Кіріспе
ХІХ ғасырдағы американдық кәсіпкер, заңгер және өнертапқыш Генри Друшель Перки (1843 жылдың 7 желтоқсаны – 1906 жылдың 29 маусымы) заңгер, бизнесмен, кәсіп дамытушы және өнертапқыш болған. Перки майдаланған бидайды ойлап тапқан.
Henry Drushel Perky (December 7, 1843 – June 29, 1906) was a lawyer, businessman, promoter and inventor. Perky is the inventor of shredded wheat.
Ерте өмір
Ол Холмс округі, Огайо штатының Солткрик қалашығында, Дэниел Джефферсон Перкидің (1808–1862) және Магдалена Друшельдің (шамамен 1812–1911), екеуі де Пенсильваниядан шыққан, бесінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 1865 жылғы 3 тамызда Огайо штатының Маунт Хоуп қаласында Сюзанна Мелисса Кроумен (1845 жылы туған) үйленді. Ол құқық білімін алып, Небраска штатының адвокатурасына қабылданды. Ол 1868 жылы, жиырма бес жасында Небраска штатының сенатына сайланды (бірақ басқа дереккөздер оның 1874 жылдан 1876 жылға дейін сегізінші округтің өкілі болғанын көрсетеді). Олар 1880 жылға дейін Небраска штатының Омаха және Ваху қалаларында тұрды. Генри 1880 жылы денсаулығын жақсарту үшін Колорадоға кетіп, онда Юнион Пасифик темір жолының адвокаты болды. Сью сол жылы Уахудан кейін оны Денверге (Колорадо штаты) еріп келді, және ол онда олардың жалғыз тірі баласы, Скотт Генри Перки (1880 жылы туған) дүниеге келді. Скотт Генри Перки жазушы болды; оның әкесінің өмірі оның бір кітабының сюжетіне алынды. 1920 жылы ол дөңгелек пішіндес кебек талқандалған бидайдан дақыл жасап, оны "Мюффетс" деп атады. "Мюффетс" корпорациясы 1927 жылы "Квекер Оутс" компаниясына сатылды. Перки вегетариандық өмір салтын ұстанды.
Болат машиналар компаниясы
1884 жылы банкрот болған Роббинс цилиндрлі болат вагон компаниясының активтері – патент және жартылай дайын вагон – Байрон А. Аткинсон (1854 жылы туған) тарапынан сатып алынды. Аткинсон, Бостон қаласындағы сәнді жиһаз сатушысы және бірқатар станокшылық тәжірибесі бар адам еді. Өзінің цилиндрлі болат рельс жолаушылар вагонын жарнамалау үшін Аткинсон, басқа кәсіпкерлерді қиын жағдайға түсірген кезде ақша табуымен әйгілі Генри Перкиді жұмысқа алды. Олардың фирмасы Steel Car Company деп аталды. Вагон құрылысы жүріп жатқанда Перки, болат вагон шығаратын үлкен зауыт салу үшін орын іздеумен айналысты. Алғашқыда ол Чикаго, Иллинойс қаласын ұсынды, бірақ бұл ұсыныс күтілген қызығушылықты тудырмады. 1888 жылы ол Линкольн, Небрасканы ұсынды, онда вагон "Линкольн қаласы" деп аталатын болады. Алайда, бұл идея да сәтті болмады, сондықтан Перки ізденісін жалғастырды. Ақыры Перки Сент-Джозеф, Миссуриде қолдау тапты және 1888 жылдың соңында шамамен 70 000 доллар жұмсап, қаланың шығысында, "Уайатт паркінен тыс", үлкен жер учаскесінде ғимарат салды. Ол сондай-ақ Ұлттық теміржол, электр және өнеркәсіптік көрмесі деп аталатын, бірақ "Жаңа дәуір көрмесі" деп кең танылған көрме ұйымдастырды. Көрме Steel Car Company компаниясының аумағында орналастырылды, ал ғимараттың батыс бөлігі көрменің негізгі залы ретінде пайдаланылды. 1889 жылдың 15 қыркүйегінде көрменің басты ғимараты өртенді. Құрылыстағы он вагон, Steel Car Company зауыты және компанияның барлық активтері толығымен жойылды. Перки, оңай басылмайтын адам болғандықтан, түпнұсқа Роббинс вагонын (Аткинсонның жеке пайдалануы үшін жабдықталған) құрлықты аралап сапарға шығарды. Вагон көп назар аудартса да, ешқандай тапсырыс түспеді. Цилиндрлі вагон 1893 жылы Чикаго, Иллинойс қаласында өткен Колумбия әлемдік көрмесінде көрсетілді, бірақ бұл жолы да тапсырыс алынбады. Оған шамамен 40 000 доллар жұмсалғанмен, көрме жабылғаннан кейін вагон көрме аумағында тасталып, кейін көрмені бұзған фирмаға сатылды.
Шағын бидай компаниясы
1890 жылдардың басында Небраскадағы қонақ үйде диареядан зардап шеккен Перки, қайнатылған бидай мен қаймақ жеп, сол сияқты ауруға шалдыққан бір адамды кездестірді. Бұл ой Перкидің ойында пісіп, 1892 жылы ол пісірілген бидайдан жасалған өнім туралы идеясын достасы Уильям Х. Фордқа – Нью-Йорк штатының Уотертаун қаласындағы кәсіби механикке жеткізді. Олар бірлесіп Перкинің «кішкентай тұтас бидай төсектері» деп атаған, майдаланған бидай жасауға арналған машинаны құрастырды. Олар 1893 жылғы Колумбия көрмесінде бұл машинаны көрсетті, мүмкін Перки сол кезде цилиндрлі болаттан жасалған жолаушылар вагонына сатып алушы іздеп жүргенде. Оның бастапқы ниеті машиналарды сату еді, бисквиттерді емес. Ол Денверге оралып, идеяны насихаттау үшін атпен жүргізілетін арбадан бисквиттерді таратуды бастады. Содан ол «Cereal Machine Company» компаниясын құрды. Перки 1895 жылғы 15 қазанда АҚШ-тың №548,086 патентын алды. Бисквиттер машиналардан гөрі танымал болғандықтан, Перки шығысқа көшіп, Бостон, Массачусетс штатында нан пісіру фабрикасын ашты, содан кейін 1895 жылы Ворчестерде, Массачусетс штатында, «Cereal Machine Company» атауын сақтап, «Shredded Wheat Company» атауын қосты. Ол тамақтану туралы ойларын машинаны жасағаннан бұрын немесе кейін дамытқаны белгісіз, бірақ Перки тамаққа әуес болған адам еді және адамның жағдайын табиғи қалпына келтіру үшін оны қалай дұрыс тамақтандыру керек деп ойлады. Джон Харви Келлог пен Чарльз Уильям Пост одан жақсы танымал болғанымен, Перки «пешсіз таңғы ас» саласындағы пионер болды және ол алғаш рет көптеп өндіріп, бүкіл елге дайын жағдайлы жарманы таратты. 1898 жылға қарай майдаланған бидай Солтүстік және Оңтүстік Америкада, сондай-ақ Еуропада сатыла бастады. 1901 жылы, нан пісіру үшін арзан электр энергиясының мүмкіндігіне және танымал туристік орынның тартымдылығына қызығып, ол Эдвард А. Дидсті Нью-Йорк штатының Ниагара шарлауында жаңа зауыт салуға шақырды. Дидс Ұлттық азық-түлік компаниясының директоры болды. Перки көптеген маңызды адамдарды арнайы түскі асқа шақырды. Канадалық автор Пьер Бертон аспаздық тізімді былай сипаттайды: «Майдал бидай сусыны, майдал бидай бисквитіне тост, майдал бидаймен толтырылған қуырылған түйеқұс және майдал бидайдан жасалған мұзқаймақ». Зауыттың өзі «Жарық сарайы» деп аталды, ол ақ плиткамен қапталған, ауа баптау жүйесімен жабдықталған, еденнен төбеге дейінгі терезелері бар, душ, асханалар (әйелдерге тегін түскі ас – ал ерлер 10 цент төлеуі керек) және қызметкерлерге арналған залдары болды. Оның шатырында шарлауыққа көрініс ашылатын бақша бар еді. Зауыттың суреті ондаған жылдар бойы майдал бидай қораптарында пайда болды.
Зейнеткерлік
1902 жылы Перки компаниядан зейнеткерлікке шығып, үлесінен бас тартты. Ол тамақтану және ауыз гигиенасы туралы «Даналық пен ақымақтық» атты кітап жариялады, ол кем дегенде он рет қайта басылды. Кемінде бір жыл өткен соң, Перки Мэриленд штатының Гленко қаласына келді және аймақтағы үлкен жерлерді сатып ала бастады. Оның арманы – ерлер мен әйелдерге арналған, жаңашыл ғылыми шаруашылық және үй шаруашылығы пәндерін оқытатын, оқу ақысыз мектеп-интернат салу болатын. Басты ғимарат салынды, әдемі буклеттер басылды және бірнеше студент тіркелді. Салтанатты ашылуға дайындықтар жасалып жатқанда, Перки ашылуға бірнеше күн қалғанда қайтыс болды, соның салдарынан О’Рид мектебі ешқашан ашылмады. Генри Д. Перки 1906 жылдың 29 маусымында Гленкодағы шаруашылығында қайтыс болды. Оның некрологында ол ұзақ ауырғандығы және бір ай бұрын аттан құлағаннан кейін денсаулығы нашарлағандығы жазылған. Ол Мэриленд штатының Гленко қаласында жерленген.
"Шрейдд Вайт" компаниясы "Набискоға" сатылды
1908 жылы компания тағы да Shredded Wheat Company деген атауды алды және Ниагара шарлауығына тағы бір зауыт салынды. 1904 жылы Онтариодағы Ниагара шарлауығында үшінші зауыт ашылды, ол Канаданың майдаланған бидай компаниясы деп аталды. 1915 жылға қарай Калифорния штатының Окленд қаласында Тынық мұхитының жағалауындағы майдаланған бидай компаниясы қосылды, ал 1925 жылы отбасыға Ұлыбританиядағы Гертфордширдің Уэлвин Гарден Сити қаласындағы фабрика қосылды. 1928 жылдың желтоқсанында компания National Biscuit Company компаниясына сатылды. 1941 жыл шамасында өнімнің атауы Nabisco Shredded Wheat болып өзгерді. Майдаланған бидай өндірісі 1970 жылы Иллинойс штатының Непервилл қаласында басталды. Барлық басқа зауыттар 1954 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін алғашқы "Жарқыраған сарай" жабылды.