Кіріспе
Иоганн Мессенье (1579–1636) – швед тарихшысы, драматург және университет профессоры. Ол Остерготландтағы Стенби приходындағы Фреберга ауылында туды және қазіргі Финляндиядағы Оулу қаласында қайтыс болды.
Балалық шақ
Ол Жонс Тордссон есімді диірменшінің ұлы еді. Кішкентай кезінде оның данышкерлігі Магнус Андреае есімді монастырь священнигінің назарына ілікті, ол оған кеңес берді және білім берді. Баланың ата-анасы білмейтін жағдайда, священник оны Браунсбергтегі иезуиттер мектебіне жіберді, ол Скандинавияны протестантизмнен қайтару үшін балаларды тәрбиелеуге маманданған.
Жұмыс іздеу
Жеті жыл Браунсбергте болғаннан кейін, Йоханнес Еуропаны аралап саяхаттады. Ол 1602 жылы Данияға сапар шекті, ал 1603 жылы Краковтағы епископ Пьотр Тилицкийдің кешкі асында сөз сөйледі. 1604 жылы ол Римге қысқа ғана сапар жасады, бірақ климат оны Германияға қайта оралуға мәжбүр етті, онда ол 1605 жылы Ингольштадт қаласында магистр дәрежесін алған болуы мүмкін. Ол сондай-ақ император Рудольф II-ден "Poëta cæsarius" ("Императордың ақыны") атағын алды дегенді айтады. Йоханнес одан әрі солтүстікке қарай Дацигтегі иезуит жатақханасына көшті, Браунсбергтегі мектепте сабақ берді, және ақырында Дацигте жеке мектеп ашты, онда король Сигизмундтың мұғалімі Арнольд Гротузеннің қызы Люция Гротузенге үйленді. 1608 жылы "Генеалогия Сигисмунди" атты мақтау жұмысын жазып, корольден жақсырақ лауазым алуға тырысты. Король күткендей алғыс білдірмеген соң, Йоханнес мемлекет тәркілеген әкесінің Ланггебро шаруашылығын қайтарып алу үмітімен Швецияға оралды.
Швецияға оралу
Швеция королі Карл IX католиктер мен иезуиттерге күдікпен қарағандықтан, Иоганн патшалардың шежіресін жариялады, оның арқылы ол Еуропаның көптеген ежелгі әулеттерімен туыс екенін көрсетті. Әйелінің көмегімен Иоганн елге қайтуға рұқсат алды, содан кейін адалдық серт бергеннен кейін Уппсала университетінде құқық және саясат профессоры қызметіне тағайындалды.
Қақтығыстар
Алайда, оның мақтандығы, бостандыққа ұмтылысы және тәртіпсіздігі университеттегі әріптестерімен қиындықтар тудырды, әсіресе Йоханнес Рудбек оның басты жауына айналды. Студенттер ақырында екі топқа бөлінді: бірі оны қолдады, екіншісі қарсы болды. Уппсала консисториясы ашық дау-жанжалдар мен қимыл-қозғалыстардың аренасына айналды (Мессенцийдің де қолдауымен), жағдай осыншама ушықты, канцлер Аксель Оксенстерна араласуға мәжбүр болды. 1613 жылғы шілдеде екі жау Стокгольмде шіркеу кеңесі алдында тергеуге шақырылды. Тергеу нәтижесінде келісімге келді, бірақ екі профессор да Упсаладан ауыстырылды. Мессенцийге мемлекеттік ескі мұрағаттарды сақтау тапсырылды, сондай-ақ 1614 жылы ол Швецияның апелляциялық сотының (Svea hovrätt) кеңесшісі болып тағайындалды.
Драматург
Бұл кезде ол өзінің келесі ғасырда швед драмасына әсер ететін пьесаларын жаза бастады. Ол бұрынғы швед пьесаларының көпшілігі жатқан, «мектеп драмасы» деп аталатын стильді толығымен қабылдамады. Оның орнына, ол неміс Якоб Айрердің бағытын ұстанды. Бірақ, оның ең сәтті шешімі – швед тарихы, сол замандағы түсінік бойынша, яғни Форнальдарсагаларын қамти отырып, пьесалар жазу болды. Оның ең ықпалды туындылары: «Диза» (1611, 7 рет қайта басылған (1612–1740)). «Сигнилл» (1612, 9 рет қайта басылған (1612–1740)). «Swanhuita» (1613, 4 рет қайта басылған (1635–1727)). «Бланкамарета» (1614, 4 рет қайта басылған (1614–1660 жж.), Швецияның Бланкасы және Швеция королі Биргер Магнуссонға үйленген Дания ханшайымы Маргарета туралы). Алғашқы екі пьесасының сәттілігіне шабыттанған ол үшінші пьесасының кіріспесінде Швеция тарихын 50 комедия мен трагедияда бейнелеп, оларды жариялау ниетін білдірді. Техникалық жағынан оның шығармалары жетілмеген, күлкілі және мазмұнды көріністердің үйлесімінен тұрды, сонымен қатар ол драмалық эффектілерді беруде шеберлік танытты. Неміс дәстүріне сәйкес, ол комедиялық рөлдерге төменгі топтағы адамдарды тартты, бірақ көбінесе бұл сахналар пьесаның негізгі мазмұнынан ажыратылған болар еді. Басты пьеса диалогтар тізбегі ретінде құрылған, мотивация мен кейіпкерлердің суреттелуі өте қарапайым. Ол тарихи киімдерге ерекше назар бөлді, бірақ сол кездегі білімнің жетіспеушілігі бұл тұрғыда шектеулерге ұшырады. Кейде пьесада әндер кездеседі, олар оның ең жақсы туындыларының бірі саналады және 1879 жылға дейін қайта басылды. Түрмеде жазған «Christmannus» және «Gustavus» шығармалары көпке таныс емес және дұрыс емес оның ұлына жатқызылған. Олар Швециядағы шіркеу тарихының диалог түріндегі қысқаша мазмұнын қамтиды. Кемшіліктеріне қарамастан, Мессениус драмалары Швецияның ескі әдебиетіндегі ең түпнұсқа және патриоттық туындылар саналады, сондай-ақ осы кезеңдегі швед әдебиетінің жалпы мақұлдау алған жалғыз бөлігі болып табылады.
Disa (1611, reprinted 7 times (1612–1740)). Signill (1612, reprinted 9 times (1612–1740)). Swanhuita (1613, reprinted 4 times (1635–1727)). Blanckamäreta (1614, reprinted 4 times (1614–1660s), on Blanka of Sweden and Margareta, a Danish princess who married king Birger Magnusson of Sweden. Encouraged by the success of his first two plays, he declared in the introduction of his third play that he intended to cover all of Sweden's history in 50 comedies and tragedies and make them public. Technically, his works were undeveloped and were a combination of ridiculous scenes with serious ones, and he had a certain feel for the presentation of dramatic effects. According to German tradition, he used people from the lower classes for comedy, but the scenes are usually disconnected from the rest of the play. The main play is organized as a series of dialogues that are loosely joined, and motivation and character depiction are considered to be very primitive. He paid close attention to the rendering of historic clothes, although the limited knowledge of his time showed its limitations in this respect. Occasionally, there are songs in the play, songs that belong to the best he has written, and they have been reprinted as late as 1879. The works he wrote in prison, Christmannus and Gustavus are less known, and incorrectly attributed to his son. They consist of summaries in dialogue of the history of the church in Sweden. In the spite of its weaknesses, Messenius' dramas are considered to be the most original and most patriotic in Sweden's older literature, and the only part of Swedish literature from this time to have been generally praised.
Түрмеге қамау
1616 жылы ол патша Сигизмунд пен иезуиттермен сөз байласып, құлық жасады деген айып тағылды. Он екі куәгер табылмай, айыптау бойынша кінәлі деп танылды. 1616 жылғы шілдеде өлім жазасына кесілді, бірақ патша жазаны өмір бойына түрмеде отыруға алмастырды. 1616 жылдың қазан айында Ресей шекарасына жақын Финляндиядағы Қаянеборг бекінісіне жеткізілді, онда бекініс командирі Эрик Хара оған қатыгездікпен қарады. Ол тарихи еңбектер жазумен және швед деректемелерін зерттеумен шұғылданды. Әлдебір уақытта король Густав II Адольфқа, кейін Кристинаның регенттігіне шарапат іздеп хаттар жолдады. Ол өзінің кінәсіз екеніне ант берді немесе жасаған еңбектерін кешірім сұрауға себеп ретінде келтірді. 1635 жылы Оулуға көшіріліп, зейнетақысы екі есеге артты. Осы кезде үкімет оған аудармашы Эрик Шрёдерусті жіберді, ол Мессеньнің «Скондия иллюстрата» атты монументалды еңбегін бағалап, Швеция тарихын, топан судан бастап Мессеньнің заманына дейін зерттеді. Мессень үкімет осы еңбекті өз атынан жариялауды көздеп отырғанын сезген соң, ұлының бостандыққа шығуы мен өзі қалаған жерге еркін өтуін талап етті. Бұл талаптар регенттікті ашуландырып, оны қайта Қаянеборгқа жіберумен қорқытты. Осыдан кейін көп ұзамай Мессень қайтыс болды, ал үкімет оның жесіріне «Скондия иллюстрата» үшін 500 риксдалер ұсынды. Бірақ ол қолжазбаларды алып, елден кетуге мәжбүр болды. Алайда, еңбекті жариялауға көп уақыт кетті, және тек Йохан Перингскиёльдтың арқасында ол 1700–1705 жылдары фолио түрінде жарық көрді. Осы монументалды еңбек, сол заманғы ғылыми дәстүрлерді және жазылған жағдайларды ескере отырып, ерекше еңбек деп сипатталады. Ол өз заманындағы ешкімнен гөрі швед және шетелдік тарихи әдебиеттерді жақсы меңгерген. «Скондияның» жетінші томы, Швецияның Иоанн III-нің діни қақтығыстарын сипаттайды, тарих жазудың үлгісі болып табылады. Оның түрмеде өткізген кезінен тағы да бірнеше еңбектері сақталған.