Кіріспе

Балық түрлері

Қашық бас скульпині (Cottus ricei) – Cottidae тұқымдасына жататын, тұщы судың қанатты балықтарының бір түрі, нақтырақ айтқанда, скульпиндерге жатады. Бұл түр Солтүстік Американың солтүстік-шығысында кеңінен таралған.

Таксономия

Шешкебас шабақ алғаш рет американдық табиғат зерттеушісі және этнографы Эдвард Уильям Нельсон тарапынан Cottopsis ricei деп ресми түрде сипатталды, оның типтік орны Иллинойс штаты, Кук округіне жақын Мичиган көлі деп көрсетілген. Ол Cottus туысының атаулы кіші туысына жатады. Бұл түр Нельсонның досы Ф. Л. Райс құрметіне аталған.

Сипаттама

Қасық бас мүсіндерінде қабықшалар болмайды, бірақ олардың орнына кішкентай, жіңішке, иілген тікендермен жабылады. Бастары жалпақ үшбұрышты келген, ал денелері цилиндр тәрізді, жоғарыдан төменге қарай қысыңқы және бастан құйрыққа қарай тартылады. Оларда анық көрінетін преоперкуляр тікендері болады. Жүзбе қанаттары ұзын және дөңгелек, ал түсі жасыл қоңырдан ашық сарыға дейін өзгереді, қыры ақ, денесі ұсақ дақты. Қасық бас мүсіндерінің орташа ұзындығы шамамен 1,5-2,4 дюймді құрайды, бірақ ең ірі мүсін 5,3 дюйм болған. Көздері басының үстіңгі бөлігінде орналасқан және ауыздары құрсақ бетінде, төменгі жағында ашылады. Бұл оларға өзендер мен көлдердің түбінде қоректенуге мүмкіндік береді. Оларда құйрық тұяғына дейін созылатын толық бүйірлік сызық бар (анальді қанаттың соңы мен құйрық қанатының табаны арасында), бұл оларға суда қозғалысты сезуге көмектеседі. Қасық бас мүсіндерінде төрт жұмсақ тобықтық сәуле (жұмсақ сәулелер жұқа және икемді), 14-16 кеуде сәулесі, бір жақ тесігі және үш преоперкуляр тікені болады. Оларда таңдайда тістері жоқ. Бұл балықтар әдетте 6 жылға дейін өмір сүреді, ал шырышты мүсіндер 5 жылға, ал терең су мүсіндері 7 жылға дейін өмір сүреді. Қасық бас мүсінінде жүзу қабысы жоқ, бұл оған көлдер мен өзендердің түбінде демалуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олар төмен жиілікті дыбыстарға сезімтал, ал жоғары жиілікті дыбыстарға азырақ сезімтал. Оларда дөңгелек құйрық қанаты бар.

Ауқым

Қасықбас балықты Канаданың оңтүстік Квебек облысынан Солтүстік-Батыс және Юкон территорияларындағы Маккензи өзеніне дейін, сондай-ақ Британдық Колумбияда кездестіруге болады. Олар Солтүстік Огайо, Монтана штаттарында және Супериор, Эри сияқты Ұлы көлдердің көптегенінде де таралған. Дегенмен, Эри көлінің жоғары деңгейде ластануына байланысты, ондағы қасықбас балықтың саны азайып барады.

Тіршілік ету ортасы

Қасық бас мүсіндері жылдам ағысы бар өзендерде немесе терең көлдерде кездеседі. Бұл балықтар жыртқыштарынан, мысалы, алабұға және басқа ірі көл балықтарынан жасыру үшін тас жартастар, үлкен тастар, қиыршық тастар, құм-қиыршық және ағаш келеңдері бар орталарды ұнатады.

Диета

Олардың тамақтануы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар, көбінесе, тасжалаулар және планктон сияқты су жәндіктерімен қоректенеді. Бұл балықтар солтүстік шоқыр, көл шабақ және шұбар балық сияқты ірі жыртқыш балықтардың азығы болып табылады. Егер олар қалың емес суда тіршілік етсе, сүтқоректілер мен құстардың жемі болуы мүмкін.

Көбею

Қашық бас скульпині екі жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі, оның ұзындығы шамамен 7,0-8,0 см-ге жетеді. Көбейіс күз айларында жүзеге асады, осы кезде еркектер аумақ іздеп, басқа еркектерден қорғайды. Аумақ белгіленгеннен кейін, еркектер басқа еркектерді өз аумағынан, оның ішінде ұя орнынан қуады. Еркектер ұя орнын тастардың астынан таңдайды. Содан кейін олар аумақтарының сапасымен аналықтарды қызықтыруға тырысады, аналықтар жұмыртқаларын ұя орнындағы тастардың астына шашады және бекітеді. Аналықтар жұмыртқалары ұрықтанғаннан кейін ұядан қуылады. Еркектер кейде көп әйелді болуы мүмкін, бірақ бұл көбінесе еркектің дене мөлшеріне және бір уақытта қанша жұмыртқаны қорғай алатынына байланысты. Еркектер жұмыртқалар баяндалғанша ұяны күзетіп сақтайды, бұл әдетте ұрықтанғаннан кейін 21 күн өткен соң болады. Аналықтардың ұрықтылығы 280-ден 1200 жұмыртқаға дейін жетеді және аналықтың дене мөлшерімен де байланысты.