық Армиясының генералы, бұрынғы 14-ші дивизия командирі, Газниде орналасқан. немесе Гераттағы басқа да үміткерлер. Малалай Шинвари Кабул облысы Президенттікке үміткер болу алдында журналист болып жұмыс істеген, оның қолдаушылары дәстүршілдер тарапынан қорқытуға ұшырағанын хабарлады, қарызды өтеу үшін қыздарын сатуға қарсы. Фаузия Насрияр Хайдари Кабул облысы Фатима Назри Кабул облысы Ерфанұлла Ерфан Кабул облысы Алами Балхи Кабул облысы "[Юнус] Канунидің саяси фракциясымен байланысты" деп хабарланды. Обаидулла Қандаһар облысы Экономика комитетінің мүшесі. Малали Ишақзай Қандаһар облысы Мемлекеттік қызметтер комитетінің мүшесі. Мавлави Ханиф Шах әл-Хусейни Хост облысы Әділет комитетінің мүшесі. Шұжаул Мулик Кунар облысы Ішкі қауіпсіздік комитетінің мүшесі. Инженер Мохаммад Алим Қарар Лагман облысы Хезб-е Ислами Гулбуддин жасағының бұрынғы командирі, Ішкі қауіпсіздік комитетінің мүшесі. Хамидулла Хан Тохи Забул облысы Ішкі қауіпсіздік комитетінің мүшесі. Тұрпақай Забул облысы Байланыс комитетінің мүшесі. Ахмад Вахид Хан Тахири Герат облысы Абдул Хади Жамшиди Герат облысы Абдул Салам Казизада Герат облысы Ахмад Бехзад Герат облысы Ахмад Вахид Хан Тахири Герат облысы Ақайе Джебраили Герат облысы Азиз Ахмад Наадим Герат облысы Гүл Ахмад Герат облысы Мохаммад Ариф Тайаб Герат облысы Мохаммад Салих Салжұқи Герат облысы Наджла Дехкан Нихад Герат облысы Қази Назир Ахмад Герат облысы Рахими Джами Герат облысы Саадат Фатахи Герат облысы Сәйд Мохаммад Шафиқ Герат облысы Шахназ Хемати Герат облысы Зарин Герат облысы Фатима Азиз Кундуз облысы
Name Role Constituency Notes Mohammad Younis Qanooni Speaker Kabul Province Member of Afghan cabinet during the Afghan Interim Administration and Afghan Transitional Administration. Mirwais Yasini First Deputy Speaker Nangarhar Province Candidate for President in 2009. Mohammad Arif Noorzai First deputy speaker Kandahar Province Deputy speaker, related to President Hamid Karzai through marriage. under suspicion of warlordism. Saleh Mohammad Registani Panjshir Province Prominent anti Taliban figure, who fought against the Taliban and Al Qaeda during the resistance period in Afghanistan. Malalai Joya Farah Province Women's rights campaigner, nicknamed "the bravest woman in Afghanistan." Sayed Mohmood Hasamuddeen Al Gailani Ghazni Province Grandson of Pir Gailani, a prominent Sufi, and leader of an Afghan political party. Ali Akbar Qasimi Ghazni Province General in the Afghan National Army, and was a former commander of the 14th Division, which was garrisoned in Ghazni. or any other candidate in Herat. Malalai Shinwari Kabul Province Worked as a journalist prior to running for office, reported that her supporters were subjected to intimidation from traditionalists, opposes selling daughters into marriage to pay off debts. Fauzia Nasryar Haidari Kabul Province Fatima Nazry Kabul Province Erfanullah Erfan Kabul Province Alami Balkhi Kabul Province Reported to be "associated with [Yunus] Qanuni's political faction." Obaidullah Kandahar Province Served on the Economics committee. Malali Ishaqzai Kandahar Province Served on the Government Services Committee. Mawlawi Hanif Shah al Hussaini Khost Province Sat on the Justice Committee. Shujaul Mulik Kunar Province Sat on the Internal Security Committee. Engineer Mohammad Alim Qarar Laghman Province Former commander with the Hezb e Islami Gulbuddin militia. sat on the Internal Security Committee. Hameedullah Khan Tokhi Zabul Province Sat on the Internal Security Committee. Toorpekai Zabul Province Sat on the Communications Committee. Ahmad Waheed Khan Tahiri Herat Province Abdul Hadi Jamshidi Herat Province Abdul Salam Qazizada Herat Province Ahmad Behzad Herat Province Ahmad Waheed Khan Tahiri Herat Province Aqayee Jebraili Herat Province Aziz Ahmad Naadim Herat Province Gul Ahmad Herat Province Mohammad Arif Tayab Herat Province Mohammad Salih Saljoqi Herat Province Najla Dehqan Nizhad Herat Province Qazi Nazir Ahmad Herat Province Rahimi Jami Herat Province Saadat Fatahi Herat Province Sayyad Mohammad Shafiq Herat Province Shahnaz Hemati Herat Province Zarin Herat Province Fatima Aziz Kunduz Province