Кіріспе
Үндістанның крикет жарысы (18921946) Бомбей турнирі - 1892-1946 жылдар аралығында Британдық Үндістанда өткен жыл сайынғы крикет жарысы. 1936 жылға дейін матчтар Бомбейдегі Гимхана алаңында немесе Пунадағы Декан Гимхана алаңында, содан кейін 1946 жылы турнир тоқтатылғанға дейін Бомбейдегі Браборн стадионында өткізілді. Турнир командалардың санына байланысты Бомбей президенттік матчы, Бомбей үшбұрышы, Бомбей төртбұрышы және Бомбей бесбұрышы деп аталды.
The Bombay Tournament was an annual cricket competition held in British India between 1892 and 1946. Until 1936, matches were played on either the Gymkhana Ground in Bombay or the Deccan Gymkhana Ground in Poona, and then at the Brabourne Stadium in Bombay until the tournament was terminated in 1946. The tournament was known variously as the Bombay Presidency Match, Bombay Triangular, Bombay Quadrangular, and Bombay Pentangular, depending on the number of competing teams.
Президенттік кездесу
Бұл турнирдің бастауы Бомбей гимназиясының еуропалық мүшелері мен Зороастрияндық крикет клубының парсылары арасында өткен жыл сайынғы матчтан басталған. Бірінші ойында 1877 жылы Бомбейдің гимназиясы парсылардың екі күндік матчқа өтінішін қабылдады. Ойын жақсы рухпен өтті, парстар бірінші иннингте басымдыққа ие болып, еуропалықтарды таң қалдырды. Гимхана жеңіске жетті, бірақ ойын тең аяқталды. 1878 жылы бұл ойын қайтадан өткізіліп, жыл сайынғы оқиғаға айналды, бірақ нәсілдік наразылық болды. 1879 жылдан 1883 жылға дейін Бомбейдің парсылары мен индустары Бомбей Майданы деп аталатын ойын алаңдарын пайдалану үшін басқарушы еуропалықтарға қарсы күресте болды. Гимхана мүшелері алаңда поло ойнайтын, ал оның көп бөлігі ат қалдырған үлкен саңылаулар салдарынан крикетке жарамсыз болып қалатын, ал өздерінің еуропалық жалғыз крикет алаңын сақтап қалады. Бұл дау жергілікті тұрғындардың пайдасына шешілгеннен кейін, 1884 жылы еуропалықтар мен парстар арасындағы матчтар қайта басталды. 1889 жылғы ойын парсылардың керемет жеңісі ретінде есте қалады, Гимханаға жеңіске жету үшін 53 ұпай мақсат қойылды: парсы капитаны М. Е. Паври жақсы боулингпен еуропалықтарды 50 ұпайға ұтып, парсыларды екі ұпайға жеңіп алды. 1892-93 жылдардағы матчтарға бірінші сыныптық мәртебе беріледі: 1892 жылы 26 тамызда Бомбей гимназиясында басталған матч Үндістандағы ең алғашқы бірінші сыныптық матч болып саналады. 1900 жылы президенттік матч - Еуропалықтар мен парстар арасындағы ойын - Бомбейдің крикет маусымының басты оқиғасы болды. Осы жылға дейін өткен 19 матчта командалар сегізінде жеңіске жетті, ал үшеуінде тең түсті.
Бомбей үшбұрышы
Еуропалықтар мен парстар бір-бірімен жиі ойнаса, индустар Гимханасы өзінің сапалы ойыншыларын жинады. 1906 жылы индустар парсыларды жекпе-жекке шақырды, бірақ клубтар арасындағы қоғамдық айырмашылықтар парсыларды құлдырауға әкелді. Бомбейдің гимназиясы бұл сынақты қабылдап, сол жылдың ақпан айында өткен алғашқы еуропалықтар мен индустар арасындағы жекпе-жекке әкелді. Индустар 110 ұпайға жеңіске жетті. Хиндулар Палванкар Балуды мақтады, ол Үндістанның алғашқы әйгілі спин-боулирі және, мүмкін, үнді спорт аренасында әсер еткен Чамар кастасының алғашқы адамы деп саналады. Оған кастасы үшін команданың капитаны болуға рұқсат берілмеген, бірақ оның бауырсы Палуанкар Витал, бақсы, 1923 жылы индустар командасының капитаны болды. Келесі жылы, 1907 жылы, Бомбей мен Хинду гимназияларының командалары, сондай-ақ Зороастриандық крикет клубы қатысқан алғашқы үшбұрышты турнир өтті. 1907 жылдан 1911 жылға дейін турнир қыркүйек айында өткізіліп, парстар үш рет, ал еуропалықтар екі рет жеңіп алды.
Бомбей төртбұрышты
1912 жылы Мұхаммед Ғимаханасының мұсылмандары қазір атақты Бомбей турниріне шақырылды, оны төртбұрышты етіп жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өткізілген, бірақ ауа райының нашарлауы 1916 жылға дейін өткен алты финалдың төртеуі үшін жаңбыр жауды. 1917 жылы "Төртбұрышты" осындай проблемалардан аулақ болу үшін қараша/желтоқсан айларына ауыстырылды. 1917 жылғы турнирде тағы бір өзгеріс - бейтарап төрешілерді алғаш рет қолдану. Осы маусымға дейін Бомбей гимназиясы тағайындаған еуропалық төреші әрқашан төрешілік еткен, бірақ енді кез-келген матч үшін төрешілерді бәсекеге қатыспайтын командалар ұсынады. Бұл әлемдегі крикетке бейтарап төрешілерді алғаш рет қолданғандардың бірі болды. "Төртбұрышты" өзінің алдыңғы нұсқасына қарағанда танымал болды және көп жылдар бойы Бомбей жылының басты ерекшелігін құрады. Бұл Мохандас К. Гандидің Үндістанның өзін-өзі басқару науқанының аясында болды. Ганди мен оның ізбасарлары төртбұрышты сынға алды, өйткені олар турнирді Үндістан субконтинентіндегі Ұлыбританияның болуы мен мәдени ықпалына қолдау көрсету арқылы британдық отаршылдық билікке қарсылық білдіруді басудың әсерін көрді. Мектепте оқыған кезінде крикетпен айналысқан Ганди крикет турнирін өткізуге қарсы емес еді, бірақ өз дінінің негізінде командалар құрастыруға қарсы болды. 1940 жылы ол "Бомбейдің спорттық қауымнан спорттық кодексті қайта қарастыруды және одан қоғамдық жекпе-жектерді жоюды" сұрағандығы белгілі. 1921 жылғы турнир ерекше назар аударды, өйткені Уэльс принсі оның барысында Бомбейге келді. Оның келуіне байланысты Бомбейде үш күн бойы саяси толқулар болды, бірақ турнирді бұзған жоқ. Көтерілістер аяқталғаннан кейін ол финалдың бірінші күні болды, ол проевропалық көпшіліктің құттықтауларын қабылдады, олар ақырында парстардың Бомбей гимназиясында жеңіске жеткеніне куә болды. 1920-жылдарға қарай Гимханалар Үндістанның барлық өңірлерінен ойыншыларды жинап, Бомбейлік төртбұрышты Үндістандағы ең үлкен және ықпалды крикет турниріне айналдырды. Бұл лахордағы үшбұрышты және Нагпур мен Карачидегі төртбұрышты сияқты басқа да жергілікті жарыстарға ықпал етті, бұл бүкіл аймақта крикеттің тез дамуына әкелді. Төртбұрыштылық заң нәсілдік немесе таптық айырмашылықты ішінара жойғанмен, 1924 жылы дін мәселесі көтерілді. Бастапқыда "Гинду Гимхана" Бангалордың П. А. Каниккамды өздері үшін ойнауға шақырды. Кейін олар ойыншының индус емес, христиан екенін біліп, шақыруды қайтарып алды. Еуропалықтар үндістерді, индустар христиандарды қабылдамағанда, Каниккамның турнирде ойнауға мүмкіндігі болмады. 1930 жылы Гандидің науқаны тұз сатьяграхасымен шыңына шықты, ол азаматтық мойынсұнбаушылықты туғызып, 60,000 үндісті тұтқындады. Осы саяси ахуалдың салдарынан "Төртбұрышты" турнирі тоқтатылды. Ол 1934 жылға дейін қайтадан өткізілмеді, ол кезде крикетке ұмтылған жұртшылық оны ынталы түрде қолдады. 1935 жылы ұлтшыл "Бомбей хроникасының" спорт редакторы Дж.С. Майтра нәсілдік және діни көріністерді жою үшін "Төртбұрышты" географиялық аймаққа негізделген турнирмен ауыстыруды ұсынды. Бір газет тілшісі керісінше, Пентагонға кеңейту үшін, үнділік мәсіхшілер тобымен бірге пікір білдірді. Алайда, халық дәстүрлі форматты талап етті, ал бұл ұсыныстар елемеді.
Бомбейдің бесбұрышты
Ақыры, 1937 жылы турнирге "The Rest" деп аталатын бесінші команда қабылданды. Бұл топқа буддистер, яһудилер және үнді мәсіхшілері кірді. Кейде Сейлонның ойыншылары, соның ішінде бір индус та өнер көрсетті. Алайда, алғашқы бесбұрышты тек төрт команда арасында ойналды, өйткені индустар жаңа Браборн стадионында орынның әділ үлесі деп санаған нәрсеге наразылық білдіріп, кері шегінді. 1938 жылдан бастап "Пентулляр" командалары командалардың құрамына кіретін қауымдастыққа байланысты бөліністі деп сынға ұшырады. Бұл жағдайды бәсекелестікке қарсы үндістер арасындағы бірлікті нығайтуға ұмтылған Үндістанның тәуелсіздігі үшін өсіп келе жатқан саяси қозғалыстың әсерінен күшейтті. Ақырында, бүкіл Үндістанда болған тәртіпсіздіктер мен саяси тәртіпсіздіктер жағдайында, Үндістанда жаңадан құрылған Криккетті бақылау кеңесі 1946 жылы Пентаглярлық турнирді тастап, оның орнына аймақтық жарыс өткізілетінін жариялады. Бұл турнирде бүкіл Үндістаннан келген өңірлік командалар қатысады.