Кіріспе

Конго Демократиялық Республикасындағы қала Увира – Конго Демократиялық Республикасының (КДР) Оңтүстік Киву провинциясындағы Увира ауданының орталығы. Ол Танганьика көлі мен Митумба таулары арасында орналасқан, ауданы шамамен 16 шаршы километрді құрайды. Географиялық жағдайы бойынша 13°15' солтүстік ендік және 28°10' шығыс бойлық аралығында жатыр. Солтүстік жағынан Мазуза өзенімен, оңтүстік жағынан Рузизи өзенімен, шығыс жағынан Танганьика көлімен, ал батыс жағынан Мунанира тауымен шектеседі. Увира ауданының экономикалық және көліктік торабы болып табылады, сонымен қатар Букаву архиепископтығының қарастырылатын Увира Рим-католик епархиясының орналасқан жері.

География

Увира шамамен 29° 27' шығыс бойлық және 3° 24' оңтүстік ендікте орналасқан. Ол Танганьика көлінің ең солтүстік ұшында жатыр. Қаланың оңтүстік жағындағы Калунду порты Танганьика провинциясының Калеми қаласына, Танзанияның Кигома қаласына, Замбияның Пулунгу қаласына және Бурундидің ең ірі қаласы әрі бұрынғы астанасы Бужумбураға бағытталатын кемелер үшін байланыс нүктесі болып табылады. Төбелер мен таулармен қоршалған қала Ұлы Рифт аңғары аймағының бір бөлігі. Әлемдегі ең ірі тұщы сулы көлдердің бірі – Танганьика көлі, дамыған балық аулау және көлік индустриясын қолдайды. Қала Букаву (Оңтүстік Киву провинциясының астанасы) және Бужумбурамен автомобиль жолы арқылы байланысты. Қала Букавудан 120 шақырым, ал Физи ауданынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан.

Гидрология

Увира бірнеше өзеннің болуымен және көптеген ағыстармен ерекшеленеді. Қаланың солтүстік-шығысы мен оңтүстік-шығысынан Танганьика көлімен шектеседі. Батыс жағынан Увира арқылы Камберулу, Рузизи, Какунге, Кибинда, Каманола, Калимабенге, Мулонге және Канвинвира сияқты әртүрлі өзендер өтеді. Танганьика көлінің болуы аймақтың климаты мен ауа райына елеулі әсер етеді, себебі үлкен су көлемі жергілікті температура мен жауын-шашынға өзгеріс енгізеді. Бұған қоса, көлдің гидрологиялық циклы, оның ішінде булану және жауын-шашын, Увира мен оның төңірегіндегі аймақтардың су ресурстарын анықтауда маңызды рөл атқарады.

Климат

Увирада тропикалық климат, айқын жаңбырлы және құрғақ маусымдар басылады. Қала экваторлық аймақта орналасқан және жыл бойы жылы температураны сақтайды. Увирадағы орташа жылдық температура маусымдарға және жер бедеріне байланысты өзгереді. Құрғақ маусымда Рузизи жазығында (20 °C - 30 °C) және Жоғары платода (15 °C - 25 °C) ең төмен температура тіркеледі. Увирадағы жаңбырлы маусым әдетте қаңтардан мамырдың ортасына дейін және қыркүйектің ортасынан желтоқсанға дейін созылады. Осы кезеңде қалаға көп мөлшерде жауын-шашын жапады, ол өсімдіктердің жасыл болуын қамтамасыз етеді және аймақтағы ауыл шаруашылығына көмектеседі. Ал маусымнан қыркүйекке дейінгі құрғақ маусымда жауын-шашын аз және құрғақ жағдайлар басым. Бұл кезеңде температура жаңбырлы маусыммен салыстырғанда сәл салқын болуы мүмкін.

Ерте тарих

Увираның тарихы бай, ол уақыт өте келе түрлі этникалық топтардың қалыптасуымен жасалды. Альфред Моеллер де Ладдерсустың сөзіне сүйенсек, аймақтың алғашқы тұрғындары Танганьика көлінің жағасында қоныстанған базоба балықшылары болған. 17 ғасырда вира халқы таулы аймақтағы Улинди өзенінің жанындағы Лвиндиден (қазіргі Лвинди басшылығы) Танганьика көліне жақын жерге көшіп келді. Вира халқы қоныстанғаннан кейін, Фулиру халқының Бахамба руы аймаққа келіп, Бавираның солтүстігіне, ішінара Бавира жеріне орналасты. Бахамба руының Бавира басшылығынан тәуелсіз әрекет ететін өздерінің басты басшысы болды. Бірте-бірте Бахамба руы билігін кеңейтіп, Увирадан Лувунгиге дейін созылған Рузизи жазығының солтүстік-батыс жағалауындағы маңызды жерлерді иеленді. Бұл кеңею Бафулиру Багамба әулетінің құрылуына алып келді, ол аймақтың түрлі бөліктерін басқарды. Бавира мен Бафулиру рулары арасында некелесу арқылы олардың мәдениеттері одан да тығыз байланысып, әлеуметтік байланыстар нығайды.

Барунди және баранду иммиграциясы

XIX ғасырдың екінші жартысында аймаққа барунди және баняруанда иммигранттарының көптеп келуі байқалды. Барунди иммигранттарының басым бөлігі тутсилерден тұрды, ал Рузизи жазығында фулиру шаруалары қорған берген хутулардың саны одан аз болды. Кейін олар Увираның түрлі аймақтарына таратылды. Ал баняруанда иммигранттарының көпшілігі тутси малшыларынан құралды, олар Мюленге және Жоғарғы Сангедегі фулиру басшысымен қоныстандырылып, аймақтағы өздерінің ықпалын бірте-бірте арттырды. Руанда революциясы мен Руанда геноциді кезінде көптеген босқындар Увираның түрлі ауылдарына, аудандарына және портына орналасты.

Араб-суахили құл саудасы

1850-1890 жылдары аралығында Бурундидің жағалауы Конго еркін мемлекетінің шығыс бөлігінен келетін құл саудасы үшін транзиттік пункт қызмет етті. Араб-суахили саудагерлері, көбінесе Үнді мұхитындағы құл саудасымен айналысқан басшылар, сауда мақсатында осы аймақтан құлдар сатып алатын. Олар негізінен Увира, Катанга, Ньенгве, Касаи, Кабинда, Кирунду және Баракада жұмыс істеді. Әке Ван дер Бургт өзінің сөздігінде 1897-1898 жылдары Узигеде (Усумбура аймағында), Бангванада (Унямвези немесе Конго алабынан ислам дінін қабылдаған халық), Басумвада, Бавирада (Увира елінен) және Баянгаянгада (Бурдидің оңтүстік бөлігінен, тұз және темір саудасына маманданған саудагерлер) құпия құл саудагерлері болғанын жазды. Оның сөзіне göre, ұл бала екі-төрт фондоға немесе моншаққа тең болса, қыз бала екі есе қымбатқа бағаланды (сол кезде бір фондоның құны 0,30 франкқа тең еді). Увирада араб-суахили саудагерлері сауда желілерін құрып, жергілікті делдалдармен бірлесіп адамдарды ұстап, құлдыққа салып, тасымалдады. Жергілікті халық та саудамен айналысып, құлдарды, піл сүйегін, темір бұйымдарын, қабықтан жасалған киімдерді, пальма майын, бананды, астықты және маниокпен алмастырды. Бұл барлық көлдік патшалықтар мен биліктерінен тауарлармен сауда жасаған маңызды сауда орталығының дамуына әкелді. Конго араб соғысынан кейін құл саудасы төмендеді. Соғыс құл саудасын толығымен жоймаса да, оның азаюына елеулі үлес қосты. Бұл қақтығыс араб-суахили құл саудагерлерінің қолданыстағы желілерін және операцияларын бұзды, бұл олардың бұрынғыдай құл саудасын жалғастыруын айтарлықтай қиындатты. Сонымен қатар, аймаққа Бельгия отаршылдық күштерінің – Force Publique келгеннен кейін құл саудасына бақылау күшейді және араласу көбейді. Өздерінің экономикалық мүдделерін қорғап, халықаралық қысымға жауап ретінде Бельгия отаршылдық билігі құл саудасын басуға белсенді түрде кірісіп, құлшылыққа қарсы күресшілер ұсынған түрлі шараларды жүзеге асырды. Бұл шаралар экономикалық жағдайдың өзгеруімен және дәстүрлі құл саудасы жолдарының тоқырауымен де байланысты болды.

Еуропалық зерттеушілер

XIX ғасырда бірнеше еуропалық зерттеушілер Увираға экспедициялар ұйымдастырды. 1857–1858 жылдары Ричард Фрэнсис Бертон мен Джон Ханнинг Спек оларды Танганьика көліне жеткізген миссияға шықты, ал 1871 жылы Генри Мортон Стэнли Танзаниядағы Кигома облысының Кигома-Уджиджи ауданында орналасқан Уджиджи қаласында Дэвид Ливингстоунмен кездесті, онда олар Рузизи өзенінің сағасын зерттеді. Алайда, 1898 жылы лейтенант Шаржоа немістердің 1897 жылы Бужумбурада құрған бекетіне қарсы Увирада бекет құрды. Оған бірден католик миссионерлері қосылды, олардың ішінде әсіресе дін қызметкері Виктор Роленс ерекше көзге түсті.

Мобуту дәуірі

Мобуту Сесе Секо дәуірінде Увира сол кездегі Киву аймағының құрамдас бөлігі болған бұрынғы Оңтүстік Киву субөңірінің астанасы болды. 1989 жылы Оңтүстік Киву провинция мәртебесіне көтерілгенде, астана Букавуға көшірілді. Қазіргі уақытта Увира – Увира ауданының астанасы. Бірінші және Екінші Конго соғыстары кезінде аймақ әртүрлі қарулы топтар, әскерлер мен жасақтар үшін маңызды майданға айналды, оның ішінде Конгоны азат ету үшін демократиялық күштер одағы (AFDL), Руандалық патриоттық армиясы (RPA), Бурунди қарулы күштері (FAB), Конго демократиясы үшін жиын (RCD), Конго демократиясы үшін жиын – Гома (RCD Гома) және түрлі Май-Май жасақтары. Увира және оның төңірегіндегі аймақтар осы соғыстар кезінде зорлық-зомбылыққа ұшырады және көптеген бейбіт азаматтар қаза тапты. 1996 жылдың 18 қазанында AFDL/RPA жасақтары Увирадан солтүстікке қарай он үш шақырым жерде орналасқан Килибада кем дегенде 88 бейбіт тұрғынды өлтірді. Сонымен қатар, сол күні AFDL/RPA жасақтары Бафулиру руының Рузизи жазығындағы Бвегерада кем дегенде 51 бейбіт тұрғынның өліміне жауапты болды. Қызыл Крест қаза болғандарды жаппай жерледі. 1996 жылдың 25 қазанында Увираны басып алу кезінде AFDL/RPA/FAB жасақтары қайтадан қатыгездік жасады, оның ішінде бірнеше жүз адам, соның ішінде хуту босқындары мен зайр азаматтарының өліміне әкелген таңдаусыз өлтірулер болды. Соғыс ресми түрде аяқталғанына қарамастан, аймақта қарулы топтар, жасақтар мен қауымдық шиеленістердің салдарынан зорлық-зомбылық оқиғалары үдеп келеді. Осы қақтығыстар Увира және оның төңірегіндегі аймақтарда зорлық-зомбылыққа, халықтың қоныс аударуына және адам құқықтарының бұзылуына әкеліп соқты. 2017 жылы CNPSC бүлікші тобы қалаға шабуыл жасады, бірақ ұлттық армия мен MONUSCO күштері оны қайтарды.

Ауыл шаруашылығы

Қала өзінің мол табиғи ресурстары мен ауыл шаруашылығының арқасында бірінші секторда гүлденеді. Аймақтың құнарлы жерлері жүгері, бұршақ, лобия, кассава, кәдігі, картоп, күріш, морковь, соя, амарант, пияз, банан және көк пияз сияқты әртүрлі дақылдарды өсіруге және өңдеуге мүмкіндік береді. Негізгі дақылдармен қатар, Увираның ауыл шаруашылығы саласына кофе, шай, какао және пальма майы сияқты ақшалық дақылдар да кіреді. Ауыл шаруашылығы көбінесе Рузизи жазығында жүзеге асырылады – бұл Рузизи өзені арқылы құралған, Увира ауданының әртүрлі аймақтарынан өтетін жазық аңғар. Фермерлердің көп бөлігі шағын отбасылық шаруашылыққа сүйенеді. Ауыл шаруашылығы кооперативтерін қолдау және олардың өнімділігі мен нарыққа қолжетімділігін арттыру үшін оқыту мен ресурстар ұсыну мақсатында бірнеше бастамалар іске асырылды. Nabahya Food Institute, IITA (Тропиктік ауыл шаруашылығының халықаралық институты) және Umoja әйел кәсіпкерлерінің біріккен тобы сияқты көрнекті ұйымдар ауыл шаруашылығы тәжірибесін жетілдіруге, өнімділікті арттыруға және фермерлік қауымдастықтар үшін тұрақты табыс көздерін құруға ұмтылады. Увирадан шыққан ауыл шаруашылығы өнімдері көбінесе Букавуға тасымалданады немесе Бурунди, Танзания, Руанда және Замбия сияқты көрші елдерге экспортталады.

Мал шаруашылығы

Мал шаруашылығы жергілікті экономиканы жандандыруда, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде және халықтың күнкөрісін қолдауда маңызды рөл атқарады. Бұл практика ірі қара, ешкі және құс өсіруді қамтиды, ал ірі қара шаруашылығы аймақтағы мал өндірісінің басым түріне айналуда. Фермерлер негізінен ет, сүт және тері алу үшін мал өсіреді, бұл өнімдер құнды тауарлар болып табылады. Сиыр мен ешкі еті – ақуыздың маңызды көзі, ал олардың сүті жергілікті тұтынуға немесе май, ірімшік, йогурт сияқты әртүрлі сүт өнімдерін өндіруге жұмсалады. Ешкі терісі былғары тауарларын жасауда кеңінен қолданылады, көптеген жергілікті тұрғындар оны дәстүрлі барабандар, киім және кілем тоқу үшін пайдаланады. Сонымен қатар, құс шаруашылығы шағын фермерлерге үміткер табыс көзі болып табылады. Тірі құстар мен құс өнімдері жақын маңайдағы базарларда сатылады. Бұл сұранысқа ие өнімдер Увираның, сондай-ақ Лемера, Санге, Лувунги, Муленге, Бвегера, Мукунгубве, Каного Кихамба, Лубарика, Луберизи және Бибанга сияқты көршілес аймақтардың түрлі аудандарына, қалалары мен ауылдарына таралады.

Балық аулау

Таңғаника көліне жақын орналасқан аймақтың, әлемдегі екінші тереңдігімен және су ресурстарына байлығымен ерекшеленетінін ескере отырып, балық шаруашылығы маңызды экономикалық салаға айналды. Оны Вира және Фулиру балықшылары, сондай-ақ, тилапия, мысық балық, капента (жергілікті тұрғындар ndakala немесе sambaza деп атайды), протоптер (қалада көбінесе njombo деп аталады), Астатотилапия буртони (Киджоли деп танылады), кларя (камбале деп аталады), Танганика килифиш, жұқа лате, Танганика көлі шпроты және Нил балығы сияқты түрлі балықтарды өсіретін Бембе халқы да жүзеге асырады. Балық шаруашылығы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, нашар тамақтануды жеңілдетуге және, әсіресе ауылдық аймақтарда немесе Санге, Лувунги және Килиба сияқты жақын қалаларда тұратын халықтың тамақтану деңгейін жақсартуға көмектеседі. Бұл сала сонымен қатар жергілікті фермерлер мен кәсіпкерлерге табыс табуға мүмкіндік береді, олар балықтарын жергілікті нарықтарда, мейрамханаларда және тіпті көршілес өңірлерде сатады.

Қолөнер шеберлігі

Бұл аймақ бай мәдени мұрасымен және шебер фулиру және вира қолөнершілерімен танымал, олар кең ауқымды қолмен жасалған өнімдерді шығарады. Бұл қолөнершілер ағаш өңдеу, керамика жасау, себет тоқу, металл өңдеу және тоқыма өндірісіне маманданған. Дайын өнімдер SNCC (Société Nationale des chemins de fer du Congo), SNEL және REGIDESO сияқты ұлттық компаниялар арқылы сатылады. Бұл компаниялар жергілікті ағаштан жасалған мүсіндер, жиһаз және тұрмыстық заттармен қатар, табақтар, құмыралар, құралдар, ыдыстар, әшекейлер, маталар, киім-кешек және аксессуарлар ұсынады.

Көлік

Қаланың географиялық жақын орналасуы артықшылықтар береді, ол Бурунди, Танзания, Замбия, Руанда, Букаву қаласы, Калеми және Физи ауданымен ішкі және сыртқы сауда жасауға мүмкіндік тудырады. Көшпелі сауда, жұмысқа бару және жүк тасымалдау негізінен жергілікті халық тарапынан жүзеге асырылады. Басты қоғамдық базарлар: Калунду, Маенделео, Калимабенге, Соко конголық "заирліктер", Касенга, Канвивира және Киломони.