Кіріспе

Британдық Колумбиядағы алғашқы алтын асығысы, (Фрейзер алтын асығысы және Фрейзер өзенінің алтын асығысы) 1858 жылы Британдық Колумбиядағы Томпсон өзенінде, Никоамен өзенімен қосылған жерден бірнеше шақырым жоғарыда, қазіргі Литтон қаласынан Томпсонның Фрейзер өзенімен қосылған жерге дейін алтынның табылуынан кейін басталды. Асығыс табылған аймақты қамтыды және Хоуп пен Йельден Лиллуеттің солтүстігіндегі Павильон мен Фонтанға дейін Фрейзер каньонында шоғырланды. 1927 жылға қарай асығыс толығымен аяқталса да, кеншілер таралып, Британдық Колумбияның ішкі және солтүстік аймақтарында көптеген алтын кен орындарын тапты, ең белгілісі – Карибу. Осы асығыс Британдық Колумбияның құрлық бөлігінде еуропалық канадалықтардың қоныстануына бастапқы түрткіс берді. Британдық Колумбия колониясының құрылуына, алғашқы жолдардың салынуына және көптеген қалалардың пайда болуына ықпал етті.

Алтынға құштарлық

Бұл аймақта бірнеше жыл бойы кен қазылғанмен, Ванкувер аралының губернаторы Джеймс Дуглас сол қаланың монетаханасына кен жөнелткен кезде жаңалық Сан-Францискоға тарады. Сан-Франциско мен Калифорния алтын кендеріндегі адамдар бұл хабарды қуанышпен қарсы алды. Бір ай ішінде Викторияға 30 мың адам келді. Осы алтын іздеушілердің 4000-ы – қытайлар еді. Осыған дейін ауылда бар болғаны 500-ге жуық адам тұрған. Бұл Солтүстік Америка шекарасындағы кеншілердің жаппай қоныс аударуының рекорды болды, тіпті Калифорния мен Колорадодағы алтын іздеуге қатысқандардың саны көп болса да. Бірақ күзге қарай ондаған мың адам өзіне қажетті жерді таба алмады немесе өзендегі жазғы су көтерілуіне байланысты мүмкіндік болмады, соның салдарынан Фрейзерді "бос әңгіме" деп айтты. Көптеген адамдар Сан-Францискоға қайтты, бірақ көшіп келушілердің үздіксіз ағыны орынды алмады, тіпті одан да көп адамдар Дуглас жолымен Лиллует маңындағы Фрейзер каньонының жоғарғы бөлігіне баруға асықты; ал басқалары Оканаган және Симилкамин жолдары арқылы жоғарғы каньонға, ал Уотком және Скагит жолдары арқылы төменгі каньонға жетті. Бұл жолдардың барлығы губернатордың талабына сәйкес Виктория арқылы колонияға кіру техникалық тұрғыдан заңсыз болғанмен, мыңдаған адамдар құрлықпен келіп өтті. Сондықтан, әсіресе Жоғарғы Фрейзердегі кеншілердің нақты санын анықтау қиын. Алтын іздеу кезінде Калифорниядан ондаған мың алтын іздеушілер Британ Колумбиясының жаңадан жарияланған колониясына ағылып келіп, Гадсон Бэй компаниясының тері саудагерлері мен жергілікті халықтар арасындағы бұрынғы тепе-теңдікті бұзды. Көшіп келушілердің арасында көптеген еуропалық американдықтар мен африкалық американдықтар, британдықтар, немістер, ағылшын канадалықтары, теңіз жағалауындағылар, француз канадалықтары, скандинавиялықтар, италиялықтар, бельгиялықтар мен француздар және басқа еуропалық ұлттар, гавайиліктер, қытайлар, мексикалықтар, Батыс Үндістандықтар және басқалар болды. Еуропалық және британдық текті алғаш келгендердің көпшілігі мәдениеті жағынан калифорниялықтарға ұқсас болды, олардың ішінде Амор Де Космос сияқты теңіз жағалауындағылар да бар еді. Алтын іздеумен байланысты "американдықтардың" саны бастапқыда еуропалық этникалық топтардан тұратындығын есте ұстау керек. Миссури және Кентукки сияқты штаттардан келген аңгло-американдық оңтүстіктер, орталық батыстықтар және Жаңа Англиялықтар көптеп кездесті. Кәсіпкер және памфлетші Альфред Уоддингтон, кейіннен 1864 жылғы Чилкотин соғысына әкелген сәтсіз жол салу экспедициясымен танымал болды, алтын іздеудің ең шарықталу кезінде Фрейзерде 10 500 шахтер болғанын бағалады. Бұл бағалау Йель ауданына негізделген және тау-кен өндірісімен байланыссыз "құрлы-құрлысынан" тұрған халықты қамтыған жоқ.

Ричард Клемент Муди және Британдық Колумбияның пайда болуы

Фрейзер каньонындағы алтын ашу туралы жаңалық Лондонға жеткенде, Ричард Клемент Мудиді Колониялық кеңсе, сэр Эдвард Балуэр Литонның басшылығымен, британдық тәртіп орнату және Британ Колумбиясын Британ империясының "батыстағы бекінісіне" айналдырып, "Тынық мұхитының жағалауында екінші Англияны құру" үшін таңдап алды. Муди 1858 жылдың желтоқсанында Британ Колумбиясына келді, Колумбия бөлімшесінің Корольдік инженерлеріне басшылық етті. Муди бірден астананың негізін салуға кірісуді жоспарлаған еді, бірақ Форт Лэнглиге келгеннен кейін Хилл Бар елді мекенінде зорлық оқиғасы болғанын білді. Бұл "Нед МакГоуэн соғысы" деп белгілі болған оқиғаға әкелді, онда Муди көтерілісші американдық кеншілер тобын сәтті басып тастады. Губернатор Дуглас жаңа британдық колонияға иммиграцияны шектеді, соның ішінде аумаққа Виктория арқылы емес, құрлықпен кіруге рұқсат берілмейді деген талап қойды, бірақ мыңдаған адам Оканаган және Уотком жолдары арқылы келді. Дуглас қару-жарақ импортын шектеуге тырысты, бұл Викториядан түсу талабының бір себебі болды, бірақ оның бақылау үшін жеткілікті ресурстары болмағандықтан алтын кендеріне дейінгі құрлықтағы жолдарды бақылау мүмкін болмады.

Қарым-қатынас жанжалдар

1858 жылдың күзінде кеншілер мен каньонның түпкілікті халқы – Nlaka’pamux арасындағы шиеленіс күшейді. Бұл Фрейзер каньоны соғысына әкеп соқты. Йельден өзен бойымен жоғары қарай барудан қорқып, кеншілер Лиллуетке дейінгі көлдер арқылы жүре бастады, бұл Дугласты Материктік колонияның алғашқы мемлекеттік жобасы – Дуглас жолын салуға шарт жасасуға итермеледі. Губернатор Йельге жергілікті халыққа қарсы соғыс ашқан американдықтардың кешірім сұрауы үшін келді. Британдық әскери және үкіметтік биліктің көрінуін күшейту үшін Дуглас бейбіт сот судьяларын тағайындады, сондай-ақ өзен бойында қалыптасқан шалаңғы шахта ережелерін қайта қарады. Дегенмен, тәртіп сақтау үшін жеткілікті әскер болмады. 1858 жылғы Рождество қарсаңында еуропалық американдықтар мен ақ емес кеншілер арасындағы бәсекелестік пен нәсілдік шиеленіс бостандыққа шыққан американдық қара нәсілді Исаак Диксонды ұрып-соғумен аяқталды. Ол қаладағы шаштараз болған және кейіннен Карибуда танымал журналист атанды. Диксонды алтын өндірісінің оңтүстік бөлігіндегі тағы бір маңызды қала – Хиллз Бардан келген екі адам ұрып-соқты. Осыдан кейін болған оқиғалар тізбегі Макгоуэн соғысы деп белгілі. Оның алтын өндірісі аймағында АҚШ-тың аннексиялық ниеттерін ояту қаупінен губернатор жаңа тағайындалған Бас судья Бегбиді, колония полициясының бастығы Чартрс Брюді және Корольдік инженерлер мен Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің жасағын араласуға жіберді. Олар күш қолданбай, мәселені бейбіт жолмен шеше алды. Сондай-ақ, команда аймақтағы британдық тағайындалғандардың сыбайлас жемқорлығымен күресті, ол дағдарысқа себеп болған.

Салдары

Фрейзер каньоны соғысы алтын кен орындарының жоғарғы ағысына, Лилует ауданына әсер етпеді, ал Дуглас жолының қысқа ғұмырлы танымалдылығы қалаға «Сан-Францисконың солтүстігіндегі және Чикагоның батысындағы ең ірі қала» деген мәртебе берді, халық саны шамамен 16 000 адамды құрады. Бұл атақ қысқа мерзімге Порт-Дуглас, Йель және кейін Баркервилл қалаларына да тиесілі болды. Алайда, 1860 жылға қарай Фрейзер өзенінің алтынға толы құмдары таусылып бітті. Көптеген кеншілер АҚШ-қа қайтып оралды немесе Британдық Колумбияның шұғылалы жерлеріне таралып, іздестірілмеген байлықты іздеді. Колонияның төңірегінде көптеген алтын асығушылықтар пайда болды, оның ішінде Rock Creek, Similkameen, Wild Horse Creek және Колумбия өзенінің Big Bend аймақтарындағы алтын асығушылықтары Фрейзер асығушылығынан тікелей туындады. Алтынды іздеу көп ұзамай Оминека және Стикине алтын асығушылықтарына жол ашты, бұл колонияның солтүстігінде Стикине аумағының құрылуына әкелді. Вашингтон территориясындағы Форт-Колвилл алтын асығушылығы да Фрейзер алтын асығушылығының салдары болды, өйткені Фрейзерден көптеген кеншілер АҚШ территориясында алтын табылды деген жаңалық кеншілер лагерлеріне жеткеннен кейін сол жаққа бағыт алды. Көптеген басқалары Колорадодағы алтын іздеуге бет бұрды.