Кіріспе

Криптологиялық құрылғы
криптологиялық құрылғы

Циклометр – "шамамен 1934 немесе 1935 жылы" Польша шифрлау бюросының неміс бөлімінен (BS 4) Мариан Реевски жасаған, Enigma пермутацияларының циклдық құрылымын тізімдеуге арналған криптологиялық құрылғы. Осы арқылы неміс Enigma шифрмәтінің шифрлануын жеңілдетуге мүмкіндік берді. Реевскидің кейінгі криптологиялық бомбасымен бірге, оны Англиядағы Блетчли Паркте соғыс жылдарында Enigma шифрларын бұзуға көмектесетін Bombe құрылғысының алдағысы ретінде қарастыруға болады. 2019 жылы Кембридж университетінің Инженерлік факультетінің Хэл Эванс және Тим Флэк жасаған суреттер негізінде циклометрдің жұмыс істейтін үлгісі құрастырылды.

Мариан Реевски

Мариан Реевскийдің Познань университетінде математика оқуы кезінде Польша шифрлау бюросы оны және басқа математика студенттерін, соның ішінде Джерзи Рожицкий мен Генрик Зигальскиді криптология бойынша бюроның қаржылаған курсына қабылдады. Кейіннен Бюро кейбір студенттерді уақытша жергілікті бюро кеңсесінде жартылай жұмыс істеуге тартты. Познань университетін бітіргеннен кейін, Геттинген университетінде Реевски екі жылдық актуарлық статистика курсының бірінші жылын аяқтады, сосын Познаньға оралды. 1932 жылдың қыркүйегінде ол, Рожицкий және Зигальский Варшаваға Шифрлау бюросында толық уақыт жұмыс істеу үшін кетті. 1932 жылдың желтоқсанында Шифрлау бюросы Реевскиге неміс Enigma шифрлау машинасымен жұмыс істеуді тапсырды. Бюро оны бұзуға тырысып, бірақ сәтті болмады. Бірнеше апта ішінде Реевски машинаны қайта құруға қол жеткізді. Неміс Enigma хабарламаларының процедуралары жиі қолданылатын, құпия күнделікті машина параметрлерін пайдаланды, сонымен қатар шифрлаушыдан жеке үш әріптен тұратын хабарлама кілтін таңдауды қажет етті. Мысалы, шифрлаушы "ABL" дегенді хабарлама кілті ретінде таңдауы мүмкін. Хабарлама кілті хабарды шифрлау немесе шешу кезінде роторлардың бастапқы орнын белгілеу үшін қолданылды. Жеке хабарлама кілтін таңдау – қауіпсіздік шарасы болды: ол күні бойы барлық хабарламаларды бірдей полиалфавиттік кілтті пайдаланып жіберуден сақтады, бұл хабарламаларды полиалфавиттік шабуылға осал ететін еді. Дегенмен, хабарды жіберуші кілтті алушыға жеткізуі керек болды, сонда ғана ол хабарды шеше алатын еді. Хабарлама кілті алдымен сол күнгі Grundstellung (Enigma роторларының құпия бастапқы орны, мысалы, "FOL") арқылы шифрланды. Байланыс кейде бұрмаланып, егер хабарлама кілті бұрмаланса, алушы хабарламаны шеше алмайтын еді. Сондықтан немістер хабарлама кілтін екі рет жіберуді қадағалады; егер бұрмалану болса, алушы хабарлама кілтін таба алатын еді. Осы жерде немістер маңызды қателік жасады. Шифрланған хабарлама кілтін (мысалы, "PKP") "PKP PKP" алу үшін екі рет жіберудің орнына, олар хабарлама кілтін екі еселеді (мысалы, "ABL ABL"), екі еселенген кілтті шифрлап ("PKP JXI") алды және шифрланған екі еселенген кілтті жіберді. Бұл қателік Реевскиге Enigmaның алты тізбектік ауысуын анықтауға және олардың бірдей кілтпен шифрланғанын пайдалануға мүмкіндік берді. Коммерциялық Enigma машинасының көмегімен, француз тыңшысы Ханс Тило Шмидт алған неміс материалдары және нашар кілттерді таңдаған неміс шифрлаушыларының көмегімен Реевски Enigma роторлары мен рефлекторының сымдарын кері инженерлік жолмен анықтай алды. Шифрлау бюросы неміс хабарламаларын шешу үшін бірнеше поляк Enigma машиналарын жасады.

Грилл әдісі

Реевски бұл цикл ақпаратын және код жазушылардың шалаңдық әдеттерін пайдаланып, гриль әдісі арқылы жеке пермутацияларды – А, В, С, Д, Е, Ф табуға мүмкіндік алды, бірақ бұл әдіс еңбекке толы болды. Грильді қолданғаннан кейін поляктар оң жақ ротордың орнын, плагиндік қосылымдарды және Q (рефлектор мен қалған екі ротордың пермутациясын) біле алатын болды. Күнделікті кілтті алу үшін поляктарға әлі де көп жұмыс жасау қажет еді, және бұл жұмысқа екі сол жақ ротордың орнын және Грундстангты табу үшін барлық мүмкін комбинацияларды сынап қарау кіруі мүмкін. Поляктар гриль әдісінің бір бөлігін жеңілдету үшін Q каталогын қолдана бастады; бұл каталогта 4056 жазба болды (26 × 26 × 6). Сақиналардың орналасуын анықтау үшін гриль әдісі 17 576 мүмкіндікті сынап көруді қажет етеді. Гриль әдісі 1936 жылдың 1 қазанына дейін тиімді жұмыс істеді, сол күні немістер алты стекерді (плагиндік қосылымдарды) қолдануды тоқтатып, орнына бесеуден сегізге дейін стекер қолдана бастады. Көбірек стекерлер гриль әдісіне кедергі келтіруі мүмкін.

Цикл ұзындығы

Каталогты нақты циклдар бойынша индекстеудің орнына, поляктар циклдардың ұзындығы бойынша индекстеуді ойлап тапты. Плагборд пермутациядағы әріптердің идентификациясын өзгерткенімен, циклдардың ұзындығын өзгертпеді. Көрініп тұрғанындай, индикаторлық пермутацияның цикл ұзындықтары үшін 101 мүмкін үлгі бар. Карактеристикадағы үш пермутацияны ескергенде, цикл ұзындығының шамамен бір миллион комбинациясы болуы мүмкін. Осының салдарынан цикл ұзындықтарын 105,456 мүмкін комбинациялардың хэш-кестесіне хэш-функция ретінде қолдануға болады. Поляктар күндізгі трафикті қарап, индикатордың карактеристикасын анықтап, содан кейін карта каталогында іздейтін. Ықтималдық жоғары, тек бір (немесе бірнеше) картада осы цикл ұзындықтары болар еді. Нәтижесінде, роторлардың дұрыс ретін және олардың барлық позицияларын көп еңбекті жұмсамай анықтауға болар еді. Бұл әдіс гриль әдісінен қарапайым болды және көптеген штекерлер болғанда да жұмыс істеді.

Каталогты құру

Циклометр роторлардың берілген тізбегі үшін роторлардың барлық 17 576 позициясы бойынша "сипаттамаларының" циклдерінің ұзындығы мен санын каталогтау үшін қолданылды. Мұндай алты мүмкін тізбек болғандықтан, алынған "сипаттамалар каталогы" немесе "карта каталогы" барлығы (6) (17 576) = 105 456 жазбадан тұрды. Реевски жазғандай, карта каталогының пайдалылығы немістердің Enigma машиналарын қолданатын плагтік қосылымдардың санына (және хабарлама кілттерін қалпына келтіруге) тәуелсіз болды. Каталогты дайындау "еңбекке толы және бір жылдан астам уақыт алды, бірақ ол дайын болғаннан кейін күнделікті кілттерді шамамен он бес минут ішінде алуға болады еді". Алайда, 1937 жылдың 1 қарашасында немістер "кері айналдыру барабанын" немесе "рефлекторды" өзгертті. Бұл Шифр бюросын жаңа карта каталогымен қайта бастауға мәжбүр етті, "бұл міндет", - деп жазады Реевски, "біздің үлкен тәжірибеміздің арқасында, шамамен бір жылдан кем уақыт алды". Бірақ 1938 жылдың 15 қыркүйегінде немістер хабарлама кілттерін шифрлеу процедурасын толығымен өзгертті, нәтижесінде карта каталогы әдісі толығымен қолданусыз болды.