Луи Маркс: Америкалық ойыншықтар королі

Кіріспе

Американдық ойыншық жасаушы және кәсіпкер Луи Маркс (11 тамыз 1896 – 5 ақпан 1982) – американдық ойыншық жасаушы және кәсіпкер, оның «Луи Маркс және Компания» компаниясы 1950-ші жылдары әлемдегі ең ірі ойыншық компаниясы болды. Кейбіреулер оны балалық ой-қиялы бар тәжірибелі кәсіпкер деп сипаттады. Маркс көптеген лақап аттармен белгілі болды, оның ішінде «Ойыншық магнаты», «ойыншық индустриясының Генри Форды», «ойыншық индустриясының бүркіті» және «Американың ойыншық патшасы».

Өмірбаян

Бруклинде (Нью-Йорк) австриялық еврей ата-анасының ұлы ретінде дүниеге келген Маркс 15 жасында орта мектепті бітіріп, мансабын механикалық ойыншықтар жасаушы Фердинанд Штрауссқа жұмыс істей бастады. 1916 жылы Маркс Штраустың Нью-Джерсидегі Шығыс-Ратерфордтағы зауытын басқарды, бірақ ақырында Штраустың директорлар кеңесі бөлшек сауда саясатындағы келіспеушіліктерге байланысты оны дауыс беру арқылы қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Содан кейін Маркс АҚШ армиясына қарапайым сарбаз ретінде қабылданып, 1918 жылы азаматтық өмірге оралғанға дейін сержант шеніне жетті. Маркстың армияға деген құштарлығы өмірі бойы көрінді. Оның көптеген әскери ойыншықтары армия техникасын бейнеледі, ал Маркс кейіннен генералдармен достық қарым-қатынас жасап, ұлдарына олардың есімдерін қойды. Әскери қызметтен кейін Маркс Вермонт штатындағы ағаш ойыншықтар өндірушісі «Ньютон мен Томпсон» компаниясында сатушы болып жұмыс істеді, онда ол өнімдерін жаңартты және компанияның сатылымын он есеге арттырды. 1919 жылы Маркс ағасы Дэвидпен бірлесіп, өзінің атын алған компанияны құрды. Бастапқыда делдал ретінде жұмыс істеген Маркс, көп ұзамай ойыншықтар өндіруге қажетті құрал-жабдықтарды сатып ала алды. Штраустың қаржылық жағдайы нашарлаған кезде Маркс оның екі ойыншығының қалыптарын сатып алып, оларды бестселлерге айналдыра алды. 26 жасқа толғанда, компаниясын құрғаннан кейін үш жыл өткен соң Маркс миллионер атанды. 1937 жылдың қазан айында Лондон газетінде оны «Әлемнің ойыншықтар королі» деп жариялады. 1938 жылы Маркс Дадлидегі зауытта 500 жұмысшыны, ал американдық зауыттарда 4000 жұмысшыны жұмысқа алды. Жаппай өндіріс техникасын пайдалану және ескі дизайндарды мүмкіндігінше жаңарту арқылы – Маркс 1930 жылдардың басында әзірленген ойыншық пойызының құралдарын 1972 жылға дейін пайдаланды – Маркс арзан бағадағы ойыншықтардың кең ауқымын сата алды. АҚШ-та жасалған барлық ойыншық пойыздары Пенсильвания штатының Жирардағы зауытта шығарылды, онда миллиондаған литографиялық қалайы және пластикалық ойыншық пойыздары өндірілді. 1951 жылы Маркс компаниясының бүкіл әлемде 12 зауыты болды. 1950 жылдардың көп бөлігінде ол әлемдегі ең ірі ойыншық өндірушісі болды, ал табыстың көп бөлігі «Sears, Roebuck & Co.» каталогы арқылы сатудан және көптеген тақырыптық ойыншық жиынтықтарынан түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Маркс Еуропаны аралап, ойыншық өндірісі қайта құруға қалай көмектесе алатыны туралы кеңесші ретінде жұмыс істеді. Маркс осылай танысқан байланыстарды пайдаланып, Еуропа мен Жапонияда серіктестіктер құрып, зауыттар ашты. Маркс 1955 жылдың 12 желтоқсанында «Time» журналының мұқабасында бейнеленді, оның портреті Санта-Клаустың суретін басып, ал фонға оның ойыншықтарының мысалдары түсті. Маркс 1927 жылдың 31 желтоқсанында Нью-Йорк штатының Манхэттен қаласында Ирен Салцманға, оның лақап аты Ренеге үйленді. Рене 1944 жылдың сәуір айында 37 жасында сүт безі қатерлі ісігінен қайтыс болды. Маркс бұл кезде қатты күйзеліске ұшырап, төрт баласына қамқорлық жасау үшін бизнестен кетуді ойлады. 1947 жылдың 30 наурызында Маркс Луидің «Charmore» желісі үшін зергерлік бұйымдардың бас дизайнері Иделла Рут Блэкэддерге үйленді, ол одан шамамен 28 жас кіші болды. Маркстың қызы Патрисия 1938 жылы дүниеге келді. Ол белсенді автор атанды және Дэниел Эллсбергтің екінші әйелі болды, 1971 жылы Пентагон құжаттарын жариялауға оған көмектесті. Коммунизмге қарсы және Ричард Никсонды қолдаушы болған Луи Маркс Эллсбергті кейіннен сатқын деп санады. Оның үлкен баласы Барбара Маркс Хаббард (1929–2019) – адам баласының жоғары санаға эволюциялық ауысуына көмектескен «Жаңа дәуір» футуристі болды. Барбараның қызы Александра Мортон – белгілі теңіз биологы. Маркстың ұлы Луи Маркс-младший – өнер, білім және медицина салаларына үлес қосқан венчурлық капиталист және меценат. Бұған мысал ретінде Нью-Йорктегі балалар мен отбасыларға арналған Луис Маркс орталығын атауға болады. Соңғы әйелінен 5 ұлы болды. Өнеркәсіпші 1972 жылы зейнеткерлікке шығып, компаниясын «Quaker Oats» компаниясына 54 миллион долларға сатты. Маркс 76 жаста болды және бірнеше жыл бойы зейнетке шығу туралы ойланған. Кейінгі жылдары Маркс өндіріс процесіне тікелей араласпады. Маркс ойыншық империясын Нью-Йорктің 5-авеню 200-ші кеңсесінен тәулік бойы ашық телефон байланысымен басқарды. Оның соңғы зауытқа сапары 1950 жылы болған. Луи Маркс 85 жасында Нью-Йорк штатының Уайт-Плейнс қаласындағы ауруханада қайтыс болды. Ол Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданындағы Вудлон зиратындағы жеке кесенеде жерленген.

Born in Brooklyn, New York, to Austrian Jewish parents, Marx graduated from high school at age 15 and started his career working for Ferdinand Strauss, a manufacturer of mechanical toys. By 1916, Marx was managing Strauss' plant in East Rutherford, New Jersey, but was eventually voted out by Strauss' board of directors over a disagreement about retail sales practices. Marx then entered the United States Army as a private and attained the rank of sergeant before returning to civilian life in 1918. Marx's passion for the Army was reflected throughout his life. Most of Marx's military toys represented Army equipment, and Marx would later make a practice of befriending generals and naming his sons after them. Following military service, Marx then went to work selling for Newton and Thompson, a Vermont based manufacturer of wood toys, where he redesigned their product line and increased the company's sales tenfold. In 1919, Marx and his brother David incorporated, founding the company that bore his name. Initially working as a middle man, Marx was soon able to purchase tooling to manufacture toys himself. When Strauss fell on hard financial times, Marx was able to buy the dies for two Strauss toys and turn them into best sellers. By age 26, three years after founding his company, Marx was a millionaire. He was declared "Toy King of the World" in October 1937 in a London newspaper. By 1938, Marx employed 500 workers in the Dudley factory and 4000 in the American factories. By utilizing techniques of mass production and revitalizing old designs as much as possible – Marx utilized some of his toy train tooling developed in the early 1930s until 1972 – Marx was able to sell a broad line of inexpensive toys. All US made toy trains would come from a plant in Girard, Pennsylvania, which produced millions of lithographed tin and plastic toy trains. By 1951, the Marx company had 12 factories worldwide. For much of the 1950s, it was the largest toy manufacturer in the world, with much of the success coming from Sears, Roebuck & Co. catalog sales and the many themed playsets available. As World War II drew to a close, Marx had toured Europe and acted as a consultant on how toy manufacturing could aid reconstruction efforts. Marx used the contacts he made in this manner to forge partnerships and open factories in Europe and Japan. Marx was featured on the cover of Time magazine on December 12, 1955, with his portrait eclipsing an image of Santa Claus, while examples of his toys swirl in the background. Marx married his first wife Irene Saltzman, nicknamed René, on December 31, 1927 in Manhattan, New York. Rene died in April 1944 of breast cancer at age 37. Marx became very depressed at this time and suggested he might quit the business to take care of his four children. On March 30, 1947, Marx married Idella Ruth Blackadder, Louis' chief jewelry designer for his Charmore line and nearly 28 years his junior. Marx's daughter, Patricia, was born in 1938. She went on to become an activist author, and the second wife of Daniel Ellsberg, assisting him in the release of the Pentagon Papers in 1971. Louis Marx, a strident anti Communist and supporter of Richard Nixon, regarded Ellsberg as a traitor afterwards. His eldest child, Barbara Marx Hubbard (1929–2019), was a New Age futurist who was involved in helping humans make an evolutionary shift to a higher consciousness. Barbara's daughter, Alexandra Morton, is a notable marine biologist. Marx's son, Louis Marx Junior, is a venture capitalist and philanthropist who has contributed to the arts, education and medicine. One such example is the Louis Marx Center for Children and Families of New York. With his last wife he had 5 sons. The industrialist retired in 1972, selling his company to Quaker Oats for $54 million. Marx was 76 years old and had thought about retiring for a number of years. In the later years, Marx had less hands on involvement in the manufacturing process. Marx ruled his toy empire from the 200 5th Avenue, New York office, with open 24 hour telephone communication. His last plant visit had been in 1950. Louis Marx died at the hospital in White Plains, New York, at age 85. He is interred in a private mausoleum in
Woodlawn Cemetery in The Bronx, New York City.