Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік кәсіпкері және қайырымдылық жасаушы (1901–1996)
Turkish entrepreneur and philanthropist (1901–1996)
Ахмет Вехби Коч (20 шілде 1901 – 25 ақпан 1996) – Түркияның ең ірі компаниялар тобының бірі – Коч тобын құрған түрік кәсіпкері және қайырымдылық жасаушы. Өмірі бойы ол Түркияның ең бай азаматтарының біріне айналды. Сонымен қатар, ол денсаулық сақтау, білім беру және өнер салаларында қызығушылық танытқан белгілі қайырымды адам болды.
Ahmet Vehbi Koç (20 July 1901 – 25 February 1996) was a Turkish entrepreneur and philanthropist who founded the Koç Group, one of Turkey’s largest groups of companies. During his lifetime, he came to be one of Turkey's wealthiest citizens. He was also a well known philanthropist with interests in health, education and the arts.
Ерте өмір
Вехби Коч 1901 жылы Анкараның мұсылмандар көп шоғырланған Чоракалы ауданында дүниеге келген. Кейін ол Анкараға қосылған Кечиорен ауданындағы жүзім шарабын өндіретін шаруашылықта тұрды. 1923 жылы оның әкесі сатып алған бұл мүлік, Армения геноциді кезінде Қасапян отбасы Анкарадан Стамбулға көшіп кеткеннен кейін бос қалды, соңынан Коч сатып алып, 1944 жылы толықтай жөндеуден өткізіп, Вехби Коч мұражайына айналдырды.
Vehbi Koç was born in 1901 in Çorakalı, a predominantly Muslim neighbourhood of Ankara. He then lived in a vineyard estate in the Keçiören district, since absorbed into Ankara. Purchased by his father in 1923, the property, which was left vacant after the Kasapyan family moved to Istanbul from Ankara during the Armenian Genocide, was later acquired by Koç and became the Vehbi Koç museum in 1944 after a thorough renovation.
Мансап
Коч еңбек жолын 1917 жылы Анкарада әкесі ашқан шағын азық-түлік дүкенінде бастады. Ол құрған алғашқы фирма Коджаде Ахмет Вехби деп аталып, 1926 жылы Анкара сауда палатасында тіркелді. Сауда саласында жұмыс істеген кезде ол 1928 жылы Ford Motor Company және Standard Oil (қазір Mobil) компанияларының жергілікті серіктесі болды. Анкара жас Түрік Республикасының астанасы болғанда құрылыс жұмыстары қарқынды дамыды және Коч құрылыс материалдарымен, құрылыс жабдықтарымен және аппараттық құралдармен сауда жасауға кірісті. 1938 жылы Стамбул мен Эскишехірде филиалдар ашылғаннан кейін, ол барлық кәсіпорындарды Koç Ticaret A.Ş. деп аталған бір компанияға біріктірді. 1942 жылы Вехби Коч Варлық салығының (мұсылман емес азаматтарға салынған мүлік салығы) бизнесмен ретінде ұсынып тұрған мүмкіндіктерін пайдаланып, банкрот болған немесе тәркіленген көптеген компанияларды иелігіне алды. Мұндай иелігіне алулардың бірі – армян Маргарий Оханянға тиесілі Истанбұлдағы ғимарат болды. Ол үлкен салық көтерілімінен қашу үшін нарықтық бағасы 1,5-2 миллион лираға бағаланған мүлігін аукцион арқылы өте төмен бағаға сатты. Дегенмен Коч бұрынғы иелерінің көпшілігін жұмысқа алды және оларға әділдікпен, нәсілдік кемсітусіз қарады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Коч 1946 жылы Түркиядағы серіктес компанияларының басшыларымен кездесу үшін АҚШ-қа сапар шекті. General Electric басшылығын мұның дұрыс идея екеніне көндіріп, 1948 жылы Түркияда шам зауытын салу туралы келісімге қол қойды, ол 1952 жылы ашылды. 1950 жылдары Коч зауыттары автомобильдер, тұрмыстық техника, радиаторлар, электрондық құрылғылар, тоқыма және спичкалар өндірді. Ол сондай-ақ Bozkurt Mensucat, Arçelik (1955), Demir Dokum (1954), Turkay, Aygaz (1962), Gazal, Turk Elektrik Endustrisi және Siemens компаниясымен бірлескен кабель зауытын құрды. Fiat лицензиясы бойынша трактор өндірісі де басталды. Кочтың автомобиль саласындағы алғашқы қадамы ақырында толыққанды өнеркәсіпке айналды. 1959 жылы Ford Motor Company компаниясымен келісімге келгеннен кейін Ford Otosan құрылды. 1966 жылы алғашқы отандық Anadol автокөлігін өндіргеннен кейін және Түркиядағы экономикалық жағдай жақсарғаннан кейін Коч итальяндық Fiat компаниясымен 1968 жылы Tofaş компаниясын құру үшін ынтымақтастық жасады, нәтижесінде 1971 жылы екінші отандық Murat автокөлігі өндірілді. 1963 жылы Вехби Коч өзінің атын тасқан барлық компанияларды бір орталыққа біріктіріп, Koç Holding A.Ş. құрды. Бұл Түркияда холдингтер дәуірінің басталуы болды және көптеген кәсіпкерлер Кочтың жолын ұстанды. Топ Fiat, Ford Motor Co., Yamaha және Allianz сияқты танымал компаниялармен халықаралық серіктестіктерге ие. 76 жылдық кәсіби мансабында Коч 108 компаниядан тұратын алып ұйым құрды, олардың барлығы азық-түлік, бөлшек сауда, қаржы, энергетика, автомобиль, туризм және технология сияқты әртүрлі салаларға маманданған. Koç Group-та 80 000 қызметкер жұмыс істейді, жылдық айналымы шамамен 40 миллиард доллар, экспорттық көрсеткіші 900 миллион доллар және жылдық инвестициясы 500-600 миллион долларға жетеді. Коч 1984 жылы әлеуметтік қызметке көбірек уақыт арнау үшін зейнеткерлікке шықты, ал оның ұлы Рахми Коч Коч тобының компанияларының басшылығын қабылдады.
Koç began his working career in 1917 at the small grocery store his father opened for him in Ankara. The first firm he established was called Koçzade Ahmet Vehbi and was registered in 1926 at the Ankara Chamber of Commerce. While working in commerce, he became the local partner of Ford Motor Company and Standard Oil (presently Mobil) in 1928. When Ankara became the capital of the young Turkish Republic, construction work increased rapidly and Koç began trading in construction materials, building supplies and hardware. Following the establishment of branch offices in Istanbul and Eskişehir in 1938, he merged all these enterprises into a company called Koç Ticaret A.Ş. In 1942, Vehbi Koç saw the opportunities the Varlik Vergisi (a wealth tax imposed on non Muslims) afforded him as a businessman and took over many collapsed or confiscated companies. One such acquisition was an Istanbul building owned by an Armenian named Margarios Ohanyan, who had sold a property worth 1.5 2 million liras at market prices through public auction for significantly below its value as he attempted to avoid paying the huge tax hike. Koç, nevertheless, hired many of the former owners and treated them with fairness and without racial prejudice. Following the end of World War II, Koç toured the US in 1946 to meet executives of the businesses with which he was partnering in Turkey. Having convinced General Electric management that it was a good idea, he signed an agreement in 1948 to build a light bulb factory in Turkey, which opened in 1952. During the 1950s Koç factories produced automobiles, household appliances, radiators, electronic devices, textiles and matches. He also founded companies like Bozkurt Mensucat, Arçelik (1955), Demir Dokum (1954), Turkay, Aygaz (1962), Gazal, Turk Elektrik Endustrisi and a joint cable factory with Siemens. Tractor production also started under a Fiat license. Koç's first initiative in the automotive sector eventually turned into a full scale industry. Following an agreement with the Ford Motor Company in 1959, he set up Ford Otosan. Following the production of the first domestic mass production car Anadol in 1966 and in line with the improving economic atmosphere in Turkey, Koç collaborated with the Italian company Fiat to establish Tofaş in 1968 resulting in the production of the second domestic car Murat in 1971. In 1963 Vehbi Koç consolidated all the companies bearing his name under the same roof and founded Koç Holding A.Ş. This was the start of the holdings era in Turkey and many businessmen followed Koç in the same direction. The group has international partnerships with well known companies such as Fiat, Ford Motor Co., Yamaha and Allianz. During Koç's seventy six year business career, he created an immense organisation with more than 108 companies in the Koç Group, all of them specialising in different sectors such as food, retailing, finance, energy, automotives, tourism and technology. The Koç Group has 80,000 employees, ca.$40 billion turnover, $900 million of exports and $500–600 million of investment annually. Koç retired in 1984 to devote more time to social activities and his son Rahmi took over the leadership of the Koç Group companies.
Саяси мансап
1920 жылдары Вейхби Коч Республикалық халық партиясының (CHP) ізашары – Ұлттық құқықтарды қорғау қауымдастығына қосылды. Оның бизнесі гүлденген сайын CHP-мен байланысы да жақын болды. Бұл CHP-мен байланыс Коч тобының одан әрі дамуына кедергі келтірді және ол биліктегі Демократиялық партияның (ДП) қысымына ұшырап, оған қосылуға шақырылды. Бірақ саяси партияға мүше болудың орнына, ол жаңадан сайланған түрік үкіметімен және түрік армиясымен жақсы қарым-қатынас орнатуды жөн көрді. Коч Анкарадағы Gençlerbirliği S. K. клубының құрметті төрағасы болды. Коч мектебі 1988 жылы, ал Коч университеті 1993 жылы ашылды. Ол сондай-ақ Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı (Түрік отбасылық денсаулық және жоспарлау қоры) құрды және өмірінің соңына дейін осы қордың президенті қызметін атқарды.
In the 1920s Vehbi Koç joined the predecessor of the Republican Peoples' Party (CHP), the Association for Defense of National Rights. As his business flourished so his relationship with the CHP became closer This relationship with the CHP became an obstacle to further development of the Koç Group and he came under pressure from the ruling Democrat Party (DP) to join it instead. Instead of becoming a member of a political party he chose to develop amicable relations with a newly elected Turkish Government and the Turkish Army. Koç was honorary chairman of Gençlerbirliği S. K. in Ankara. Koç School opened in 1988 and Koç University in 1993. He also established the Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı (Turkish Family Health and Planning Foundation) and functioned as the president of the foundation until his death.
Өлім
1996 жылы 25 ақпанда Вехби Коч Рамазан байрамында қызы Севги және күйеуімен Анталияда демалыс кезінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Сол күні кешке оның денесі Коч Холдингтің бизнес-жағынан Стамбулға жеткізілді. 1996 жылы 27 ақпанда холдингтің бас кеңсесінде және содан кейін Фатих мешітінде жерлеу рәсімінен кейін ол Зинкирликуйю зиратында жерленді. Оның орнын ұлы Рахми Коч (1930 ж.т.), және қыздары Семахат Арсель (1928 ж.т.), Севги Гөнүл (1938–2003) және Суна Кырач (1941–2020) істеді.
On 25 February 1996 Vehbi Koç died of heart failure during a Migros tour in Antalya, where he was on holiday with his daughter Sevgi and son in law over Ramazan Bayrami. The same evening his body was transported to Istanbul by a Koç Holding business jet. On 27 February 1996, following a funeral service at the holding' companys headquarters and then in Fatih Mosque, he was laid to rest at the Zincirlikuyu Cemetery. He was succeeded by his son Rahmi Koç (b. 1930), and his daughters Semahat Arsel (b. 1928), Sevgi Gönül (1938–2003) and Suna Kıraç (1941–2020).
Кочтің денесін ұрлау
1996 жылы 24 қазанда Вейби Кочтың денесі қабірінен ұрланды. Денесін ұрлағандар Коч отбасына телефон соғып, сыйақы талап етті. Отбасы төлем жасаудан бас тартқан соң, олар Айдын Доғанға тиесілі Kanal D телеарнасына жүгініп, 20 миллиард лира (сол кезде шамамен 210 000 АҚШ доллары) сұрады. Kanal D де төлем жасаудан бас тартқаннан кейін, денесін ұрлағандар сол кездегі Cem Uzan-ға тиесілі InterStar телеарнасына хабарласып, денені қайтару үшін 25 миллиард лира (шамамен 260 000 АҚШ доллары) туралы келісімге келді. Телеарна хабарлағаннан кейін полиция ұрланған көлікпен кездесу орнына келген екі күдіктіні ұстады. Кейін әйел және қонақ үй иесі бар тағы үш күдікті де ұсталды. Вехби Кочтың денесі оның бейітінен көп алыс емес, сол зираттағы тағы бір қабірден табылды. Прокурордың өтінішімен дене ДНК-анықтамасы арқылы сәйкестігін анықтау үшін қалалық сот-медициналық сараптама зертханасына жіберілді. Соңында, Коч отбасының мүшелерінің қатысуымен дене қайта жерленді.
On 24 October 1996, the body of Vehbi Koç was stolen from his grave. The body snatchers then called the Koç family to demand a ransom. When the family refused to pay, they appealed to the TV channel Kanal D, owned by Aydın Doğan, asking for 20 billion TL (around US$210,000 at that time). When Kanal D also refused to pay, the body snatchers called the TV channel InterStar, then owned by Cem Uzan, and reached an agreement to release the body for 25 billion TL (around US$260,000). Informed by the TV channel, the police captured two suspects, who came to a meeting point in a stolen car. Later, three other accomplices, including a woman and a hotel owner, were also arrested. Vehbi Koç's body was found in another grave in the original cemetery not far from his resting place. At the request of the public prosecutor, the remains were taken to the city's forensic medicine laboratory for identification by DNA profiling. Finally, they were reinterred in the presence of Koç family members.
Дәйексөздер
"Мақсаттар мен принциптер" атты құжатында Коч өзінің компанияларында жұмыс істейтін қызметкерлерге арнап: "Менің негізгі қағидам мына: елім мен мемлекетім болғанда ғана мен өмір сүремін. Біздің бәріміз демократия болғанда ғана бармыз. Біз еліміздің экономикасын нығайтуға бар күшімізді жұмсауымыз керек. Экономикамыз күшейген сайын, демократиямыз дамып, әлемдегі беделіміз арта түседі", - деді.
In "Targets and Principles", a document published for employees working in his companies, Koç stated: "My constitutional law is this: I exist if my country and my state exists. We all exist if there is democracy. We must put our best efforts into strengthening the economy of our country. As our economy strengthens, democracy will take a stronger hold and our credibility in the world will increase".