Кіріспе
Луизиана штатының үкімет орталығы – Луизиана штатының Капитолийі. Капитолийде Луизиана штатының заң шығарушы органы – Өкілдер палатасы мен Сенаттан тұратын заң шығарушы палатасы, сондай-ақ Луизиана губернаторының кеңсесі орналасқан. Биіктігі 137 метр, 34 қабаттан тұратын бұл ғимарат Батон-Руж қаласындағы ең биік көкжиек, Луизиана штатындағы ең биік ғимараттардың жетіншісі және АҚШ-тың ең биік капитолийі. Ол Капитолий бақтарын қамтитын жер учаскесінде орналасқан. Луизиана штатының Капитолийі бұрынғы губернатор және АҚШ сенаторы Хьюи Лонгтың капитолийді салуға тигізген зор ықпалынан туындағандықтан, көбінесе "Хьюи Лонгтың ескерткіші" деп аталады. Ғимараттың құрылысы 1931 жылы аяқталды. 1978 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді және 1982 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.
The Louisiana State Capitol is the seat of government for the U. S. state of Louisiana and is located in downtown Baton Rouge. The capitol houses the chambers for the Louisiana State Legislature, made up of the House of Representatives and the Senate, as well as the office of the Governor of Louisiana. At 450 feet (137 m) tall and with 34 stories, it is the tallest skyscraper in Baton Rouge, the seventh tallest building in Louisiana, and tallest capitol in the United States. It is located on a tract, which includes the capitol gardens. The Louisiana State Capitol is often thought of as "Huey Long's monument" due to the influence of the former Governor and U. S. Senator in getting the capitol built. The building's construction was completed in 1931. It was listed on the National Register of Historic Places in 1978 and was designated a National Historic Landmark in 1982.
Тарих
Француздарға Миссисипи өзенінің сағасын қорғау мақсатында Нью-Орлеан қаласы 1718 жылы құрылды және 1722 жылы Луизиана колониясының астанасы атанды. 1763 жылы Париж шарты бойынша Луизиананың Миссисипи өзенінің батысындағы бөлігі, сондай-ақ Нью-Орлеан Испанияға өткізілді, ал Миссисипи өзенінің шығысындағы қалған территория Ұлыбританияға берілді. Француздар 1800 жылғы Сан-Ильдефонсо шартынан кейін 1803 жылы Луизиананы испандықтардан қайтарып алды; одан кейін аймақ Луизиана сатып алу арқылы АҚШ-қа сатылды. Луизиананың Испаниядан Францияға ресми түрде табысталуы 1803 жылдың қараша айында колониялық үкімет орнының алдында өтті. Франциядан АҚШ-қа табыстау бір айдан кейін сол жерде де жүзеге асты. Нью-Орлеан Орлеан территориясының астанасы болып қала берді, содан кейін Луизиана штаты ретінде АҚШ құрамына енді. Штат заң шығарушы органы үкімет орнын Нью-Орлеаннан "қолайлырақ жерге" көшіру туралы резолюция қабылдады. 1829 жылға дейін ешқандай шара қабылданбады, содан кейін заң шығарушы орган Дональдсонвиллге көшуге дауыс берді. Ол 1830 жылдың қаңтарында Дональдсонвиллде алғаш рет отырыс өткізді. 1831 жылдың 8 қаңтарында "ондағы жағдайға наразы болып", көп ұзамай Нью-Орлеанға оралу үшін жұмысын тоқтатты.
Ескі штаттық Капитолий
1845 жылғы Луизиана штатының Конституциясына штат астанасын 1849 жылға дейін Нью-Орлеан қаласынан көшіруді талап ететін тармақ енгізілді. Көшіруге дайындалу үшін комиссия құрылды және Джеймс Х. Дакиннің жобалары 1847 жылғы 5 мамырда өткен байқаудан жеңіп шықты. Батон-Руж қаласы 7 қыркүйекте штатқа жаңа Капитолийді салу үшін Миссисипи өзеніне қарай тік жарға орналасқан жер учаскесін сыйға берді. Дакиннің Капитолийге арналған дизайны «қамалданған» готикалық стильдегі ғимаратты қамтыды, бұл АҚШ-тағы мемлекеттік ғимараттар үшін сирек кездесетін нәрсе. Капитолийдің ашылуы 1849 жылғы 1 желтоқсанда салтанатты шара ретінде жоспарланған. Алайда, бір апта бұрын Батон-Ружде болған өрт салдарынан қаражат құрбандарға көмек ретінде қайта бағытталды, бұл «неғұрлым лайықты мақсат» деп есептелді. Ескі штаттық Капитолий Оңтүстіктегі готикалық стильдегі архитектураның ең үздік үлгісі саналады, бірақ ол Марк Твен тарапынан сынға ұшырады, ол оны ортағасырлық сипатына байланысты (оны Сэр Уолтер Скотттың ықпалымен байланыстырды) «архитектуралық өтірік» деп атады. 1861 жылы Азамат соғысының басталуымен және Одақ әскерінің Нью-Орлеан мен Батон-Руж қалаларын басып алуымен штаттық үкімет 1862 жылы Опелузасқа, ал 1864 жылы Шревпортқа көшірілді. Одақ әскері басып алған Луизиананың бөлігі Нью-Орлеаннан басқарылды. Бос Ескі штаттық Капитолий бастапқыда Одақ әскерінің түрмесі ретінде, содан кейін оның афроамерикалық әскерлері үшін гарнизон ретінде пайдаланылды. 1862 жылғы 28 желтоқсанда ол кездейсоқ өрт салдарынан қирады. Соғыстан кейін штаттық үкімет Нью-Орлеанға оралып, механика институтын кездесу орны ретінде пайдаланды, мемлекет 1875 жылы ескі қонақ үйді сатып алғанға дейін. Штаттық заң шығарушы орган 1880 жылы Ескі штаттық Капитолийді қайта жаңартуға қаражат бөлді, ал Уильям А. Фререт қайта құруға жауапты болды. Фререт басшылығымен капитолийге әйгілі спиральді баспалдақ, боялған әйнек күмбез және төртінші қабат қосылды. Штаттық заң шығарушы орган 1882 жылғы 8 мамырда жаңарту жұмыстары аяқталғаннан кейін Батон-Ружға қайта оралды.
Қазіргі штаттық Капитолий
1920-жылдарға қарай Ескі штаттық Капитолий жасы көрсетіп, кеңейіп жатқан штаттық үкімет үшін тым кішкентай болып көрінді. Жаңа ғимарат салу жөніндегі ұсыныстар жасалды, бірақ ақшаның жетіспеуі мен маңыздырақ мәселелерге байланысты олар іске асырылмады. 1928 жылы Хьюи Лонг халықшыл кандидат ретінде Луизиана штатының губернаторы болып сайланды. Лонг штаттағы «Луизиананың дәстүрлі әлеуметтік және экономикалық элитасының саяси үстемдігінің» аяқталуын символдау үшін жаңа Капитолийді пайдалану идеясын қолдады. 1930 жылдың қаңтарында Лонг Ликвидация кеңесінен қаржыны қамтамасыз етті, бұл оған жаңа Капитолийді жобалау үшін сәулетшілерді жалдауға және Леон К. Вайсқа ұсыныс жасауға мүмкіндік берді. Вайс архитектуралық фирмасы – Вайс, Дрейфус және Сейферт Луизианада салынған көптеген қоғамдық ғимараттарымен танымал болды. Лонг өзі бақылаған қаражатты жобалау жұмыстарын бастау үшін пайдаланып, штаттық заң шығарушы органның Капитолий құрылысын тоқтатуына жол бермеді. Капитолийдің жобалары Луизиана штатының бұрынғы университетінің аумағында орналасқан, заманауи көкжай ғимаратынан тұрды және құны 1 миллион долларға бағаланды. 1930 жылдың қыркүйегінде өткен штаттық заң шығарушы органның арнайы сессиясында жаңа Капитолийдің соңғы құнына – 5 миллион долларға – облигациялар шығарылды. Сондай-ақ, Язуо және Миссисипи алқабы темір жолынан Капитолийге дейін «қажетті материалдардың 2500 вагоны жеткізілуін жеңілдету үшін» қосымша жол салынды. Лонгтың басшылығымен құрылыс жұмыстары жылдам қарқынмен жүргізілді. 1930 жылы АҚШ Сенатына сайланған Лонг, саяси қарсыласы Пол Н. Сирдің губернатор болып қалуына жол бермеу үшін 1932 жылдың қаңтарына дейін қызметке кірісуге ант беруді кейінге шегерді. Бір жылдан астам уақыт ішінде аяқталғанына қарамастан, Капитолий 1932 жылдың 16 мамырында ғана губернатор Оскар К. Алленнің инаугурациясы кезінде ресми түрде ашылды. Ашылу салтанатында Лонг: «Сәулет өнерінде [Капитолиймен] салыстыруға болатын бір ғана ғимарат бар. Ол – Италиядағы Римдегі Киелі Петір соборы» деді. 1935 жылдың 8 қыркүйегінде Хьюи Лонг штаттық Капитолийде доктор Карл Вайспен қаза тапты. Вайс та көп ұзамай Луизиана штатының полиция қызметкерлері, Лонгтың күзетшілері тарапынан атып өлтірілді. Оның шабуыл жасауына себеп болған деп айтылатын себеп – оның күйеу баласы, судья Бенджамин Пави Лонгтың саяси мансабынан шеттетілуі еді. Лонг 10 қыркүйекте қайтыс болды, ал оның денесі екі күн бойы жақын маңдағы Our Lady of the Lake ауруханасында сақталды. Оның денесі Капитолийде орналастырылды, онда Арканзас, Миссисипи және Техас штаттарынан келген 100 мыңға жуық адам оған құрмет көрсетті. 13 қыркүйекте Лонг Капитолий алдындағы жерге жерленді. 1938 жылы штаттық заң шығарушы орган Лонгтың бастапқы қабір тасын, қарапайым қабір тасын, монументальдірек ескерткішпен ауыстыру үшін 50 000 доллар бөлді. Екі жылдан кейін, қоладан жасалған мүсінмен жабдықталған мәрмәр тұғыр орнатылды. Вайс атып шығарған оқтар дәліздің бірнеше бағаналарына тиді. Оқ тесіктері әлі де губернатор кеңсесінің сыртында көрініп тұр. 1970 жылдың 26 сәуірінде Сенат палатасында «жиырма-жиырма динамит ұңғымасынан» тұратын бомба жарылды. Бомба полицияның үш афроамерикандықты атуына жауап ретінде жасалған деп саналады. Екінші бомба Батон-Руждағы клубта жарылды. Луизиана штатының Капитолийі 1972 жылдың 9 маусымында тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді және 1982 жылдың 12 желтоқсанында Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.
By November 1930, the designs for the building were finalized, and, on December 16, construction of the capitol was started. A spur from the nearby Yazoo and Mississippi Valley Railroad to the capitol was also built "to facilitate the delivery of the 2,500 carloads of necessary materials". Work on the building progressed rapidly due to the insistence by Long that it be completed under his governorship. Long, who had been elected to the United States Senate in 1930, delayed taking the oath of office until January 1932 to prevent a political adversary, Paul N. Cyr, from becoming governor. Despite being completed in little over a year, the State Capitol was not dedicated until May 16, 1932, during the inauguration of Governor Oscar K. Allen. Upon its completion, Long claimed, "Only one building compares with [the Capitol] in architecture. That's St. Peter's Cathedral in Rome, Italy." On September 8, 1935, Huey Long was assassinated in the State Capitol by Dr. Carl Weiss. Weiss, in turn, was gunned down shortly thereafter by members of the Louisiana State Police acting as Long's bodyguards. His alleged motivation for the attack was that his father in law, Judge Benjamin Pavy, was going to be gerrymandered out of office by Long. Long lingered for two days at the nearby Our Lady of the Lake Hospital before he died on September 10. His body lay in state at the State Capitol where approximately 100,000 people—some from as far away as Arkansas, Mississippi and Texas—paid their respects. On September 13, Long was interred on the grounds in front of the Capitol. In 1938, the State Legislature appropriated $50,000 to replace Long's original gravemarker, a simple tombstone, with a more monumental one; two years later, a marble pedestal surmounted by a bronze statue was erected. Stray bullets that were fired by Weiss hit some columns in the corridor. The bulletholes are still present directly outside of the governor's office. On April 26, 1970, a bomb consisting of "twenty to sticks of dynamite" was detonated in the Senate Chamber. The bomb was an apparent retaliation for the shootings of three African Americans by the police; a second bomb exploded at a Baton Rouge country club. The Louisiana State Capitol was added to the National Register of Historic Places on June 9, 1972, and was designated a National Historic Landmark on December 12, 1982.
Сыртқы
Луизиананың дизайнын жасау кезінде дәстүрлі "ротондалық күмбез және қанаттармен" капитолийді қабылдамаудың бастамасы Небраскадан келді. Ол кезде Бертрам Гудхью жобалаған Небраска штатының Капитолийі салынып жатқан еді және дәстүрлі түрде АҚШ Капитолийі үлгісінде емес, заманауи көкжиегі бар алғашқы ғимарат болды. Лифт шахталарының болуынан ертедегі көкжиегілердің еден кеңістігінің тиімсіздігіне қарамастан, Хьюи Лонг өзінің капитолийінің мұнара болуын қатыстырып талап етті. Луизиана штатының Капитолийі 34 қабаттан тұрады және 450 фут (137 м) биіктікте, бұл оны АҚШ-тағы ең биік капитолий етеді. Қазіргі уақытта ол Батон-Руж қаласындағы ең биік ғимарат және Луизиана штатындағы жетінші ең биік ғимарат. Капитолийдің қасбеті Алабамадан әкелінген әк тастан салынған және көптеген мүсіндермен және рельефтермен безендірілген, сонымен қатар Луизиананың көптеген рәміздері мен тарихы бейнеленген. Үлрик Эллерхусен жобалаған фриз мұнараның бесінші қабатындағы түбінің жоғарғы жағымен созылады, ол Луизианалықтардың соғыс және бейбіт уақыттағы іс-әрекеттерін, отарлаудан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін көрсетеді. Палата мен Сенат палаталарының сыртындағы әр бағананың арасында Луизиана тарихындағы маңызды тұлғалардың жиырма екі шаршы портреті орналасқан. Портреттер бірнеше Нью-Орлеан мүсіншілері арасында бөлінді: Анжела Грегори сегізін жасады, Альберт Райкер алтысын, Джон Лачин мен Рудольф Пардуччи бірлесіп алтысын, ал Хуанита Гонзалес екеуін аяқтады. Капитолийдің алдыңғы есіктеріне 49 Минесота гранитінен жасалған "монументалды баспалдақпен" жетеді. Әрбір сатыда АҚШ штатының атауы оның штат ретімен жазылған; Капитолий аяқталғаннан кейін қосылған Аляска мен Гавайи екеуі де соңғы сатыда "E pluribus unum" фразасымен бірге орналасқан. Сатылардың екі жағында Лорадо Тафттың "Пионерлер мен Отаншылдар" атты, Луизиананың алғашқы қоныс аударушылары мен қорғаушыларын еске түсіретін, әктастан жасалған ерекше мүсіндері орналасқан. Есік алдындағы екі жақта Адольф Александр Вайнманның жасаған рельефтері бар. Вайнманның рельефтерімен салыстырғанда Ли Лоридің есіктер мен порталды айналдыратын жалпақ архитравы бар; архитрав ежелгі Египет рельефтерінің стиліне көбірек ұқсайды. Мұнараның өзі 21-ші қабатқа дейін әшекейленбеген, онда төртбұрышты мұнара сегізбұрышты пішінге көшуді бастайды. Заң, Ғылым, Философия және Өнерді бейнелейтін төрт аллегориялық бюст мұнараның 22-ші қабатынан 25-ші қабатына дейін ойылып салынған. Бастапқыда "ғибадатхана" деп аталған күмбездің барлық төрт жағында үлкен терезелер орналасқан, олардың әрқайсысының үстінде қақпақ бар. Құраның үстінен бастап мұнараның басындағы маяққа дейін төрт тас бүркіт тіреушілер ретінде қызмет етеді. Штаттық Капитолийдің үстінде "Луизиананың жоғары ұмтылыстарын бейнелейтін" 7 метрлік фонарь орналасқан.
Бау-бақшалар
Луизиана Капитолий бақшасы құрамында, олардың көпшілігі Капитолийдің оңтүстігінде және шығысында орналасқан. Ауланың абаттандыруын Капитолийдің архитекторы Леон Вайс қадағалады және оны Эйвери аралындағы Jungle Gardens орнатқан. Бақтардың флорасына азалиялар, камелиялар және магнолиялар жатады – Луизиана штатының гүлдері. Батон-Ружға көптеген тірі емен ағаштары да жеткізілді; бақтарға енгізілген бірнеше емен ағаштары 200 жылдан астам. Бақша ішіндегі 16 шақырымдық (10 миль) жаяу жолдардың барлығы қайың жиегімен көмкерілген. Оңтүстік парк 183 метрлік (600 фут) шаршы және Капитолийдің тұрақ орнынан Бойд даңғылына дейін созылатын екі 6 метрлік (20 фут) жаяу жолмен бөлінген. Оның ортасында Хьюи Лонгтың қалдықтары жерленген қиылысқан жолдар бар; бұл жерді 9 метрлік (30 фут) ескерткіш белгілейді, оның ішінде Чарльз Кек жасаған Лонгтың 4 метрлік (12 фут) қола мүсіні орналасқан. Капитолийдің шығысындағы аумақтар "мәңгі жасыл желектер, пальмалар және кішкентай гүл бақшалары" бар, көбірек еркін стильде жасалған. Капитолийдің шығысындағы жаяу жолдар гүлбақшасы бар Ескі Арсеналға дейін жетеді.
Интерьер
Луизиана штатының Капитолийі Луизиана Өкілдер палатасының, Луизиана Сенатының, Луизиана губернаторының кеңсесінің және басқа да бірнеше мемлекеттік кеңселердің орналасқан жері. Хьюи Лонг 24-ші қабатта өзі үшін пәтер орнатқан, биіктік оның "желбезек қызыбы"н жеңілдетеді деген ойда болған. 27-ші қабатта Батон-Руж қаласы мен Миссисипи өзенінің көрінісін ашатын, сыйлық дүкені бар көру платформасы орналасқан.
Еске алу залы
Капитолийдің алдыңғы кіреберісі тікелей төрт қабатты, тікбұрышты Естелік залға ашылады. Залдың ұзындығы 124 фут (38 м), ені 40 фут (12 м); ол дөңгелек болмаса да, дәстүрлі күмбезді капитольдегі ротонданың орнын басатындықтан "ротонда" деп аталады. Естелік залдың ортасына еденге орнатылған, диаметрі 3 метр және салмасы бар 10 фут (3 м) қола тақта орналасқан. Тақтада Луизиананың приходтар шекаралары мен орталықтарын, өнеркәсіптері мен экспорт тауарларын, сондай-ақ флорасы мен фаунасын көрсететін рельефтік карта бейнеленген. Лифттер үстіндегі балконға Луизиананы билеген мемлекеттердің тулары ілінген.
Палата және Сенат палаталары
Луизиана штатының Өкілдер палатасы мен Мемлекеттік сенатының отырыс залдары, сондай-ақ Мемориалдық зал Капитолийдің кең негізін құрайды. Луизиана Өкілдер палатасы мен Сенаты қалыпты сессия кезінде 120 күн бойы жиналып, заң жобаларын жасайды, оларды заңға айналдырады немесе қабылдамайды.
Танымал мәдениетте
1975 жылы Чарльз Уитменнің Остиндегі Техас университетіндегі атыс оқиғасын суреттейтін "Қаһарлы мұнара" телефильмі Луизиана штатының Капитолийінде түсірілді. Фильм авторлары Остиндегі нағыз мұнараны пайдалана алмады. Оның орнына, сыртқы түрі ұқсас және аумағы да соған ұқсас Капитолий пайдаланылды. Луизиана штатының Капитолиясы, әсіресе Мемориалдық зал ішіндегі қола тақташа, Роберт Пенн Уорреннің "Барлық патшаның адамдары" романының 2006 жылғы бейімделуінде кеңінен көрсетілген. Романның өзі Хьюи Лонгтың өмірі мен қазасына байланысты деп есептелген. 1988 жылғы "Әркімнің сүйіктісі" фильмінің бастапқы көрінісінде Джон Гудманның кейіпкері Хьюи Лонгтың ескерткішіне көтерілетіні көрсетілген.