Кіріспе

Борттық бу кеме "SS Republic" – 1865 жылғы қазан айында Нью-Орлеанға бағыт алған кезінде Джорджия жағалауында дауылда сүңгіген "SS Tennessee" (сондай-ақ "CSS Tennessee", "USS Tennessee" және "USS Mobile" деп те аталған) атанған кеме. 2003 жылы Саванна, Джорджия жағалауынан 161 км қашықтықта оның құлау орыны табылды. Бұл кеме 1812 жылғы соғыстың қатысушысы, Балтимор және Оңтүстік Бу Пакет Компаниясының президенті Джеймс Хуперге тиесілі болған және 1853 жылы "Теннесси" деген атпен суға түсірілген. Ол Балтимор – Чарлстон бағытында жүк тасымалдайтын кеме ретінде қызмет еткен. Біраз уақыттан кейін Балтимордан Атлантика океанын кесіп өтетін алғашқы бу кемесі ретінде пайдаланылды, Солтүстік Англиядағы Саутгемптон және Франциядағы Ле-Авр қалаларына сапар шекті. Одан кейін "Теннесси" Нью-Йорк пен Орталық Америка арасында тұрақты жолаушылар тасымалын ашу үшін қолданылды. Калифорниядағы алтын асыру кезінде "Теннесси" 1849 жылғы алтын іздеушілерді Панама мен Никарагуаның шығыс жағалауларына жеткізіп, олардың Калифорнияның Сьерра-Невада тауларына баруына көмектесті. "Теннесси" Никарагуада Уильям Уокер үшін жалдамалы әскер ретінде ерікті болып келген "көшпенділердің" соңғы тобын жеткізді. Уокердің күштері жеңілгеннен кейін, жүздеген күңкейген, жеңілген адамдарды үйлеріне қайтарды. "Теннесси" бірнеше жыл бойы Мексиканың Вера-Круз – Нью-Орлеан бағытында тұрақты түрде жүріп, көбінесе Америкаға иммигранттарды, сондай-ақ Мексиканың көптеген алтын және күміс запастарын тасыды. 1861 жылдың 12 сәуірінде АҚШ-та Азамат соғысы басталғанда, ол Нью-Орлеан портында тоқтатылған болатын.

Азамат соғысындағы қызмет

Азамат соғысы басталғанда, ол Нью-Орлеан портында тұтқындалып, 1861 жылы Конфедерацияның блокадасын бұзу үшін CSS Теннесси ретінде қолданысқа алынды, бірақ Нью-Орлеан портының блокадасын ешқашан бұза алмады. Нью-Орлеанды Одақ әскерлері басып алғаннан кейін, кеме қаруланған Одақ қызметіне қосылды, соның ішінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Дэвид Г. Фаррагуттың Миссисипи кампаниясын аяқтағандағы флагманы ретінде пайдаланылды. USS Теннесси ретінде ол Батыс Шығанақ эскадрильясында жылдам және тиімді блокадалық кеме ғана емес, сонымен қатар Мобил шығанағы шайқасында Форт-Морганды бомбалауға қолданылған қуатты қарулы кеме болды. 1864 жылдың қыркүйегінде ол USS Mobile деп аталды, бұл атақты Конфедерацияның бронелинейлік кемесіне Теннесси деген атты басып алғаннан кейін алуға мүмкіндік берді. Бұл екінші CSS Теннесси кемесі Мобил шығанағындағы қақтығыс кезінде алынған болатын. 1864 жылдың қазанында Рио-Гранде өзенінің сағасындағы дауылда USS Mobile зақымданып, жөндеу үшін Нью-Йоркке жіберілді. Тексеру кезінде кемені қайта жөндеу өте қымбат деп танылды және 1864 жылдың желтоқсан айында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрамынан шығарылды. 1865 жылдың наурыз айында аукционда сатылып, қайта аталды, жөнделді және көп ұзамай Нью-Йорк – Нью-Орлеан бағытында жолаушылар мен жүк тасымалдауға қайта оралды. Соғыстан кейін ол бесінші азаматтық сапарында жоғалып кетті.

Қалдық

Республика 1865 жылғы 18 қазанда Нью-Йорктен Нью-Орлеанға қарай жолға шықты. Капитанның айтуынша, ол жолаушылар мен 400 000 долларлық жүк тасымалдаған, оның ішінде көбінесе алтыннан жасалған 10 және 20 долларлық монеталар, Азамат соғысынан кейін қолма-қол ақша ретінде пайдалануға арналған. 1862 жылы Одақ әскері басып алған Нью-Орлеан қаласы Федералдық соғыс күш-жігерінің оңтүстік орталығы болды және қарқынды дамыған қала еді, бірақ соғыс салдарынан "қатты ақша" (алтын мен күміс монета) тапшы болды. Сапардың бесінші күні Грузия жағалауында болған дауыл кемеге тым күшті келді. Кешке қарай кеменің корпусы соншалықты зақымданды ki, қазандықтағы от сөндіріліп, кеме қатты толқындарда тұрып қалды, экипаж бен жолаушылар суды қақтауға үлкермей қалды. 1865 жылғы 25 қазанда сағат 16:00-де кеме суға батып кетті. Жолаушылар мен экипаж төрт құтқару қайығы мен жасалма салмен құтылды, бірақ түн бойы 12 метрлік (40 фут) толқындар оларды су бетінде ұстауды қиын етіп берді. Екі күннен кейін, 27 қазанда, шөлден құтылып қалған құтқарылғандарды «Хорас Билс» кемесі тапты. 29 қазанда «Генерал Хукер» пароходы «Республиканы» іздеуге жіберілді және «Хорас Билспен» кездесті. Жолаушылар Чарльстонға жеткізілді. Жолаушылар мен экипаждың көпшілігі аман қалды, бірақ бірнешеуі құтқарылмас бұрын салда жоғалып кетті. Барлық монеталар жоғалып кетті.

Қайта табу

2003 жылдың тамызында «Республика» кемесінің құлау орыны Флорида штатының Тампа қаласындағы коммерциялық археологиялық компания «Odyssey Marine Exploration, Inc.» тарапынан табылды. Ол Саванна қаласының оңтүстік-шығысына қарай 161 шақырымдай қашықтықта, 518 метр тереңдікте орналасқан еді. Құтқару жұмыстары кемеде тасымалданған сирек 19 ғасырға тән алтын және күміс монеталардың үштен бірін қалпына келтірді, олардың құны шамамен 75 миллион долларға бағаланды. Кеменің корпусының көп бөлігі жойылды, бірақ руль, аралық дөңгелектің бөліктері және бу машинасы әлі де сақталған. Іздеу және қалпына келтіру жұмыстары «National Geographic Society» телеарнасында көрсетілген «Азамат соғысы алтыны» атты деректі фильмінде бейнеленген. Қалпына келтірілген 14 000 артефакттың көп бөлігі, сондай-ақ жиналған 51 000 күміс монеталар таңдалған мұражайларда қойылған. Құтқару шалбандары әртүрлі уақытта табылған және құтқарылған. SS Republic қазіргі уақытта алтынды қалпына келтіру мәселесі бойынша сотталып жатыр, өйткені Э. Ли Спенс «Odyssey Marine» компаниясы кеме құлауын табу үшін оның ақпаратын пайдаланғанын талап етуде. Оңтүстік Каролинадағы судья бұрынғы шешімін қайта қарап, істі сол штат аумағында қарауға рұқсат берді.