Грег Мортенсон: Альпинист, жазушы және қайырымдылық белсендісінің өмірі мен қызметі
Greg Mortenson
Грег Мортенсон: америкалық спикер, жазушы, альпинист, «Үш стакан шай» авторы. CAI қайырымдылық қоры мен Pennies for Peace ұйымдасқан. Қаржылық тәртіпсіздіктерге қатысты тергеу.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық кәсіби лектор, жазушы және бұрынғы таушы
American professional speaker, writer and former mountaineer
Грег Мортенсон – американдық кәсіби лектор, жазушы, ардагер және бұрынғы таушы. Ол коммерциялық емес Орталық Азия институтының құрастырушысы және бұрынғы атқарушы директоры, сондай-ақ Pennies for Peace білім беру қайырымдылық қорының негізін қалаушы. Мортенсон «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізіміне енген «Үш стақан шай» және «Тастар мектепке: Ауғанстан мен Пәкістанда бомба емес, кітаптармен бейбітшілікті дамыту» кітаптарының авторларының бірі. Мортенсон CAI-ға түскен қаржыны дұрыс пайдаланбағаны және кітаптарында шындыққа келмейтін мәліметтер келтіргені үшін айыпталды. 2012 жылы Монтана штатының Бас прокуроры жүргізген тергеуден кейін Мортенсон CAI-ға 1 миллион доллар қайтарды. Тергеу көрсеткендей, ол ұйымның 6 миллион доллардан астам қаражатын тиісінше пайдаланбаған, бірақ қылмыстық қызмет анықталған жоқ.
Greg Mortenson is an American professional speaker, writer, veteran, and former mountaineer. He is a co founder and former executive director of the non profit Central Asia Institute and the founder of the educational charity Pennies for Peace. Mortenson is the co author of The New York Times Bestseller Three Cups of Tea and Stones into Schools: Promoting Peace with Books, Not Bombs, in Afghanistan and Pakistan. Mortenson was accused of financial irregularities in handling donations to the CAI and falsehoods in his books. In 2012, Mortenson repaid $1 million to the CAI after an inquiry by the Montana Attorney General. The inquiry determined that he had improperly used over $6 million of the organization's funds; however, no criminal activity was discovered.
Ерте өмір
Мортенсон Миннесота штатының Сент-Клауд қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Ирвин мен Джерене 1958 жылы лютеран шіркеуімен бірге Танганьикаға (қазіргі Танзания) Усамбара тауларындағы қыздар мектебінде мұғалім болу үшін барды. 1961 жылы Ирвин Танзаниядағы алғашқы оқу ауруханасы – Килиманджаро христиан медициналық орталығының қаржы жинаушысы және даму директоры болды. Джерене Моши халықаралық мектебінің негізін қалаушы директоры болды. Мортенсон балалық шағы мен жасөспірім кезеңін Танзанияда өткізгендіктен, суахили тілін еркін меңгерді. 1970 жылдардың басында, 15 жасқа толғанда Мортенсон отбасымен Танзаниядан Миннесотаға оралды. 1973-1975 жылдары ол Миннесота штатының Роузвилл қаласындағы Рамси орта мектебінде оқыды және бітірді. Орта мектептен кейін Мортенсон 1975-1977 жылдары Германияда АҚШ армиясында қызмет етті және Армия мақтау медалімен марапатталды. Армиядан босатылғаннан кейін ол 1977-1979 жылдары Мурхедтегі (Миннесота штаты) Конкордия колледжінде спорттық (футбол) стипендиямен оқыды. 1978 жылы Конкордия колледжінің футбол командасы NAIA III дивизионының ұлттық чемпионатында Огайо штатының Финдлей қаласын 7:0 есебімен жеңіп, чемпион атанды. Мортенсон 1983 жылы Оңтүстік Дакота университетін либералдық саясаттағы бакалавр және медбикелік мамандығы бойынша ассоцият дәрежесімен бітірді. Құтқару операциясынан кейін ол таудан түсіп, жергілікті балти жүкті тасушысы Музафер Алимен бірге ең жақын қалаға бет алды. "Үш стакан шай" кітабындағы оқиғаға сәйкес, Мортенсон жолдан жаңылып, Корфе деген шағын ауылға келгенін айтады. Физикалық тұрғыдан шаршап, ауырып, сол кезде жалғыз болған Мортенсонды Корфе тұрғындары сауығып кеткенше күтімге алды. Ауыл тұрғындарына көрсеткен көмегі үшін алғыс ретінде Мортенсон оларға мектеп салып беруге уәде берді, себебі ол жергілікті оқушылар ашық ауада сабақ алып, сабақтарын топыраққа жазатынын көрген. Мортенсон 2011 жылғы сұхбатында "Үш стакан шай" кітабындағы Корфе туралы айтылған уақыттың дұрыс емес екенін және оқиғалар шындығында К2 тауынан түскеннен кейін ұзақ уақыттан соң, бірнеше сапарлар барысында болғанын мойындады.
Mortenson was born in St. Cloud, Minnesota. His parents, Irvin and Jerene, went with the Lutheran Church to Tanganyika (now Tanzania) in 1958 to be teachers at a girls' school in the Usambara mountains. In 1961, Irvin became a fundraiser and development director for the Kilimanjaro Christian Medical Center, the first teaching hospital in Tanzania. Jerene was the founding principal of International School Moshi. Spending his early childhood and adolescence in Tanzania, Mortenson learned to speak fluent Swahili. In the early 1970s, when he was 15 years old, Mortenson and his family left Tanzania and moved back to Minnesota. From 1973 to 1975, he attended Ramsey High School in Roseville, Minnesota, from which he graduated. After high school, Mortenson served in the U. S. Army in Germany from 1975 to 1977 and was awarded the Army Commendation Medal. Following his discharge, he attended Concordia College in Moorhead, Minnesota, from 1977 to 1979 on an athletic (football) scholarship. In 1978, Concordia College's football team won the NAIA Division III national championship with a 7–0 win over Findlay, Ohio. Mortenson graduated from the University of South Dakota in 1983 with a bachelor's degree in liberal studies and an associate degree in nursing. After the rescue, he descended the mountain and set out with a local Balti porter, Mouzafer Ali, to the nearest city. According to the account in Three Cups of Tea, Mortenson stated he took a wrong turn on the trail and ended up in the small village of Korphe. Physically exhausted, ill, and alone at the time of his arrival there, Mortenson was cared for by some of Korphe's residents while he recovered. As a gesture of gratitude to the community for their assistance to him, Mortenson said he would build a school for the village after he noticed local students attending school in an outdoor location and writing out their lessons in the dirt. Mortenson has since admitted in a 2011 interview that the timing in the Korphe account in Three Cups of Tea is inaccurate, and that the events actually took place long after his descent from K2, over a longer period of time and during separate trips.
Орталық Азиядағы сауаттылық
Мортенсон бүкіл әлем бойынша қыздардың білім алуы мен сауаттылығы туралы көп жазды және сөйледі. Ол қыздардың білім алуы – барлық елдердің тұрақтылықты орнату, әлеуметтік-экономикалық реформалар жүргізу, нәрестелер өлімін азайту, халық санының шарықтауын болдырмау, денсаулық сақтау, гигиена және санитария деңгейін жақсарту үшін ең маңызды инвестиция екенін мәлімдеді. Оның пікірінше, «терроризмге қарсы күрес» зорлық-зомбылық айналымын жалғастырады, ал оның орнына білім беру мен сауаттылық арқылы «бейбітшілікті дамыту» әлемдік басымдық болуы керек, оның ішінде қыздарды оқытуға ерекше мән беру қажет. «Үш стақан шай» кітабында оның Пәкістанның Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциясындағы саяхаттары, 2003 жылы афғандық опиум саудагерлері арасындағы қақтығыстан қашып құтылуы, қыздарды оқытқаны үшін консервативті ислам ғалымдарының екі фәтуасына тап болуы, мұсылман балаларына білім беруге көмектескені үшін америкалықтардан жек көру хаттары мен қорқытулар алғаны туралы айтылады. Оппозициялық бағана жазушы және Мортенсонның досы Николас Д. Кристофтың сөзіне сәйкес, CAI салған мектептер жергілікті халықтың қолдауына ие және талибандар мен қыздардың біліміне қарсы шығатын басқа да топтардың кек алуынан сақтануда, себебі бұл қауымдастықтың «мүдделі болуы» арқасында мүмкін болды, яғни ауылдарды жер, төмен бағалы немесе тегін еңбек («қиын еңбек»), ағаш және ресурстар беруге ынталандыру. 2014 жылғы мәліметтер бойынша CAI Пакистан, Ауғанстан және Тәжікстанның ауылдық және көбінесе тұрақсыз аймақтарында 300-ден астам жобаны, оның ішінде 191 мектепті құрды немесе маңызды қолдау көрсетті.
Mortenson has written and spoken widely about the importance of education and literacy for girls worldwide. He has further stated that girls' education is the most important investment all countries can make to create stability, bring socio economic reform, decrease infant mortality and population explosion, and improve health, hygiene, and sanitation standards. His view is that "fighting terrorism" perpetuates a cycle of violence whereas there should instead be a global priority to "promote peace" through education and literacy with an emphasis on educating girls. Three Cups of Tea describes his travels in Pakistan's North West Frontier Province, including his escape from a 2003 firefight between Afghan opium warlords, his subjection to two fatwās by conservative Islamist clerics for educating girls, and his receiving hate mail and threats from fellow Americans for helping educate Muslim children. According to op ed columnist and Mortenson friend Nicholas D. Kristof, the schools built by CAI have local support and have been able to avoid retribution by the Taliban and other groups opposed to girls' education because of community "buy in", which involves getting villages to donate land, subsidized or free labor ("sweat equity"), wood and resources. As of 2014, CAI reports it has established or significantly supported over 300 projects, including 191 schools, in rural and often volatile regions of Pakistan, Afghanistan, and Tajikistan.
Даулар
Мортенсонды Питер Гесслер және Джон Кракауэр сияқты жазушылар қайырымдылық қорының қаржылық басқаруындағы кемшіліктер, "жауапкершіліктен жалтарғандығы" және Кракауэрдің "өтірікке толы" деп сипаттаған кітап жазғаны үшін сынады. 2011 жылдың сәуірінде "60 минут" телебағдарламасы мен автор Джон Кракауэр Мортенсонды көркем емес кітаптарында шындықты бұрмалағаны және Орталық Азия институтында қаржылық тәртіпсіздіктер жасады деп айыптады. Бір жылдық тергеуден кейін Монтана штатының бас прокуроры Стив Буллок Мортенсонмен келісімге келді, онда ол қылмыстық іс қозғамауға келісті, бірақ кітаптан түскен авторлық гонорарлар, лекциялар мен саяхат шығындары, жарнамалық құн және Мортенсонның ҚАИ есебінен төленген жеке шығындарды өтеуді талап етті. Есептерде былай делінген: "Мортенсон оған міндеттеген саясатқа қарамастан, ұйым сатып алған кітаптардан түскен авторлық гонорардың сомасына тең үлес қоспады. Сондай-ақ, ол және ҚАИ 2008 жылғы еңбек шартында көзделгендей, кітапты жарнамалау және насихаттау шығындарын әділ бөлісудің жолын таба алмады. Мортенсон ҚАИ саяхат шығындарын төлеген кезде шараның демеушілерінен де саяхат ақысын алды. Сонымен қатар, ол CAI-ге сыйға берілген ақшаны отбасылық демалыстарға арналған чартерлік рейстер, киім-кешек және интернеттен жүктеу сияқты жеке мүліктерге жұмсауға байланысты қателіктер жасады." Буллокпен жасалған келісім бойынша Мортенсон қайырымдылық қорына 1 миллион доллар қайтаруға келісті, оның ішінде бұрын жасалған төлемдердің есебі де болды.
Mortenson has been criticized by writers such as Peter Hessler and Jon Krakauer for financial mismanagement of his charity, for "dodging accountability" and for writing a book Krakauer described as "riddled with lies". In April 2011, 60 Minutes and author Jon Krakauer accused Mortenson of fabrication in his non fiction books and of financial improprieties at his charity Central Asia Institute. After a one year investigation, Montana Attorney General Steve Bullock reached a settlement with Mortenson in which he agreed not to file criminal charges but sought restitution for book royalties, speaking and travel fees, promotional costs, and inappropriate personal bills that Mortenson charged to the CAI. The reports stated, “ Despite policies that committed him to do so, Mortenson failed to make contributions to CAI equal to the royalties he earned on the books the organization purchased. Nor did he and CAl devise an equitable way to split the costs to advertise and promote the book, which was required by his 2008 employment agreement. Mortenson also accepted travel fees from event sponsors at the same time that CAI was paying his travel costs. Moreover, he had significant lapses in judgment resulting in money donated to CAI being spent on personal items such as charter flights for family vacations, clothing and internet downloads.” Under the terms of a settlement with Bullock, Mortenson agreed to reinstate $1 million to the charity, which included credits for repayments already made.
"60 минут" және Джон Кракауэр
2011 жылдың 17 сәуірінде CBS News-тің 60 минут бағдарламасында Стив Крофт Мортенсонның «Үш стақан шай» және оның жалғасы «Тастарды мектепке: бомба емес, кітаптармен бейбітшілікті нығайту» атты кітаптарында дәлдіксіздіктер бар екенін, сондай-ақ Орталық Азия институтының қызметінде қаржылық тәртіпсіздіктер орын алғанын мәлімдеді. Орталық Азия институты құрғандарын мәлімдеген мектептердің кейбіреуі ешқашан салынбаған, ал кейбіреуі тасталып, бірі басқа мақсаттарға пайдаланылған, енді бірі салынғаннан кейін қолдау алмаған. Орталық Азия институты Мортенсонның жарнамалық және саяхат шығындарын жабуға жұмсаған қаражаты шамадан тыс болды. Мортенсон Стив Крофтпен сөйлесуден бас тартты, ал CAI қызметкерлері 60 минут тобын қонақ үйден шығаруды сұраған көрінеді. Мортенсон сол күні Атлантадағы конгресс орталығында жоспарланған сөз сөйлеуін де тоқтатты. 2011 жылдың сәуір айында Outside журналына берген сұхбатында Грег Мортенсон Кракауэрдің өзімен бір рет қана байланысқа түскенін және ол оны ұзақ уақыттан бері іздеп келгенін дұрыс емес деп мәлімдеді. Ол Кракауэрмен кездесуге келіскенімен, «бұл мәселенің қаншалықты терең және лас екенін түсінгеннен кейін» сұхбатты тоқтатыпты. Алайда, Outside Online сайтында жарияланған Грейсон Шаффердің зерттеуі Мортенсонның Корпке қатысты мәлімдемелерін теріс деп тапты, себебі Мортенсонның К2 тауынан төмен түскенде осы елді мекенге жеткеніне сенуге негіз жоқ. Сонымен қатар, Шаффер Мортенсонның алты Гималай шыңына шыққаны туралы мәлімдемесіне де ешқандай дәлел таба алмады, тіпті ол осыны өзінің жетістігі ретінде көрсеткеніне қарамастан. CAI-дың бұрынғы қаржылық демеушісі Джон Кракауэр Мортенсонның ерліктері туралы айтқандарын тәуелсіз түрде тексеріп, жоғарыда аталған 60 минут бағдарламасына сұхбат берді. Бағдарламадан кейін Кракауэр өзінің жеке айыптауларын «Алаяқтың үш тостағаны: Грег Мортенсон, гуманитарлық батыр, қалай жолдан тайып кетті» атты ұзақ онлайн мақаласында жариялады. Кракауэр CAI-дағы қаржылық тәртіпсіздіктерді егжей-тегжейлі зерттеді, бұрынғы басқарма қазынашысының ұйымды тастап кеткен себебін «Грег CAI-ді жеке банкоматы ретінде қарастырады, ұйымға жеке шығындарын үнемі төлейді және ешқандай түбіртек немесе құжат ұсынбайды» деп түсіндіргенін хабарлады. Ол көптеген адамдарды ренжіткені үшін кешірім сұрап, «Мен көп нәрседе қателік жасадым, бұл маңызды сабақ» деді. 2014 жылдың тамызында Кракауэр The Daily Beast үшін жазған мақаласында CAI-дың шетелдегі жобаларына жасалған аудит осы қайырымдылық ұйымының әлі де «кең таралған жемқорлыққа толы» екенін көрсеткенін және Мортенсонның ұйымның бет-бейнесі ретінде қалуының «ұйымның немесе оның қызмет көрсететін адамдардың мүддесіне» жатпайтынын мәлімдеді. Бірнеше талапкер кітаптарды ешқашан оқымағанын мойындағаннан кейін сот ісі тоқтатылды. 2012 жылдың мамырында федералды соттағы сот ісі қабылданбады. АҚШ округтік судьясы Сэм Хэддон талапкерлерді, ол «нақты емес, әлсіз және болжамды» деп атаған аргументтерді ұсынғаны үшін сынады. 2013 жылдың 10 қазанында 9-шы округтік федералды апелляциялық соты апелляциялық шағымды қарастырудан бас тартты. 2013 жылдың 6 қазанында Орталық Азия институтының шағымы бойынша Филадельфия сақтандыру компаниясы судья Джереми Линчтің бұйрығымен сот процестері мен тергеулерге байланысты заңдық шығындарды өтеу үшін Орталық Азия институтына 1,2 миллион доллар төлеуге міндеттелді. 2015 жылдың мамырында Монтананың бас прокуроры Орталық Азия институты мен Мортенсонның үш жылдық сәйкестік мониторингі кезеңін аяқтағанын, ал CAI IRS коммерциялық емес ұйымды тексеруді аяқтағанын мәлімдеді. Ұйымның хабарлауынша, қайырымдылық жасаушылардың саны артып, жарналар көбейіп жатыр.
On the April 17, 2011, broadcast of CBS News' 60 Minutes, correspondent Steve Kroft alleged inaccuracies in Mortenson's books Three Cups of Tea and its sequel Stones into Schools: Promoting Peace with Books, Not Bombs, in Afghanistan and Pakistan as well as financial improprieties in the operation of the Central Asia Institute. Among the schools that Central Asia Institute claimed to have established, some were never built, some were abandoned, some were being used for other purposes, and others were not supported by CAI after they were built. The amount of money Central Asia Institute was spending to cover Mortenson's promotional and travel expenses was excessive. Mortenson refused to talk to Steve Kroft, and reportedly the CAI staff requested that the hotel hosting the 60 Minutes crew asked them to leave the facility. Mortenson also canceled the speaking engagement that was scheduled that afternoon in the Atlanta convention facility. In an April 2011 Outside magazine interview, Greg Mortenson insisted that Krakauer contacted him only once and inaccurately claimed that he had been trying to get hold of him for some time. He claimed that although he arranged to meet with Krakauer, the interview was eventually cancelled "once I realized how deep and dirty this whole thing was". However, writing for Outside Online, Grayson Schaffer investigated Mortenson's claims regarding Korphe and found them likely spurious, as there was no plausible way for Mortenson to have ended up in Korphe while descending K2 in the route he claimed. Additionally, Schaffer concludes that there is no evidence that Mortenson was actually an accomplished Himalayan climber, even though he claimed to have climbed six Himalayan peaks. Jon Krakauer, a former financial supporter of CAI, questioned Mortenson's accounts of his exploits independently and was interviewed for the 60 Minutes segment mentioned above. The day after the broadcast, Krakauer released his own allegations in a lengthy online article, Three Cups of Deceit: How Greg Mortenson, Humanitarian Hero, Lost His Way. Krakauer explored financial improprieties at CAI in great detail, reporting that a former board treasurer had left the organization because "Greg regards CAI as his personal ATM," routinely charged personal expenses to the organization, and rarely provided any receipts or documentation. He apologized and acknowledged that he had let a lot of people down, saying: "I failed in many ways, and it's an important lesson." In August 2014 Krakauer wrote a follow up article for The Daily Beast in which he stated that an audit of CAI's overseas projects indicated that the charity was still "beset by widespread corruption" and that Mortenson remaining as the public face of the charity was not "in the best interest of the charity or the people it serves". Several named plaintiffs dropped the lawsuit after confessing they had never read the books. The lawsuit was dismissed with prejudice in federal court in May 2012. U. S. District Judge Sam Haddon chided the plaintiffs for presenting arguments that he called imprecise, flimsy, and speculative. An appeals suit was dropped by the 9th District Federal Circuit Court on October 10, 2013. On October 6, 2013, after a lengthy lawsuit filed by Central Asia Institute, Philadelphia Insurance Company was ordered by Magistrate Judge Jeremy Lynch to repay Central Asia Institute $1.2 million to pay for legal costs involved in the lawsuits and investigations. In May 2015, the Montana Attorney General stated that Central Asia Institute and Mortenson had completed the terms of a three year compliance monitoring period, and CAI stated that the IRS had completed its examination of the nonprofit. The organization reported that it was having a return of donors and rise in contributions.
3000 шай шай
Дженнифер Джордан мен Джефф Роудс 2016 жылы түсірген «3000 стакан шай» атты деректі фильмінде Мортенсонға қатысты айыптауларды жоққа шығарды. Фильмде және сұхбаттарда Джордан «60 минут» бағдарламасы мен Джон Кракауэрдің Мортенсонға таққан айыптауларының көбісі рас емес екенін, ал екеуі де тиісті зерттеулер жүргізбегенін және ақпарат көздерін тексермегенін айтты. Джордан 2014 жылы былай деді: «Иә, Грег жаман менеджер және бухгалтер, тіпті ол мұны өзі мойындайды, бірақ ол сонымен қатар өте маңызды миссиясы бар шаршамас гуманитар».
Jennifer Jordan and Jeff Rhoads refuted the claims against Mortenson in their 2016 documentary 3000 Cups of Tea. In the film and through interviews Jordan argued that the accusations against Mortenson put forward by 60 Minutes and Jon Krakauer were largely not true and that both failed to do adequate research and source verification. Jordan said in 2014: "Yes, Greg is a bad manager and accountant, and he is the first to admit that, but he is also a tireless humanitarian with a crucially important mission."
Жеке өмір
Мортенсон Монтана штатының Боземан қаласында әйелі, клиникалық психолог Тара Бишоппен және екі баласы – Амира мен Хайбермен бірге тұрады. 2011 жылы Мортенсонға гипоксия диагнозы қойылды және аневризма және қарыншалар аралық пердедегі ақаулықтан (atrial septal defect) операция жасалды. Бұл оқиға 60 Minutes телебағдарламасындағы ашық хабарламаның көрсетілуімен және Кракауэрдің осыған байланысты жазылған кітабының жарық көргенімен дәл келіп тұсты.
Mortenson lives in Bozeman, Montana, with his wife, Tara Bishop, a clinical psychologist, and their two children, Amira and Khyber. In 2011, Mortenson was diagnosed with hypoxia and had surgery for an aneurysm and an atrial septal defect, an event which exactly coincided with the airing of the 60 Minutes expose and the release of Krakauer's accompanying book.