Кіріспе

Париж обсерваториясы арқылы өтетін меридиан сызығы – Париж меридианы, қазіргі кезде 2°20′14.02500″ шығыс бойламында орналасқан. Бұл меридиан әлемнің негізгі меридианы ретінде Гринвич меридианымен ұзақ жылдар бойы бәсекелестікке түсті. "Париж меридиан доғасы" немесе "Француз меридиан доғасы" (фр. la Méridienne de France) – Париж меридианы бойынша өлшенген меридиан доғасының атауы. Француз картографтары оны 200 жылдан астам уақыт бойы өздерінің негізгі меридианы ретінде пайдаланды. Еуропаның көне карталарында көбінесе ортақ тор болады, жоғарғы бөлігінде Париж градустары, ал төменгі бөлігінде 20 градусқа ығысқан Ферро градустары көрсетіледі. Телескопты бұрыштық аспаптарға қолдану маңызды қадам болды. Ол 1669 жылы телескопты пайдаланып, операцияның талаптарына сай сақтық шараларын сақтай отырып, меридианның дәл доғасын өлшеген алғашқы адам болды (Пикард доғасының өлшемі). Ол ағаш таяқшалармен 5,663 тоиздік негізгі сызықты және 3,902 тоиздік екінші немесе тексеру базасын өлшеді; оның үшбұрыштық желісі Парижге жақын Мальвозиннен Амиенге жақын Сурдонға дейін созылды. Үшбұрыштардың бұрыштары қиылысқан сымдары бар телескоппен жабдықталған квадрантпен өлшенді. Терминалдық станциялардың ендік айырмашылығы Кассиопея жұлдызындағы сектор арқылы жасалған байқаулармен анықталды, нәтижесінде 1° 22′ 55″ амплитудасы алынды. Жер бетіндегі градус өлшемі 57,060 тоиз ұзындығын көрсетті, содан ол Жердің диаметрін 6,538,594 тоиз деп есептеді. Кассини отбасының төрт буыны Париж обсерваториясын басқарды. 1783 жылы Француз ғылым академиясы өз ұсынысын Георг III патшаға ұсынды. 1792 және 1798 жылдар аралығында Пьер Мешайн мен Жан Батист Деламбр Дюнкерк пен Барселона арасындағы Париж меридиан доғасын зерттеді (Деламбр мен Мешайнның меридиан доғасын қараңыз). Олар осы өлшемдерден Солтүстік полюстен экваторға дейінгі арақашықтықты 5,130,740 тоиз деп есептеді. Метр осы арақашықтықтың он миллионнан бір бөлігіне тең болуы керек болғандықтан, ол Перу тоизінің 0,513074 тоизі немесе 443,296 сызығы (төменде қараңыз) және Лавуазье мен Борда бұл зерттеу үшін белгіленген температурада жасаған N № 1 қос тоизі ретінде анықталды. XIX ғасырдың басында Париж меридианының доғасы астроном Франсуа Араго тарапынан Шетланд пен Балеар аралдары арасында үлкен дәлдікпен қайта есептелді, оның есімі қазір Париж арқылы меридианның жолын көрсететін тақташаларда немесе медальондарда көрсетілген (төменде қараңыз). Биот пен Араго өздерінің жұмысын төртінші том ретінде жариялады, бұл Деламбр мен Мешайнның "Дюнкерк пен Барселона параллельдері арасындағы меридиан доғасының өлшемдері" (Bases du système métrique décimal ou mesure de l'arc méridien compris entre les parallèles de Dunkerque et Barcelone) атты үш томдық еңбегінен кейін жарық көрді. XIX ғасырдың екінші жартысында Карлос Ибанез де Ибанез де Иберо Испанияны зерттеуді басқарды. 1870 жылдан 1894 жылға дейін Париж меридианының доғасын Перриер мен Бассо Франция мен Алжирде қайта өлшеді. Францияның үшбұрыштық желісі содан кейін Ұлыбритания, Испания және Алжирмен байланыстырылды, осылайша Париж меридианының доғасының өлшемі Шетландтан Сахараға дейін созылды. Пантеонның негізгі координаттары да жаңадан алынды, Пантеон мен Париж обсерваториясы Брай-сюр-Марн, Морлу, Мон Валериан, Шатилон және Монсурис станцияларымен байланыстырылды, онда ендік пен азимутты бақылау жүргізілді. Өлшемдерді біріктіру үшін әртүрлі елдерде қолданылатын геодезиялық ұзындық стандарттарын салыстыру қажет болды. Александр Росс Кларк пен Генри Джеймс стандарттарды салыстырудың алғашқы нәтижелерін 1867 жылы жариялады. Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитетінің бірінші президенті испан геодезисі Карлос Ибанез де Иберо болды. Сонымен қатар, ол 1874 жылдан 1886 жылға дейін Europäische Gradmessung тұрақты комиссиясының президенті болды. 1883 жылы Еуропалық Градмессингтің Бас конференциясы Ұлыбритания Метр конвенциясына қосылуына үміттене отырып, Гринвич меридианын негізгі меридиан ретінде таңдауды ұсынды.

Париж меридианнан Гринвич меридианына дейін

1882 жылғы 3 тамызда АҚШ Конгресі президент Честер А. Артурға бүкіл әлемде уақыт пен бойлық үшін ортақ негізгі меридианды белгілеу мақсатында халықаралық конференция шақыруға рұқсат берді. 1 желтоқсанда шақырулар жіберілгенге дейін, Эббе, Флеминг және Уильям Фредерик Аллен – АҚШ темір жолдарының жалпы уақыт конвенциясының хатшысы және "Жол жүрушілердің темір жолдарға ресми нұсқаулығының" бас редакторы – АҚШ темір жол компанияларын келісімге келтірді. Бұл 1883 жылғы 18 қарашада елдің барлық айманында сағат 12-де стандартты темір жол уақытын енгізуге әкелді. Бұл 1918 жылға дейін заңды түрде бекітілмесе де, Халықаралық меридиан конференциясына дейін іс жүзінде орындалған іс-әрекеттердің күшті сезімі болды. Дегенмен, жергілікті уақытты белгілеу конференцияның қарауына кірмеді. 1884 жылы Вашингтонда өткен Халықаралық меридиан конференциясында Гринвич меридианы әлемнің негізгі меридианы ретінде қабылданды. Сан-Доминго, қазіргі Доминикан Республикасы, қарсы дауыс берді. Франция мен Бразилия дауыс беруден бас тартты. Ұлыбритания 1884 жылы Метрлік конвенцияға, ал 1898 жылы Халықаралық геодезиялық қауымдастыққа қосылды. Жазушы Дэн Браун "Роза сызығы" деп атаған меридиан сызығы "Да Винчи коды" романында кездеседі.