Кіріспе
Су астындағы адам жасаған немесе табиғи кедергілерді әдейі жою немесе бейтараптандыру. Су астындағы жарылыс – әскери және азаматтық мақсаттар үшін адам жасаған немесе табиғи су астындағы кедергілерді әдейі жою немесе бейтараптандыру.
Underwater demolition is the deliberate destruction or neutralization of man made or natural underwater obstacles, both for military and civilian purposes.
Чарльз Пэсли
1839 жылы сол кездегі Корольдік инженерлер полковнигі Чарльз Пасли 1756 жылы суға түсірілген, 100 зеңбірекке ие HMS Royal George кемесінің құлауын жою жөніндегі операцияларды бастады. Кеме 1782 жылы Спитхедте теңізге батып, кейін дайверлерді пайдалана отырып, мүмкіндігінше көбін құтқаруға тырысты. Бұрын Пасли Темзадағы бірнеше ескі кемелерді жою үшін, арнаны тазалау мақсатында, оқ-дәрімен толтырылған зарядтарды қолданған. Оқ-дәрілер емен бөшкелерге толтырылып, қорғасынмен жабылған болатын. Алғашқыда оларды химиялық фитилдермен жарылтып, кейін электр жүйесіне ауыстырды – қарсылық арқылы қыздырылатын платина сымымен оқ-дәріні жарылуға келтірді. Паслидің операциясы суға түсу саласында көптеген жаңалықтарды енгізді, соның ішінде суға түсуде жұптасып жұмыс істеуді алғаш рет қолдану (ол дайверлеріне жұптармен жұмыс істеуді бұйырды). Сонымен қатар, капрал Джонс әуе түтігі ілініп қалғанда, оны кесіп босатуға мәжбүр болғаннан кейін, шұғыл түрде суға жүзіп шығуды жасады. Өкінішке орай, жеке Уильямс дайверлік ауруға шалдыққан алғашқы жағдай тіркелді. Алғашқы суға түсу шлемдерінде кері клапан болмағандықтан, егер шланг су бетіне жақын жерде жыртылса, дайвердің басының үстіндегі жоғары қысымды ауа шлемнен тез шығып кететін, су мен шлем ішіндегі газ арасында үлкен қысым айырмашылығын тудырып, қауіпті және тіпті өлімге әкелуі мүмкін еді. 1842 жылы Британ ғылымын дамыту қауымдастығының мәжілісінде сэр Джон Ричардсон 1841 жылғы 14 қазанда құтқару операциялары кезінде жарақат алған дайвер Родерик Кэмеронның суға түсу аппаратын және емделуін сипаттады. 1840 жылы кемені жою үшін бақыланатын жарылыстар қыркүйекке дейін жалғасты. Сол жылы Корольдік инженерлер үлкен бақыланатын жарылыс жасады, ол Портсмут пен Госпорттағы терезелерді қиратты. Осы уақыт аралығында Пасли 1839 жылы 12 зеңбірек, 1840 жылы тағы 11, ал 1841 жылы 6 зеңбірек таба алды. 1842 жылы ол тек бір темір 12 фунтты зеңбірек таба алды, себебі ол дайверлерге зеңбірек іздеудің орнына кеменің қаңқасын алып тастауға көңіл бөлді. 1843 жылға қарай кеменің кілі мен төменгі бөлігі толығымен көтеріліп, аймақ таза деп жарияланды. Бенджамин Майлферт және Джулиус Х. Крухль АҚШ-та азамат соғысы кезінде су астындағы нысандарды бұзу саласында белсенді жұмыс істеді.
Джон Г. Фостер
Америка Азамат соғысынан кейін көп ұзамай, Вест-Пойнтта оқыған инженер, бригада генералы Джон Г. Фостер су астындағы жарылыстар бойынша алғашқы мойындалған сарапшылардың бірі болды. 1869 жылы ол осы тақырыптағы маңызды еңбек жазып, су астындағы жарылыстар саласындағы басты авторитет ретінде кеңінен танылды. Оның көптеген теориялары мен техникалары испан-американ соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде де қолданылып келді.
Кристиан Ламберцен
1940 жылы Кристиан Ламберцен өзінің жартылай жабық контурлы дем алу аппаратын, Ламберцен амфибиялық тыныс алу құрылғысын (LARU) АҚШ Әскери-теңіз күштеріне, су астында жүзушілердің әскери жасақтарын құру туралы ұсынысымен байланысты көрсетті. Майор Ламберцен 1944-1946 жылдары АҚШ Армиясының медициналық корпусында қызмет етті, онда ол Стратегиялық барлау басқармасымен (OSS) су асты операцияларында жеке қызмет атқарды. OSS-ке қосылғаннан кейін, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында АҚШ әскери операциялық жауынгер-жүзушілерінің алғашқы құрамын дайындауда маңызды рөл атқарды. Оның міндеттеріне OSS "Операциялық жүзушілер тобы" үшін дербес суға бату және жүзушілерді жеткізу әдістерін оқыту және дамыту кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол АҚШ күштеріне су асты операцияларын, соның ішінде су асты кемелері мен операциялық жүзушілердің бірлескен қызметін үйретті.
Дрейпер Л. Кауффман
1943 жылдың маусым айында Дрейпер Л. Кауффман АҚШ Теңіз күштерінің алғашқы жарылыс-бұзу командаларын құрды. Бұл командалардың бастапқы мақсаты – десанттық аймақтардағы жағдайды картографиялау және тіркеу, сондай-ақ десант кезінде көлік құралдарының жағаға шығуына кедергі келтіретін судағы кедергілерді жою болды. Жарылыс-бұзу мамандары әлі де жарылыс-бұзу командалары деп аталуы мүмкін. Әртүрлі арнайы операциялар бөлімдері жарылыспен суға түсудің әртүрлі аспектілерін пайдаланады. Ең белгілісі – Navy SEALs және UCT дайверлері осы жұмысты жүзеге асырады.
Әдістер
Су астындағы құрылыстарды бөлшектеу және тазалау әдістеріне гидравликалық кесу, окси-арк кесу, оксиацетилен кесу, соққы дрельдер, гидравликалық бұзғыштар, жарылғыш заттар, жарылғыш емес бұзу агенттері (кеңейтілген цемент ерітіндісі), суасты алмаз сым аралары және өте жоғары қысымды су ағыны кіреді.