Коллинс Мбесума: Замбиялық футболшының өмір жолы

Кіріспе

Замбиялық футболшы Коллинз Мбесума (Collins Mbesuma) 1984 жылдың 3 ақпанында туған, Оңтүстік Африканың «Претория Каллис» клубында ойнайтын кәсіби футболшы. Оны «Жылдамдық» немесе Нтофонтофо деп атайды.

Клубтық мансап

Мбесума Луаншья қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Фрэнсис Каджия да футболшы болған, Замбияның "Грин Буффалос" және "Ндола Юнайтед" клубтарында, сондай-ақ 1970 жылдардың аяғынан 1980 жылдардың басына дейін елдің ұлттық құрамасында жартылай қорғаушы ретінде ойнады. "Мбесума" тегі оны өсірген өгей әкесінен алынған, себебі оны биологиялық әкесі Каджия тәрбиелемеген. Мбесума 2003 жылы Замбия құрамасына дебют жасады және сол жылдың соңына дейін төрт рет алаңға шықты, сонымен бірге Афина Олимпиадасына жақындаған Замбияның 23 жасқа дейінгі құрамасының негізгі мүшесі болды. Олимпиадалық командадағы өнерін байқаған "Кайзер Чифс" оны қаңтар айында Замбиядағы "Роан Юнайтедтен" сатып алды. Ол 2004 жылы Оңтүстік Африканың Премьер-лигасында "Қара барс" командасына қарсы дебютінде гол соқты, бірақ сол кезде жарақат алды және бірнеше апта бойы алаңнан тыс қалды. Мбесума 2005 жылы "Кайзер Чифс" клубында бір маусымда 35 гол соққаннан кейін ПСЛ маусымының үздік ойыншысы атанды. Осындай жетістіктен кейін, ол беделді лигаға көшуге сенімді болды, және бұл Болтон Уандерерс клубының бас жаттықтырушысы Сэм Аллардайстың назарын аударғанға жеткілікті болды ("Ле-Ман UC72 оны қолға алуға тырысты, бірақ әкімшілік мәселелер Мбесуманың Францияға қосылуына кедерес келтірді). Алайда Мбесума клубта сынақтан өтуге құлық танытпады, өйткені оның сапасы бұрыннан дәлелденгенін сезінді, сондықтан бұл 2005 жылдың жазында Портсмут клубының бас жаттықтырушысы Ален Перринге оны үш жылдық келісімшартқа қабылдауға мүмкіндік берді. Оның елінің рейтингісі төмен болғандықтан жұмыс рұқсаты алуда қиындықтар туындады, сондықтан ол маусымға дайындық кезеңінің соңына қарай ғана клубқа қосыла алды. Маусымның басында резервтік командада ойнаған кезде ол артық салмақта болғандығы байқалды. Мбесума Портсмут сапында ешқашан негізгі құрамда ойнаған емес; ол 2005–06 маусымының бірінші жартысында барлығы төрт рет ойынға қосылды. 2006 жылдың шілдесінде ол CS Marítimo клубына маусымдық негізде жалға берілді, онда ол өзінің формасын қалпына келтіргендей көрінді – маусымның басында маңызды голдар соқты және "Алтын қарлығаш" деп аталатын португалиялық футбол сыйлығын жеңіп алды. Алайда оның формасы тез төмендеді және ол барлығы жеті гол соқты. 2007 жылдың маусымында Португалия клубында 23 ойын өткізгеннен кейін Портсмут клубына оралды. 2005 жылдың тамызында "Кайзер Чифс" клубынан "Портсмут" клубына ауысқан ол туралы 2007 жылдың маусымында Стивенс комиссиясының баяндамасында агент Уилли МакКейдің қатысы болғандықтан алаңдаушылық білдірілді. 2007 жылдың 4 тамызында "Бурсаспор" клубы Мбесумамен келісімшартқа отырғаны туралы хабарланды. 2007 жылдың 17 қыркүйегінде Мбесума Африка Ұлттар Кубогының іріктеу ойынында Замбияның Оңтүстік Африканы жеңуіне көмектескеннен кейін Түркиядағы базасына уақтылы оралмағаны үшін "Бурсаспор" клубынан 5000 евро айыппұл алды. Мбесуманың мұндай әрекеті Замбияның Футбол Федерациясы (FAZ) тарапынан айыпталды және жауапкершіліксіз деп танылды. Мбесуманың уақытты ұстауға қатысты нашар репутациясы бар. Бұл мәселе оның Замбияның "Роан Юнайтед" клубында ойнаған кезінен бастау алған. 2008 жылдың қаңтарында Мбесума 2008 жылғы Африка Ұлттар Кубогына Замбия құрамасына жарамсыз деп танылғаннан кейін құрамаға алынбады. 2008 жылдың 23 мамырында Мбесума "Бурсаспор" клубымен келісімшартын өзара келісіммен бұзып, "Мамелоди Сандаунз" клубымен келісімшартқа отырды. "Мамелоди Сандаунз" және кейін "Морока Свалоус" клубтарында сәтті ойнамағаннан кейін оның келісімшарты 2010 жылдың маусым айының соңында тоқтатылды. Бірнеше ай клубсыз болғаннан кейін ол 2010 жылдың 20 желтоқсанында алты айлық келісімшартқа "Алтын жебелер" клубына қосылды. Алғашқы голын 2011 жылдың 16 қаңтарында "Амазулу" клубына қарсы ойында соқты (қос гол). 2012 жылдың 16 тамызында Мбесума үш жылдық келісімшартқа "Орландо Пиратес" клубына қосылды, бірақ 2014 жылдың шілдесінде "Мпумаланга Блэк Эсс" клубына ауысты. 2016 жылдың қыркүйегінде ол ПСЛ тарихында 100 лигалық гол соққан бесінші ойыншы болды.

Mbesuma was born in Luanshya. His father, Francis Kajiya, was also a football player who played as a midfielder for Zambian clubs; Green Buffaloes FC and Ndola United FC as well as the country's national team from the late 1970s to the early 1980s. The surname "Mbesuma" is adopted from his step father who raised him as he was not brought up by his biological father Kajiya. Mbesuma made his debut for Zambia in 2003 and had won four caps by the end of that year, while at the same time being a key member of Zambia's under 23 side that almost qualified for the Athens Olympics. His performances for the Olympic team caught the attention of Kaizer Chiefs who bought him in January from Roan United in Zambia, where he averaged a goal every other game. He scored on his debut in South Africa's Premier Soccer League in 2004 against the Black Leopards but injured himself in the process and spent several weeks on the sidelines. Mbesuma was named PSL Player of the Season in 2005 after scoring a sensational 35 goals in one season with Kaizer Chiefs. After such an achievement a move to a more prestigious league looked assured, and indeed it was enough to catch the eye of Sam Allardyce, manager of Bolton Wanderers (Le Mans UC72 looked to sign him but administrative problems didn't allow Mbesuma to join France). However, Mbesuma was reluctant to take a trial at the club, feeling his quality was already proven, and so this allowed then Portsmouth manager Alain Perrin to snap him up on a three year contract in the summer of 2005. Work permit problems due to the low ranking of his country meant he was not given clearance to join the club until late into pre season. It was noted that he appeared overweight early in the season when playing for the reserve team. Mbesuma never started a match for Portsmouth; he only came on for a total of four brief substitute appearances, all in the first half of the 2005–06 season. In July 2006, he began a season long loan with CS Marítimo where he appeared to be regaining his form – netting in vital goals early in the season and receiving the Swan d'Or, an auspicious monthly Portuguese football award. However his form soon dipped and his goal tally climaxed at a total of just seven goals. He returned to Portsmouth in June 2007 after playing 23 games for the Portuguese team. His transfer from Kaizer Chiefs to Portsmouth in August 2005 is one of those about which the Stevens inquiry report in June 2007 expressed concerns, because of the involvement of agent Willie McKay. On 4 August 2007, it was announced that Bursaspor signed Mbesuma for an undisclosed amount. On 17 September 2007, Mbesuma was fined 5000 Euros by Bursaspor for failing to return on time to his Turkish base after helping Zambia to beat South Africa in an African Cup of Nations qualifier. This kind of behaviour by Mbesuma was condemned and described as irresponsible by the Zambian FA (FAZ). Mbesuma has a long standing reputation of poor timekeeping. This problem dates back to his time at Zambian outfit Roan United. In January 2008, Mbesuma was left off the Zambian national squad at the 2008 African Cup of Nations after being declared unfit. On 23 May 2008, Mbesuma mutually terminated his contract with Bursaspor and signed with Mamelodi Sundowns. After an unimpressive stints at Mamelodi Sundowns and then Moroka Swallows FC his contract was terminated at the end of the June 2010. After being clubless for several months he joined Golden Arrows on 20 December 2010 for a six month deal. He scored his first goals (a brace) against Amazulu on 16 January 2011. On 16 August 2012, Mbesuma joined Orlando Pirates on a three year contract, but in July 2014 moved to Mpumalanga Black Aces. In September 2016, he became only the fifth player in the PSL era to score 100 league goals.

Мансап статистикасы

Есептер мен нәтижелер тізімінде Замбияның голдары бірінші болып көрсетіледі. Күн, орын, қарсыласы, есеп, нәтиже, жарыс 1. 27 шілде 2003 Тәуелсіздік стадионы, Лусака, Замбия 4–2 4–2 2003 COSAFA Кубогы 2. 10 қазан 2004 Stade Alphonse Massemba Débat, Бразавиль, Конго 1–0 3–2 2006 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі 3. 2–0 4. 3–0 5. 26 наурыз 2005 Конкола стадионы, Чилилабомве, Замбия 2–0 2–0 2006 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі 6. 18 маусым 2005 Конкола стадионы, Чилилабомве, Замбия 2–1 2–1 2006 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі 7. 11 шілде 2005 Тәуелсіздік стадионы, Лусака, Замбия 1–0 3–0 2005 COSAFA Кубогы 8. 2–0 9. 12 маусым 2015 Тәуелсіздік стадионы, Лусака, Замбия 1–1 3–3 2005 CECAFA Кубогы 10. 2–1 11. 16 маусым 2007 Конкола стадионы, Чилилабомве, Замбия 1–1 1–1 2008 Африка Ұлттар Кубогы іріктеуі 12. 28 желтоқсан 2009 Arthur Block Park, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка 1–0 1–0 Достық 13. 9 ақпан 2011 Mavuso спорт орталығы, Манзини, Свазиленд 2–0 4–0 Достық 14. 4 маусым 2011 Nkoloma Stadium, Lusaka, Zambia 3–0 3–0 2012 Африка Ұлттар Кубогы іріктеуі 15. 14 қараша 2012 FNB стадионы, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка 1–0 1–0 Достық 16. 21 қаңтар 2013 Mbombela Stadium, Nelspruit, South Africa 1–0 1–1 2013 Африка Ұлттар Кубогы 17. 24 наурыз 2013 Setsoto Stadium, Maseru, Lesotho 1–0 1–1 2014 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі 18. 8 маусым 2013 Levy Mwanawasa Stadium, Ndola, Zambia 4–0 4–0 2014 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі 19. 6 қыркүйек 2015 Nyayo National Stadium, Nairobi, Kenya 2–1 2–1 2017 Африка Ұлттар Кубогы іріктеуі 20. 4 маусым 2016 Estádio 24 de Setembro, Bissau, Guinea Bissau 1–1 2–3 2017 Африка Ұлттар Кубогы іріктеуі 21. 9 қазан 2016 Levy Mwanawasa Stadium, Ndola, Zambia 1–2 1–2 2018 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі 22. 12 қараша 2016 Limbe Stadium, Limbe, Cameroon 1–0 1–1 2018 ФИФА Әлем Чемпионаты іріктеуі

Scores and results list Zambia's goal tally first. No Date Venue Opponent Score Result Competition 1. 27 July 2003 Independence Stadium, Lusaka, Zambia 4–2 4–2 2003 COSAFA Cup 2. 10 October 2004 Stade Alphonse Massemba Débat, Brazzaville, Congo 1–0 3–2 2006 FIFA World Cup qualification 3. 2–0 4. 3–0 5. 26 March 2005 Konkola Stadium, Chililabombwe, Zambia 2–0 2–0 2006 FIFA World Cup qualification 6. 18 June 2005 Konkola Stadium, Chililabombwe, Zambia 2–1 2–1 2006 FIFA World Cup qualification 7. 11 July 2005 Independence Stadium, Lusaka, Zambia 1–0 3–0 2005 COSAFA Cup 8. 2–0 9. 12 June 2015 Independence Stadium, Lusaka, Zambia 1–1 3–3 2005 CECAFA Cup 10. 2–1 11. 16 June 2007 Konkola Stadium, Chililabombwe, Zambia 1–1 1–1 2008 Africa Cup of Nations qualification 12. 28 December 2009 Arthur Block Park, Johannesburg, South Africa 1–0 1–0 Friendly 13. 9 February 2011 Mavuso Sports Centre, Manzini, Swaziland 2–0 4–0 Friendly 14. 4 June 2011 Nkoloma Stadium, Lusaka, Zambia 3–0 3–0 2012 Africa Cup of Nations qualification 15. 14 November 2012 FNB Stadium, Johannesburg, South Africa 1–0 1–0 Friendly 16. 21 January 2013 Mbombela Stadium, Nelspruit, South Africa 1–0 1–1 2013 Africa Cup of Nations 17. 24 March 2013 Setsoto Stadium, Maseru, Lesotho 1–0 1–1 2014 FIFA World Cup qualification 18. 8 June 2013 Levy Mwanawasa Stadium, Ndola, Zambia 4–0 4–0 2014 FIFA World Cup qualification 19. 6 September 2015 Nyayo National Stadium, Nairobi, Kenya 2–1 2–1 2017 Africa Cup of Nations qualification 20. 4 June 2016 Estádio 24 de Setembro, Bissau, Guinea Bissau 1–1 2–3 2017 Africa Cup of Nations qualification 21. 9 October 2016 Levy Mwanawasa Stadium, Ndola, Zambia 1–2 1–2 2018 FIFA World Cup qualification 22. 12 November 2016 Limbe Stadium, Limbe, Cameroon 1–0 1–1 2018 FIFA World Cup qualification