Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Селен диоксиді — SeO2 формуласына ие химиялық қосылыс. Бұл түссіз қатты зат — селеннің ең көп кездесетін қосылыстарының бірі. Ол арнайы әйнектер жасау үшін, сондай-ақ органикалық химияда реагент ретінде қолданылады.
Selenium dioxide is the chemical compound with the formula SeO2. This colorless solid is one of the most frequently encountered compounds of selenium. It is used in making specialized glasses as well as a reagent in organic chemistry.
Қасиеттері
Қатты SeO2 – бір өлшемді полимер, тізбегі селен және оттегі атомдарының кезектесіп орналасуынан тұрады. Әрбір Se атомы пирамида тәрізді болып келеді және терминалды оксид тобына ие. Көпірлік Se-O байланысының ұзындығы 179 пм, ал терминалды Se-O арақашықтығы 162 пм. Полимер тізбегі бойымен Se атомының салыстырмалы стереохимиясы ауысады (синдиотактикалық). Газ фазасында селен диоксиді димерлер және басқа да олигомерлік түрлер түрінде кездеседі, ал жоғары температурада мономерлік болады. Мономерлік түрі күкірт диоксидіне өте ұқсас иілген құрылымға ие, байланыс ұзындығы 161 пм. Бұл құрылымдағы бағыт екі оттегі атомының ортасынан селен атомына қарай бағытталған. Қатты зат тез сублимиленеді. Өте төмен концентрацияда будың жағымсыз иісі шіріген хренді еске түзеді. Жоғары концентрацияда будың иісі шаян соусына ұқсайды және тыныс алғанда мұрын мен жұтқыншақты күйдіруі мүмкін. SO2 молекулалық болып келетін болса, SeO2 бір өлшемді тізбек, ал TeO2 – тік байланысты полимер.
Solid SeO2 is a one dimensional polymer, the chain consisting of alternating selenium and oxygen atoms. Each Se atom is pyramidal and bears a terminal oxide group. The bridging Se O bond lengths are 179 pm and the terminal Se O distance is 162 pm. The relative stereochemistry at Se alternates along the polymer chain (syndiotactic). In the gas phase selenium dioxide is present as dimers and other oligomeric species, at higher temperatures it is monomeric. The monomeric form adopts a bent structure very similar to that of sulfur dioxide with a bond length of 161 pm. pointed from the midpoint of the two oxygen atoms to the selenium atom. The solid sublimes readily. At very low concentrations the vapour has a revolting odour, resembling decayed horseradishes. At higher concentrations the vapour has an odour resembling horseradish sauce and can burn the nose and throat on inhalation. Whereas SO2 tends to be molecular and SeO2 is a one dimensional chain, TeO2 is a cross linked polymer.
Түстірілгіш ретінде
Селен диоксиді шыныға қызыл түс береді. Ол темір қоспаларынан туындаған түсті бейтарап ету үшін шағын мөлшерде қолданылады, соның арқасында (көрінетін) түссіз шыны жасалады. Көп мөлшерде қолданғанда, ол терең рубин қызыл түс береді. Селен диоксиді кейбір суық көкшіл ерітінділердің белсенді компоненті болып табылады. Бұрын фотодамыту кезінде тонер ретінде де қолданылған.
Selenium dioxide imparts a red colour to glass. It is used in small quantities to counteract the colour due to iron impurities and so to create (apparently) colourless glass. In larger quantities, it gives a deep ruby red colour. Selenium dioxide is the active ingredient in some cold bluing solutions. It was also used as a toner in photographic developing.
Қауіпсіздік
Селен – қажетті элемент, бірақ күніне 5 мг-дан артық қабылдау белгісіз симптомдарға әкеледі.
Selenium is an essential element, but ingestion of more than 5 mg/day leads to nonspecific symptoms.