Кіріспе

Beta Cephei түріндегі өзгермелі жұлдыздар, Beta Canis Majoris жұлдыздары деп те аталады, жұлдыз бетінің тербелістерінен туындаған жарықтығының шағын, жылдам өзгеруін көрсететін өзгермелі жұлдыздар. Бұл өзгерулер жұлдыздың ішкі қабаттарындағы 200 000 K температурадағы темірдің ерекше қасиеттерімен байланысты деп саналады. Бұл жұлдыздар көбінесе спектральдық B класына жататын, қызу көк-ақ түсті жұлдыздар болып табылады және оларды Дельта Цефеи атымен аталған, жарқыраған супергигант жұлдыздар – Цефеидтермен шатастыруға болмайды.

Қасиеттері

[[File:BetaCepLightCurve. png|thumb|left|Бета-Сефеидің жарық қисығы, TESS деректерінен алынған. Бұл айнымалы жұлдыздардың прототипі Бета-Сефеи, шағылысқан шамасы +3.16-дан +3.27-ге дейін 4.57 сағаттық кезеңмен өзгереді. Жұлдыз ең кішкентай және ең ыстық болғанда ең жарық нүктесі пайда болады. Олардың жарықтығы ультракөк сәулелі толқын ұзындығында 1 шамаға дейін өзгереді. Бета-Сефеи айнымалыларының пульсацияларын каппа механизмі және p режиміндегі пульсациялар қозғайды. Жұлдыздың тереңдігінде температура 200 000 К-ге жеткенде, темірдің көп мөлшері кездеседі. Осы температурадағы темірдің мөлдірлігі артады (кемімейді), нәтижесінде қабаттың ішінде энергия жинақталады. Бұл қабаттың ішіндегі қысымның артуына және оның қайтадан сыртқа итерілуіне әкеледі, бұл цикл сағаттар ішінде қайталанады. Бұл Fe bump немесе Z bump (Z жұлдыздың металдық құрамын білдіреді) деп аталады. Ұқсас, баяу пульсациялы B жұлдыздарында да темірдің мөлдірлігінің өзгеруінен туындайтын g режиміндегі пульсациялар байқалады, бірақ олардың массасы аз және кезеңдері ұзақ болады.

Байқаулар тарихы

Америкалық астроном Эдвин Брант Фрост 1902 жылы Бета-Сефеидің радиалдық жылдамдығының өзгеруін анықтады, бастапқыда оны спектрлік қосжұлдыз деп қорытындылады. Пол Гутник 1913 жылы жарықтығының өзгеруін алғаш рет байқады. Beta Canis Majoris және Sigma Scorpii көп ұзамай айнымалы екені анықталды. Бұл айнымалылар көбінесе Beta Canis Majoris айнымалылары деп аталды, себебі Beta Canis Majoris 20-шы ғасырдың бірінші жартысында ең көп зерттелген мысалы болды, бірақ оның оңтүстік аспандағы орналасуы байқауларды қиындатты. Дегенмен, Бета-Сефеи осы топтағы алғашқы ашылған жұлдыз болғандықтан, олар әдетте Бета-Сефеи айнымалылары деп аталады – атауларының ұқсас болуына (және шатасу қаупіне) қарамастан, Сефеид айнымалыларынан ерекшеленеді. Сесилия Пэйн Гапошкин мен Сергей Гапошкин 1938 жылы «Өзгермелі жұлдыздар» еңбегінде осы топқа жататын 17 ықтимал мүшені тізімдеді, бірақ оларды Дельта Скути айнымалыларымен жіктеді. 16 Лакерта 1952 жылға дейін жан-жақты зерттелген тағы бір жұлдыз болды. Отто Струве 1950 жылдары осы жұлдыздарды кеңінен зерттеді, бірақ оның қайтысынан кейін зерттеулер азайды. 2021 жылы β Cru поляриметриялық астеросейсмология әдісін қолдану арқылы пульсациялық режимдері анықталған алғашқы жұлдыз атанды.

Бета Цефеи айнымалыларының тізімі

Атау (атауы) Шоқжұлдыз Табылған ең жоғарғы көрінетін шамасы (мV) Мезгілі (сағат) Ескерме β CMa Canis Major 1909 (William Wallace Campbell) 1m.93 2m.00 6.031 B1II III 6.03, 6.00 және 4.74 сағаттық пульсациялар. ξ1 CMa Canis Major B1II ε Cen Centaurus 2m.29 2m.31 4.070 B1V κ Cen Centaurus 3m.13 3m.14 2.288 B2IV χ Cen Centaurus 4m.40 3m.16 3m.27 4.572 B2IIIe Прототип δ Cet Cetus Crux 2m.78 2m.84 3.625 B2IV ω1 Cyg Cygnus 4m.94 B2.5IV жоғары ажыратымдылық спектроскопиясымен расталды. 2m.29 2m.34 6.235 B1.5III δ Lup Lupus 3m.36 3m.38 2.316 B2IV + B3V Үш жұлдыздық жүйе; біріншілік жұлдызы - спектрлік жұп ι Lup BW Vul Vulpecula 6m.44 6m.68 4.8 B2IIIv Бета Цефеи айнымалысы, радиалдық жылдамдықтағы ең үлкен өзгерісі бар.