Есекқұлақ гүлдерінің туысы

Кіріспе

Diuris тұқымдасы, көбінесе есек орхидеясы, ара орхидеясы, ешкі орхидеясы немесе панси орхидеясы деп аталады. Бұл орхидеялар тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктердің алпыстан астам түрінің туысы және Австралияға тән, тек бір түрі Тиморға ғана тән. "Diuris" атауы ілген сепалдарға сілтеме жасайды, ал "есек орхидеясы" деген жалпы атау барлық түрлерге тән құлақ сияқты гүл жапырақшаларынан шыққан. Көптеген түрлері негізінен сары гүлдерден тұрады, олардың үстінде қараңғы белгілер болады және олар бір уақытта ашылатын нектар шығаратын гүлдерді еліктейді деп саналады.

Сипаттама

Diuris тұқымдасына жататын орхидеялар – құрлықта өсетін, көп жылдық, жапырақты, симподиалды шөптер. Олардың әдетте бірнеше көзге көрінбейтін, жұқа тамырлары және қорғаныш қабығы жоқ бір немесе екі түбіршесі болады. Сабағы қысқа, тік және бұтақталмайды, әр түйінінде жапырақ тәрізді катафилл жапырағы орналасқан. Өсімдіктің тамырлық бөлігінде бірден онға дейін шөп тәрізді жапырақтары болады. Гүлшоғыры – сым тәрізді сабақта орналасқан, көптеген ашық түсті, резупинатты гүлдерден құралған масақ. Дорсальді сепалы екі бүйірлік сепалдан қысқарақ, бірақ енірек болып, бағананың үстінен капот сияқты жабады. Ұзын, тар бүйірлік сепалдар лабеллумның астында екі құйрық сияқты төңкеріліп тұрады. Жапырақшалары сепалдардан ерекшеленеді, негізі тар болып, негізгі бөлігі есек құлақтары тәрізді кеңейеді. Орхидеялардағыдай, бір жапырақша орталық лабеллумға айналып, қатты өзгеріп, басқа жапырақшалар мен сепалдардан айқын ерекшеленеді. Лабеллум үш бөлек бөліктен тұрады: орталық бөлігі бүктеліп, бүйірлік бөліктері бағананың екі жағына орналасқан, көбінесе кеңінен жайылып, кейде тігізді немесе толқынды жиектері болады. Бағанасы қысқа және тар қанаттары бар. Гүлдеу мерзімі түрлеріне байланысты, бірақ көптеген түрлері қыркүйектен қарашаға дейін гүлдейді. Ең ерте гүлдейтіндердің бірі – D. brumalis маусым айында, ал D. emarginata кейде қаңтарда гүлдейді. Гүлденгеннен кейін пайда болатын жемісі – жұқа қабырғалы, ашылатын қапшық, ішінде 100-ге дейін қанатты тұқым болады. "Есек орхидеясы" деген атау жапырақшаларының құлақ сияқты пішінімен байланысты.

Orchids in the genus Diuris are terrestrial, perennial, deciduous, sympodial herbs, usually with a few inconspicuous, fine roots and one or two tubers lacking a protective sheath. The stem is short, erect and unbranched with a leaf like cataphyll at each node. There are between one and ten grass like leaves at the base of the plant. The inflorescence is a raceme with a few to many brightly coloured, resupinate flowers on a wiry stalk. The dorsal sepal is shorter but wider than two lateral sepals and forms a hood over the column. The long, narrow, lateral sepals hang like a pair of tails below the labellum. The petals are different from the sepals, having a narrow base with the main part widely expanded, in the form of donkey ears. As is usual in orchids, one petal is highly modified as the central labellum, differing markedly from the other petals and sepals. The labellum has three distinct parts with the central part folded and the lateral parts arranged on either side of the column, often spreading widely, sometimes with a scalloped or wavy edge. The column is short with narrow wings. Flowering time depends on the species but most species flower between September and November. One of the earliest to flower, D. brumalis flowers in June and D. emarginata sometimes flowers as late as January. The fruit which follows flowering is a thin walled, dehiscent capsule containing up to 100 winged seeds. The common name "donkey orchid" refers to the ear like petals. Diuris abbreviata F. Muell. ex Benth – lemon doubletail (N. S. W., Qld.) Diuris aequalis F. Muell. ex Fitzg. – buttercup doubletail (N. S. W.)
Diuris alba R. Br. – white donkey orchid (N. S. W., Qld.) Diuris amabilis D. L. Jones – lovely moths (N. S. W., A. C. T.)
Diuris amplissima D. L. Jones – giant donkey orchid (W. A.) Diuris arenaria D. L. Jones – Tomaree donkey orchid, sand doubletail (N. S. W.)
Diuris aurea Sm. – golden donkey orchid (N. S. W., Qld.) Diuris basaltica D. L. Jones – little golden moths, small golden moths (Vic.) Diuris behrii Schltdl. – golden cowslips (S. A.) Diuris blakneyae (F. M. Bailey) D. L. Jones (Qld.) Diuris brachyscapa D. L. Jones & C. J. French – western wheatbelt donkey orchid (W. A.) Diuris bracteata Fitzg. (N. S. W.)
Diuris brevifolia R. S. Rogers – short leaved donkey orchid (S. A.) Diuris brevis D. L. Jones & C. J. French – short nosed donkey orchid (W. A.) Diuris brevissima Fitzg. ex Nicholls (N. S. W.)
Diuris brockmanii D. L. Jones & C. J. French – south coast donkey orchid (W. A.) Diuris brumalis D. L. Jones – winter donkey orchid (W. A.) Diuris byronensis D. L. Jones – Byron Bay donkey orchid (N. S. W.)
Diuris calcicola R. J. Bates (S. A.) Diuris callitrophila D. L. Jones – Oaklands doubletail, Oaklands diuris (N. S. W.)
Diuris carecta D. L. Jones & C. J. French – sedge loving donkey orchid (W. A.) Diuris carinata Lindl – tall bee orchid (W. A.) Diuris chrysantha D. L. Jones & M. A. Clem. – granite donkey orchid (N. S. W., Qld.) Diuris chryseopsis D. L. Jones – common golden moths, small snake orchid (N. S. W., Vic., Tas. S. A.) Diuris concinna D. L. Jones – elegant donkey orchid (W. A.) Diuris conspicillata D. L. Jones – spectacled donkey orchid (W. A.) Diuris corymbosa Lindl. – common donkey orchid, wallflower orchid (W. A., S. A., Vic., N. S. W.)
Diuris cruenta D. L. Jones & C. J. French – Kemerton donkey orchid (W. A.) Diuris cuneata Fitzg. Diuris curta D. L. Jones (N. S. W., Qld.) Diuris decrementum D. L. Jones & C. J. French – common bee orchid (W. A.) Diuris disposita D. L. Jones (N. S. W.)
Diuris drummondii Lindl. – tall donkey orchid (W. A.) Diuris eborensis D. L. Jones (N. S. W.)
Diuris eburnea D. L. Jones (W. A.) Diuris emarginata R. Br. – tall donkey orchid
Diuris emarginata var. emarginata (W. A.) Diuris emarginata var. pauciflora A. S. George
Diuris exitela D. L. Jones – Mount Moffat doubletail (Qld.) Diuris filifolia Lindl. – cat's face orchid (W. A.) Diuris flavescens D. L. Jones – pale yellow doubletail, Wingham doubletail (N. S. W.)
Diuris fragrantissima D. L. Jones & M. A. Clem. – fragrant doubletail, Sunshine diuris (Vic.) Diuris fryana Ridl. (Lesser Sunda Islands)
Diuris fucosa D. L. Jones (N. S. W., Vic.) Diuris gregaria D. L. Jones – clumping golden moths (Vic.) Diuris hazeliae D. L. Jones – yellow granite donkey orchid (W. A.) Diuris heberlei D. L. Jones – Heberle's donkey orchid (W. A.) Diuris immaculata D. L. Jones – little Esperance bee orchid (W. A.) Diuris inopinus D. L. Jones (N. S. W.)
Diuris insignis D. L. Jones & C. J. French – dark bee orchid (W. A.) Diuris inundata D. L. Jones & R. J. Bates (S. A.) Diuris jonesii C. J. French & G. Brockman – Dunsborough donkey orchid (W. A.) Diuris laevis Fitzg. – nannygoat orchid (W. A.) Diuris lanceolata Lindl. – large golden moths (N. S. W., Vic., S. A., Tas.) Diuris laxiflora Lindl. – bee orchid (W. A.) Diuris leopardina D. L. Jones & R. J. Bates (S. A.) Diuris littoralis D. L. Jones & C. J. French – Green Range donkey orchid (W. A.) Diuris longifolia R. Br. – purple pansy orchid, common donkey orchid (W. A.) Diuris luteola D. L. Jones & B. Gray – northern doubletail (Qld.) Diuris maculata Sm. – spotted doubletail (Qld., N. S. W., Vic., S. A., Tas.) Diuris magnifica D. L. Jones – large pansy orchid (W. A.) Diuris micrantha D. L. Jones – dwarf bee orchid, tiny bee orchid (W. A.) Diuris monticola D. L. Jones – highland golden moths (N. S. W., Vic., Tas.) Diuris nigromontana D. L. Jones – Black Mountain leopard orchid (A. C. T.)
Diuris ochroma D. L. Jones – pale goat orchid, pale golden moths (N. S. W., Vic.) Diuris oporina D. L. Jones – autumn donkey orchid, northern white donkeys tails (Qld.) Diuris oraria D. L. Jones & C. J. French – northern coastal donkey orchid (W. A.) Diuris orientis D. L. Jones – eastern donkey orchid, wallflower donkey orchid (N. S. W., S. A., Vic., Tas.) Diuris ostrina D. L. Jones & C. J. French – Darling Scarp donkey orchid (W. A.) Diuris pallescens D. L. Jones & C. J. French – pale donkey orchid (W. A.) Diuris palustris Lindl. – swamp doubletail, swamp diuris (S. A., Vic., Tas.) Diuris pardina Lindl. – leopard orchid, leopard doubletail (N. S. W., S. A., Vic., Tas.) Diuris parvipetala (Dockrill) D. L. Jones & M. A. Clem. – slender purple donkey orchid (N. S. W., Qld.) Diuris pedunculata R. Br. – small snake orchid (N. S. W.)
Diuris perialla D. L. Jones & C. J. French – early donkey orchid (W. A.) Diuris picta J. Drumm. – granite bee orchid, granite donkey orchid (W. A.) Diuris platichila Fitzg. – Blue Mountains doubletail (N. S. W.)
Diuris porphyrochila D. L. Jones & C. J. French – Yalgorup donkey orchid (W. A.) Diuris porrifolia Lindl. – small flowered donkey orchid (W. A.) Diuris praecox D. L. Jones – early doubletail, Newcastle doubletail, rough doubletail (N. S. W.)
Diuris protena D. L. Jones – northern golden moths (Vic.) Diuris pulchella D. L. Jones – beautiful donkey orchid (W. A.) Diuris punctata Sm. – purple donkey orchid (N. S. W., Qld., Vic.) Diuris punctata var. punctata
Diuris punctata var. sulphurea Rupp
Diuris purdiei Diels – Purdie's donkey orchid (W. A.) Diuris recurva D. L. Jones – mini donkey orchid (W. A.) Diuris refracta D. L. Jones & C. J. French – dainty donkey orchid (W. A.) Diuris secundiflora Fitzg. – one sided donkey orchid (N. S. W.)
Diuris segregata D. L. Jones & C. J. French – Northampton bee orchid (W. A.) Diuris semilunulata Messmer in H. M. R. Rupp – late leopard orchid (N. S. W., A. C. T., Vic.) Diuris septentrionalis D. L. Jones & C. J. French – northern bee orchid (W. A.) Diuris setacea R. Br. – bristly donkey orchid (W. A.) Diuris striata Rupp (N. S. W.)
Diuris subalpina D. L. Jones – slender golden moths (N. S. W., A. C. T., Vic.) Diuris suffusa D. L. Jones & C. J. French – mottled donkey orchid (W. A.) Diuris sulphurea R. Br. – tiger orchid, hornet orchid (N. S. W., Qld., S. A., Tas., Vic.) Diuris systena D. L. Jones & L. M. Copel. – New England golden moths (N. S. W.)
Diuris tinctoria D. L. Jones & C. J. French – sandplain donkey orchid (W. A.) Diuris tinkeri D. L. Jones & C. J. French – Arrowsmith pansy orchid (W. A.) Diuris tricolor Fitzg. – long tailed donkey orchid, pine donkey orchid (N. S. W., Qld.) Diuris unica D. L. Jones (N. S. W., Qld.) Diuris venosa Rupp – veined doubletail (N. S. W.)

Diuris abbreviata F. Muell. ex Benth – лимонды екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд)
Diuris aequalis F. Muell. ex Fitzg. – майлы гүлді екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris alba R. Br. – ақ есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд)
Diuris amabilis D. L. Jones – сүйкімді көбелектер (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралиялық Столицалық Аймақ)
Diuris amplissima D. L. Jones – алып есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris arenaria D. L. Jones – Томари есек орхидеясы, құмды екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris aurea Sm. – алтын есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд)
Diuris basaltica D. L. Jones – шағын алтын көбелектер, кішкентай алтын көбелектер (Виктория)
Diuris behrii Schltdl. – алтын сыйыршық (Оңтүстік Австралия)
Diuris blakneyae (F. M. Bailey) D. L. Jones (Квинсленд)
Diuris brachyscapa D. L. Jones & C. J. French – Батыс бидай белдеуінің есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris bracteata Fitzg. (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris brevifolia R. S. Rogers – қысқа жапырақты есек орхидеясы (Оңтүстік Австралия)
Diuris brevis D. L. Jones & C. J. French – қысқа мұрынды есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris brevissima Fitzg. ex Nicholls (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris brockmanii D. L. Jones & C. J. French – Оңтүстік жағалау есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris brumalis D. L. Jones – қысқы есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris byronensis D. L. Jones – Байрон шығанағының есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris calcicola R. J. Bates (Оңтүстік Австралия)
Diuris callitrophila D. L. Jones – Oaklands екі құйрықты, Oaklands diuris (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris carecta D. L. Jones & C. J. French – есек сүйетін есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris carinata Lindl – биік ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris chrysantha D. L. Jones & M. A. Clem. – гранитті есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд)
Diuris chryseopsis D. L. Jones – жалпы алтын көбелектер, кішкентай жылан орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания, Оңтүстік Австралия)
Diuris concinna D. L. Jones – әдемі есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris conspicillata D. L. Jones – көздік есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris corymbosa Lindl. – қарапайым есек орхидеясы, қабырға гүлдері орхидеясы (Батыс Австралия, Оңтүстік Австралия, Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris cruenta D. L. Jones & C. J. French – Кемертон есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris cuneata Fitzg.
Diuris curta D. L. Jones (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд)
Diuris decrementum D. L. Jones & C. J. French – қарапайым ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris disposita D. L. Jones (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris drummondii Lindl. – биік есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris eborensis D. L. Jones (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris eburnea D. L. Jones (Батыс Австралия)
Diuris emarginata R. Br. – биік есек орхидеясы
Diuris emarginata var. emarginata (Батыс Австралия)
Diuris emarginata var. pauciflora A. S. George
Diuris exitela D. L. Jones – Моффат тауының екі құйрықты (Квинсленд)
Diuris filifolia Lindl. – мысық бетіндегі орхидея (Батыс Австралия)
Diuris flavescens D. L. Jones – ашық сары екі құйрықты, Уингхэм екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris fragrantissima D. L. Jones & M. A. Clem. – иісті екі құйрықты, Sunshine diuris (Виктория)
Diuris fryana Ridl. (Кіші Сунда аралдары)
Diuris fucosa D. L. Jones (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория)
Diuris gregaria D. L. Jones – алтын көбелектерді топтастыру (Виктория)
Diuris hazeliae D. L. Jones – сары гранитті есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris heberlei D. L. Jones – Хеберльдің есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris immaculata D. L. Jones – шағын Эсперанс ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris inopinus D. L. Jones (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris insignis D. L. Jones & C. J. French – қара ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris inundata D. L. Jones & R. J. Bates (Оңтүстік Австралия)
Diuris jonesii C. J. French & G. Brockman – Дансбороу есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris laevis Fitzg. – қаз орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris lanceolata Lindl. – үлкен алтын көбелектер (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Оңтүстік Австралия, Тасмания)
Diuris laxiflora Lindl. – ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris leopardina D. L. Jones & R. J. Bates (Оңтүстік Австралия)
Diuris littoralis D. L. Jones & C. J. French – Жасыл саға есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris longifolia R. Br. – қызғылт қызыл орхидея, қарапайым есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris luteola D. L. Jones & B. Gray – солтүстік екі құйрықты (Квинсленд)
Diuris maculata Sm. – екі құйрықты (Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Оңтүстік Австралия, Тасмания)
Diuris magnifica D. L. Jones – үлкен қызғылт қызыл орхидея (Батыс Австралия)
Diuris micrantha D. L. Jones – кішкентай ара орхидеясы, кішкентай ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris monticola D. L. Jones – тау алтын көбелектері (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания)
Diuris nigromontana D. L. Jones – Қара таудың жолбарыс орхидеясы (Австралиялық Столицалық Аймақ)
Diuris ochroma D. L. Jones – ақ есек орхидеясы, ақ алтын көбелектер (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория)
Diuris oporina D. L. Jones – күзгі есек орхидеясы, солтүстік ақ есек құйрықтары (Квинсленд)
Diuris oraria D. L. Jones & C. J. French – солтүстік жағалау есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris orientis D. L. Jones – шығыс есек орхидеясы, қабырға есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия, Виктория, Тасмания)
Diuris ostrina D. L. Jones & C. J. French – Дарлинг Скарп есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris pallescens D. L. Jones & C. J. French – ақ есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris palustris Lindl. – батпақты екі құйрықты, батпақты диурис (Оңтүстік Австралия, Виктория, Тасмания)
Diuris pardina Lindl. – жолбарыс орхидеясы, жолбарыс екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия, Виктория, Тасмания)
Diuris parvipetala (Dockrill) D. L. Jones & M. A. Clem. – жұқа қызғылт есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд)
Diuris pedunculata R. Br. – кішкентай жылан орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris perialla D. L. Jones & C. J. French – ерте есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris picta J. Drumm. – гранитті ара орхидеясы, гранитті есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris platichila Fitzg. – Көк тау екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris porphyrochila D. L. Jones & C. J. French – Yalgorup есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris porrifolia Lindl. – кішкентай гүлді есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris praecox D. L. Jones – ерте екі құйрықты, Ньюкасл екі құйрықты, жалпы екі құйрықты (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris protena D. L. Jones – солтүстік алтын көбелектер (Виктория)
Diuris pulchella D. L. Jones – әдемі есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris punctata Sm. – қызғылт есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Виктория)
Diuris punctata var. punctata
Diuris punctata var. sulphurea Rupp
Diuris purdiei Diels – Пурдидің есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris recurva D. L. Jones – мини есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris refracta D. L. Jones & C. J. French – нәзік есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris secundiflora Fitzg. – бір жақты есек орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris segregata D. L. Jones & C. J. French – Нортхэмптон ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris semilunulata Messmer in H. M. R. Rupp – кеш жолбарыс орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралиялық Столицалық Аймақ, Виктория)
Diuris septentrionalis D. L. Jones & C. J. French – солтүстік ара орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris setacea R. Br. – қылқанды есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris striata Rupp (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Diuris subalpina D. L. Jones – жұқа алтын көбелектер (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралиялық Столицалық Аймақ, Виктория)
Diuris suffusa D. L. Jones & C. J. French – дақтанған есек орхидеясы (Батыс Австралия)
Diuris sulphurea R. Br. – жолбарыс орхидеясы...

Табиғи будандар

Diuris × fastidiosa Р. С. Роджерс 1927 (D. lanceolata × D. palustris)
Diuris × nebulosa D. L. Jones 1991 (D. aurea × D. punctata)
Diuris × palachila Р. С. Роджерс 1907 (D. behrii × D. pardina)
Diuris × polymorpha Messmer in H. M. R. Rupp 1944 (D. lanceolata × D. platichila)