Иоганн Генрих Альштед: Немец философ және энциклопедия авторы
Johann Heinrich Alsted
Йоханн Генрих Альштед (1588-1638) – неміс кальвинистік ғалымы, энциклопедист, педагог. Трансильванияда академия құрды, діни көзқарастары мен еңбекқорлығымен белгілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс кальвинистік ғалымы, 1588–1638
German Calvinist academic, 1588–1638
Иоганн Генрих Альстед (1588 жылғы наурыз – 9 қараша 1638), "барлық энциклопедиялардың нағыз анасы" деп аталған, неміс туған Трансильваниялық саксон кальвинистік пастор және ғалым, рамизм мен люллизм, педагогика және энциклопедиялар, теология және мыңжылдық сияқты алуан түрлі салаға деген қызығушылығымен белгілі болды. Оның замандастары Альстедиус есімінің анаграммасы – латын тілінде "еңбекқорлық" деген мағына беретін sedulitas екенін атап өткен. Альстед кейіннен Оттыз жылдық соғыстан Трансильванияға қашқан, және өмірінің соңына дейін онда тұрған. 1629 жылы ол соғысқа шалдыққан Германиядан Вайсенбургке (қазіргі Румыниядағы Альба-Юлия) кальвинистік академия құру үшін кетті: Трансильваниялық патшалық отбасы жақында ғана унитаризмнен кальвинизмге қайтып келген болатын, ал Альстед пен Йоханнес Бистерфельд стандарттарды жақсарту үшін шақырылған неміс профессорлары еді. Оның студенттерінің арасында Янош Апацзай Цзере де болды. Альстед 1638 жылы Альба-Юлияда қайтыс болды.
Johann Heinrich Alsted (March 1588 – November 9, 1638), "the true parent of all the Encyclopædias", was a German born Transylvanian Saxon Calvinist minister and academic, known for his varied interests: in Ramism and Lullism, pedagogy and encyclopedias, theology and millenarianism. His contemporaries noted that an anagram of Alstedius was sedulitas, meaning "hard work" in Latin. Alsted was later in exile from the Thirty Years' War in Transylvania, where he remained for the rest of his life. In 1629 he left war torn Germany for Weißenburg (now Alba Iulia in Romania) to found a Calvinist Academy: the context was that the Transylvanian royal family had just returned from Unitarianism to Calvinism, and Alsted and Johannes Bisterfeld were German professors brought in to improve standards. Among the students there was János Apáczai Csere. Alsted died in Alba Iulia in 1638.
Энциклопедияшы
Олстед "барлық дәуірдің ең маңызды энциклопедияшыларының бірі" деп аталады. Ол өнімді жазушы болды, ал оның "Энциклопедиясы" (1630) ұзақ уақыт бойы жоғары беделге ие болды. Оған дейін, 1608 жылы жарық көрген "Encyclopaedia cursus philosophici" (Философиялық курстар энциклопедиясы) сияқты қысқаша еңбектер жазылған. Оның 1630 жылғы маңызды энциклопедиясы, Encyclopaedia, Septem Tomis Distincta, 35 кітапқа бөлінді және 48 синоптикалық кестемен, сондай-ақ көрсеткішпен жабдықталды. Олстед оны "адамдар осы өмірде білуі тиіс барлық нәрсенің жүйелі түрде ұйымдастырылуы" деп сипаттады. Қысқасы, бұл – білімнің толық жиынтығы. Ол өз заманында Бернард Лэми мен Коттон Мэзерден мақтау алды және Олстедтің шәкірті Джон Амос Комениус еңбегіне әсер етті. Готфрид Вильгельм Лейбництің аяқталмаған энциклопедиялық жобасы оны кеңейту және жаңарту жоспары ретінде басталды, ал белгілі күнделік жазушы Сэмюэл Пепис 1660 жылы, алғашқы басылымынан отыз жыл өткен соң, оның бір данасын сатып алды. Якоб Томасиус оны сөзсіз көшіру және авторлық құқықты бұзу үшін сынға алса да, Август Де Морган кейіннен оны "барлық энциклопедиялардың, трактаттар жинағының немесе осы сипаттағы еңбектердің нағыз анасы" деп атады. Ол W. Schmidt Biggemann редакциялаған 4 томдық факсимильдік басылым ретінде қайта жарық көрді (Fromann Holzboog Press, Stuttgart Bad Cannstatt, 1989–1990).
Alsted has been called 'one of the most important encyclopedists of all time'. He was a prolific writer, and his Encyclopaedia (1630) long had a high reputation. It was preceded by shorter works, including the 1608 Encyclopaedia cursus philosophici. His major encyclopedia of 1630, the Encyclopaedia, Septem Tomis Distincta, was divided into 35 books, and had 48 synoptical tables as well as an index. Alsted described it as "a methodical systemization of all things which ought to be learned by men in this life. In short, it is the totality of knowledge." In its time it was praised by Bernard Lamy and Cotton Mather, and it informed the work of Alsted's student John Amos Comenius. An unfinished encyclopedic project by Gottfried Wilhelm Leibniz began as a plan to expand and modernize it, and the famous diarist Samuel Pepys purchased a copy in 1660—thirty years after its initial publication. Although Jacob Thomasius criticised it for plagiarism for verbatim copying without acknowledgment, Augustus De Morgan later called it "the true parent of all the Encyclopædias, or collections of treatises, or works in which that character predominates". It was reissued as a 4 volume facsimile reprint, edited by W. Schmidt Biggemann (Fromann Holzboog Press, Stuttgart Bad Cannstatt, 1989–1990).
Альстедийдің "Библия энциклопедиясы"
1610 жылы Альстедиус өзінің энциклопедиясының бірінші басылымын жариялады. 1630 жылы ол екінші басылымын екі үлкен фолио томдық түрінде, әлдеқайда кеңейтілген күйде шығарды. Екінші басылымда ол сол кездегі белгілі және зерттелген өнер мен ғылым салаларын жүйеге келтіруді мақсат етеді. Осы еңбегінде және «Библиялық энциклопедиясында» ол бүкіл ғылымның негізін және құрамына кіретін материалдарды Киелі кітаптарда табуға тырысады. Алғашқы төрт кітабында талқыланатын әртүрлі тақырыптарды баяндайды. Ол алты кітапты филологияға, он кітапты теориялық философияға, төрт кітапты практикалық мәселелерге арнайды. Содан кейін теология, құқық және медицина бойынша үш кітап, қолданбалы өнер бойынша үш кітап, тарих, хронология және әртүрлі тақырыптар бойынша бес кітап келеді. Бұл еңбек 16 ғасырдың соңғы жартысы мен 17 ғасырдың бірінші жартысында «энциклопедия» деп аталатын басқа да жарияланған еңбектерге қарағанда айтарлықтай жетістікке жетті.
In 1610, Alstedius published the first edition of his Encyclopedia. In 1630, he published a second edition in a much more comprehensive form, in two large folio volumes. In the second edition, he professes to reduce the several branches of art and science then known and studied into a system. In this work, and his Encyclopedia Biblica, he tries to prove that the foundation and materials of the whole can be found in the Sacred Scriptures. The first four books contain an exposition of the various subjects to be discussed. He devotes six books to philology, ten to speculative philosophy, and four to practical matters. Then follow three on theology, jurisprudence, and medicine; three on mechanical arts, and five on history, chronology, and miscellanies. This work exhibited a great improvement on other published works that purported to be encyclopedias in the latter half of the 16th and the first half of the 17th centuries.