Филип О’Доннелл: Шотландиялық футболшының трагедиялық өлімі

Кіріспе

Шотланд футболшысы

Филип О'Доннелл (25 наурыз 1972 – 29 желтоқсан 2007) – шотландтық кәсіби футболшы, жартылай қорғаушы позициясында "Мэдервелл", "Селтик" және "Шеффилд Уэнсдей" клубтарында ойнаған. Сондай-ақ, ол Шотландия құрамасы сапында бір рет ойнап, екі рет PFA Scotland жылдың жас ойыншысы сыйлығын жеңіп алған. 2007 жылғы 29 желтоқсанда "Мэдервелл" клубының "Данди Юнайтед" клубымен ойыны барысында жүрек тоқтасынан қайтыс болды, оның өмірі 35 жасында аяқталды.

Матервелл

О'Доннелл 1972 жылғы 25 наурызда Солтүстік Ланаркширдегі Беллшилде, «Матервеллдің» «Фир Парк» стадионынан бірнеше шақырым жерде дүниеге келді. О'Доннелл карьерасын жергілікті командада бастады, 1990–91 маусымында «Сент-Мирренге» қарсы бірінші команда сапында тұңғыш рет алаңға шықты және көп ұзамай негізгі құрамның тұрақты ойыншысына айналды. Ол сол жылы финалда «Данди Юнайтедті» 4:3 есебімен жеңіп, Шотландия кубогының жеңімпазы болды, ал голды соққанда 2:1 есебімен көшбасшылықты қамтамасыз етті. Матчты тікелей эфирде комментирлеген Элли МакКоист оны «арыстан сияқты батыл» деп сипаттады. Бұл нәтиже «Матервеллге» алғаш рет Еуропалық турнирлерге қатысу мүмкіндігін берді, ал О'Доннелл поляк командасы «GKS Катовице»-ге қарсы өткен ойында клубтың Еуропадағы ең жас ойыншысы атанды. 1992 және 1994 жылдары PFA Шотландиясының «Жыл жас ойыншысы» сыйлығына ие болды және Шотландия ұлттық футбол құрамасы сапында бір рет ойнады. 1993 жылғы 8 қыркүйекте Швейцарияға қарсы өткен матчта Дэвид Боуменді алмастырып, 15 минут алаңда болды. Оның осындай жарқын ойыны ірі клубтардың назарына іліккенімен, 1994 жылдың қыркүйегінде «Селтикке» ауысты. 1,75 миллион фунт стерлингтік трансфер «Матервелл» клубының ойыншы үшін алған ең жоғары сомасы болды және бұл рекорд 2020 жылға дейін сақталды, осы клуб Дэвид Тернбуллмен келісімшарт жасағанша. О'Доннелл сол жылы «Шеффилд Уэнсдей» клубына қосылды. 1999 жылғы 11 қыркүйекте «Эвертонға» қарсы тұңғыш рет алаңға шықты, бірақ жарақаттар карьерасын тоқтатып, алғашқы маусымында (клуб Премьер-лигадан төмендеген кезде) бір матч қана ойнады. «Шеффилд Уэнсдей» сапында төрт жыл бойы барлығы 20 матч өткізді (Лига кубогының ширек финалында «Уотфордқа» қарсы бір гол соқты) және 2003 жылы клуб Екінші дивизионға түскен кезде бос агент ретінде жіберілді.

Матервеллге қайта оралу

О'Доннелл Шотландияға оралды, онда «Матервелл» оған тағы да олармен жаттығу мүмкіндігін ұсынды. 2004 жылғы қаңтарда «Фир Парк» клубы оны қайтадан шартқа алды, бұл оған немере інісі Дэвид Кларксонмен бірге ойнауға және «Фил аға» деген лақап атын алуға мүмкіндік берді. Ол 35 жаста болды. Оның жаназасы 4 қаңтарда Гамильтон қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінде өтті. Одан кейін ол қаланың Бент зиратына жерленді. Оның күйеуі Айлин, қыздары Меган мен Оливия, және Кристофер мен Люк атты ұлдары, сәйкесінше он екі, алты, он және төрт жаста қалды.

Құрметтеулер

Шотландияның бұрынғы премьер-министрі Джек Макконнелл, Матервелл мен Уишоудан сайланған депутат, құрмет көрсетушілердің қатарында болды. Ол орталық шеберді «үлкен кәсіпқой» деп атады. Матервелл және басқа да жанкүйерлер Фир Парк қақпаларына гүлдер, шарфтар, формалар және басқа да естеліктерді қойды. 31 желтоқсанда Шотландия Премьер Лигасы (SPL) О'Доннеллдің бұрынғы клубы «Селтик»тің өтініші бойынша 2 қаңтар 2008 жылға жоспарланған «Селтик» – «Рейнджерс» матчын кейінге шегерді, бұл ұсыныс «Рейнджерс» тарапынан мақұлданды. Бұл кейінге шегерілу 2007/08 маусымының соңында матчтардың тығырылуына әкеп соқты, нәтижесінде 2007/08 Шотландия Премьер Лигасы маусымы «Рейнджерс» 2008 жылғы УЕФА кубогының финалына жеткендіктен ұзартылды. 30 желтоқсанда Премьер Лига матчтарында – «Дерби Каунти» – «Блэкберн Роверс» және «Манчестер Сити» – «Ливерпуль» – ойыншылар оның құрметіне қара лента тақты. «Шеффилд Уэнсдей» командасының «Халл Ситиде» және өз алаңында «Престон Норт Эндке» қарсы матчтарына бұрынғы ойыншысына құрмет көрсету мақсатында бір минуттық қол соғу рәсімі ұйымдастырылды, сонымен қатар Хиллсбороу стадионының тулары жартылай түсірілді. Жаңа жылдық бағдарламадағы Премьер Лиганың барлық матчтары О'Доннеллдің естелігіне арналған бір минуттық үнсіздік немесе қол соғумен басталды. «Эвертон» сапында ойнаған кезде, бұрынғы «Матервелл» ойыншысы Джеймс МакФадден «Миддлсброуды» 2:0 есебімен ұтқан кезде голын О'Доннеллге арнады, қара лентасын көрсететін және аспанға бағытталған ишара жасады. «Нотингем Форест» Жаңа жыл күні «Хаддерсфилд Таунмен» өткізетін Футбол Лигасының бірінші лига матчы алдында құрмет көрсетуден бас тартты. «Нотингем Форесттің» бас жаттықтырушысы Колин Кальдервуд, өзі 36 рет Шотландия құрама командасының құрамында ойнаған тәжірибелі футболшы, былай деді: «Ол Шотландиядағы бала болғандықтан, Колумбиядағы баладан ешқандай айырмашылығы бар ма?» Кейін Кальдервуд 2010 жылдың қарашасында Шотландия Премьер Лигасында «Гиберниан» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалғаннан кейін, жасаған пікірі үшін кешірім сұрады. Интернетте әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған құрмет білдіру хаттары жарияланды. Клуб Корея мен Украинадан, сондай-ақ тамыз айында осыған ұқсас трагедияны бастан өткерген «Севилья» клубынан көптеген эмоционалды хабарламалар мен жүздеген жазбаша құрмет хаттарын алды. «Севилья» футбол клубының директоры Мончи: «Бұл қорқынышты жаңалық. Қазіргі уақытта менің ойым Филдің отбасымен және «Матервелл» клубының барлық қызметкерлерімен бірге. Өкінішке орай, Фил О'Доннеллдің қазасы «Матервеллге» біз бастан өткерген осындай қайғылы оқиғаны әкелді. Антонио Пуэрта маусымның басында қайтыс болды және мен осы оқиғаның қаншалықты ауыр екенін білемін. «Севилья» осы қайғылы оқиғаның күйреуіне көмектесу үшін бар күшімен қолдау көрсетуге дайын». «Матервелл» клубы Фир Парктегі Негізгі трибунаны «Фил О'Доннелл трибунасы» деп атауды қабылдады, бұл оған тұрақты құрмет көрсету болып табылады, ал оның командаластары 2007/08 маусымының қалған бөлігінде өздерінің формаларына оның қолтаңбасын тігіп, жеке құрметтерін білдірді. 2011 жылдың қарашасында О'Доннеллге арналған тұрақты ескерткіш оның есімін таңбалаған трибунаның жанына орнатылды. 2008 жылдың 25 мамырында О'Доннеллдің естелігіне арналған қайырымдылық матчы «Селтик Паркте» өтті, жиналған қаражат түрлі қайырымдылық ұйымдарға бағышталды. Матчта 1998 жылғы чемпиондық титулды жеңген «Селтик» командасы мен 1991 жылғы Шотландия кубогының жеңімпазы «Матервелл» командасы қатысты. Ойынға Дэвид Кларксон және Джеймс МакФадден сияқты басқа ойыншылар да қатысты. Хенрик Ларссон бұл матчты «қасіретті оқиға, бірақ сонымен бірге барлық нәрсені тойлау мүмкіндігі» деп сипаттады. Матч 60 мың көрерменнің алдында 5:1 есебімен аяқталды. 2008 жылдың 29 желтоқсанында О'Доннеллдің естелігін құрметтеу мақсатында жыл сайынғы демеушілікпен ұйымдастырылатын жаяу жүру іс-шарасы бастау алды. Жаяу жүру «Фир Парктен» басталып, О'Доннеллдің бұрынғы екі клубының үйі – «Селтик Паркте» аяқталады. Жаяу жүруден түскен қаражат тікелей Британдық жүрек қоры және Мэридің тамақтануы сияқты қайырымдылық ұйымдарына аударылады. 2010 жылдың желтоқсанында Филмен бірге ойнаған шотланд футболшылары оның отбасын еске алып, Британдық жүрек қорына 100 000 фунт стерлинг жинау үшін Эквадордағы Котопакси тауына шығуға ниет білдірді. 2007 жылы О'Доннеллдің қазасынан бері оның туысы Дэвид Кларксон 2009 жылы клубтан кеткенге дейін 10 нөмірлі жейдеге ие болды. Содан бері бұл нөмір зейнеткерлікке шығарылмаса да, ешқандай ойыншыға берілген жоқ.

Former Scottish First Minister Jack McConnell, MSP for Motherwell and Wishaw, was among those to pay tribute. He hailed the midfielder as a "great professional." Motherwell and other fans laid flowers, scarves, strips and other mementos at the gates of Fir Park. On 31 December the SPL postponed the Celtic v Rangers fixture scheduled for 2 January 2008, following a request by O'Donnell's former club Celtic, which was agreed by Rangers. These postponements contributed to fixture congestion at the end of the 2007–08 season, which required the 2007–08 Scottish Premier League season to be extended when Rangers reached the 2008 UEFA Cup Final. Players on 30 December in Premier League matches between Derby County and Blackburn Rovers and Manchester City and Liverpool, wore black bands in his honour. Sheffield Wednesday's matches at Hull City and at home to Preston North End were preceded by a minute's applause as a mark of respect to their former player, with the Hillsborough flags flying at half mast. All Premier League matches in the New Year programme were preceded with either a minute of applause or silence in O'Donnell's memory. While playing for Everton, James McFadden, a former Motherwell player, dedicated his goal to O'Donnell in Everton's 2–0 win at Middlesbrough by pointing solemnly to his black armband and then towards the sky. Nottingham Forest opted not to show their respects before their Football League One match with Huddersfield Town on New Year's Day. Forest manager Colin Calderwood, himself a Scottish former international with 36 caps, explained: "The fact that it was a boy in Scotland, does that make it any different to a boy in Colombia?" Calderwood later apologised for any offence caused by the comments, after he had been appointed manager of Hibernian in the SPL in November 2010. Thousands of tributes from around the world were posted on the Internet. The club received hundreds of written tributes from fans as far as Korea and Ukraine, as well as many emotional messages from Sevilla FC, comparing O'Donnell's death to the similar fate of their player Antonio Puerta that August. Sevilla director of football Monchi said, "This is terrible news. Right now, my thoughts are with Phil's family and everybody at Motherwell. Unfortunately, with the death of Phil O'Donnell, Motherwell have suffered a similar tragedy to ours. Antonio Puerta died at the beginning of the season and I know how terrible the whole experience is. Sevilla will be available to help in any way that we are able, to heal the pain and sadness of this tragic loss." Motherwell announced the Main Stand at Fir Park would be renamed the "Phil O'Donnell Stand" as a permanent tribute and his team mates paid their own personal tribute by having his signature embroidered on their strips for the remainder of the 2007–08 season. In November 2011, a permanent memorial to O'Donnell was erected on the side of the stand bearing his name. On 25 May 2008, a benefit match was held at Celtic Park in memory of O'Donnell with the proceeds going to various charities. The match was between a Celtic side drawn from their 1998 title winning squad and a Motherwell side drawn from their 1991 Scottish Cup win. Other players such as David Clarkson and James McFadden played in the game. Henrik Larsson described the match as "a sad occasion but at the same time it's a kind of celebration for everything." The match finished 5–1, in front of 60,000. There is an annual sponsored walk, started on 29 December 2008, to honour O'Donnell's memory. The walk starts from Fir Park and ends at Celtic Park, the homes of two of O'Donnell's former clubs. The money raised from the walk goes directly to charities such as the British Heart Foundation and Mary's Meals. In December 2010, a number of fellow Scottish footballers that had played alongside Phil had thought of his family announced they would trek up Cotopaxi in Ecuador in memory of Phil to raise £100,000 for the British Heart Foundation. Since O'Donnell's death in 2007, his nephew David Clarkson is the only player to have worn the number 10 shirt, which he had up until his departure in 2009. Since then this number, although not retired, has not been issued to any subsequent player.