Кіріспе
Шампельве – сәндік өнердегі эмальдеу техникасы немесе осы әдіспен жасалған өнім. Онда металл заттың бетіне ойықтар, ұялар, соққымен жасалған немесе құйылған қуыстар жасалып, олар шыны эмальмен толтырылады. Кейін бұйым эмаль ерігенше отқа пісіріледі, суыған соң беті жылтыратылады. Алғашқы беттің өңделмеген бөліктері эмаль өрнегінің шеңбері ретінде көрінеді, көбінесе орта ғасырлық туындыларда алтынмен қапталады. Атауы француз тілінен аударғанда «көтерілген алаң» деген мағына береді, «алаң» – фонды білдіреді. Бірақ іс жүзінде техника эмаль жағылатын жерді төмендетсе, қалған бетін көтермейді. Бұл техника ежелгі заманнан бері қолданылып келеді, алайда қазіргі таңда ең көп қолданылатын эмальдеу техникаларының бірі емес. Шампельве салыстырмалы түрде үлкен аумақтарды жабуға, бейнелі суреттер салуға ыңғайлы, бірақ алғаш рет геометриялық өрнектер үшін кельт өнерінде кеңінен қолданылды. Романдық өнерде оның мүмкіндіктері толыққанды пайдаланылды, сандықтар, тақталар мен ыдыстарды безендірді, сондай-ақ Лимож эмальі мен басқа орталықтарда да қолданылды. Шампельве, клоазон эмаль техникасынан өзгешеленеді, онда металл жолақтарды дәнекерлеп, металл бетіне тік төртбұрышты ұялар жасалады. Екі техниканың арасындағы айырмашылық, ағаш өңдеудегі интарсия мен маркетрия техникаларына ұқсас. Бұл техника, ең жоғары сапалы готикалық туындыларда қолданылған басс-тайль техникасынан да ерекшеленеді, себебі эмаль үшін жасалған ойықтардың түбі тегіс болмайды, сондықтан тек жарық өткізбейтін эмаль түстері қолданылады. Басс-тайльде ойықтар мүсінделген, ал мөлдір эмальдер нәзік әсерлер үшін қолданылады, мысалы, 14 ғасырдағы Париждік патшалық алтын кубогында.
Champlevé is an enamelling technique in the decorative arts, or an object made by that process, in which troughs or cells are carved, etched, die struck, or cast into the surface of a metal object, and filled with vitreous enamel. The piece is then fired until the enamel fuses, and when cooled the surface of the object is polished. The uncarved portions of the original surface remain visible as a frame for the enamel designs; typically they are gilded in medieval work. The name comes from the French for "raised field", "field" meaning background, though the technique in practice lowers the area to be enamelled rather than raising the rest of the surface. The technique has been used since ancient times, though it is no longer among the most commonly used enamelling techniques. Champlevé is suited to the covering of relatively large areas, and to figurative images, although it was first prominently used in Celtic art for geometric designs. In Romanesque art its potential was fully used, decorating caskets, plaques and vessels, in Limoges enamel and that from other centres. Champlevé is distinguished from the technique of cloisonné enamel in which the troughs are created by soldering flat metal strips to the surface of the object. The difference between the techniques is analogous to the woodworking techniques of intarsia and marquetry. It differs from the basse taille technique, which succeeded it in the highest quality Gothic work, in that the bottoms of the recesses for the enamel are rough, and so only opaque enamel colours are used. In basse taille the recesses are modelled, and translucent enamels are used, for more subtle effects, as in the 14th century Parisian Royal Gold Cup.
Ертедегі шамплве
Эмаль алғаш рет кішкентай зергерлік бұйымдарда қолданылды, ал көмілген көне бұйымдарда жиі бұзылып кетеді. Шамплеве техникасын тұрақты және жиі қолдану алғаш рет Еуропадағы ерте кельт өнерінің Ла Тен стилінде, б.з.д. 3-2 ғасырларда байқалады, онда басты түс – қызыл болған, мүмкін, қызыл маржанды (Уитам қалқанында қолданылғандай) имитациялау мақсатында, ал негізі әдетте қоладан жасалған. Британ аралдарының "Арал кельттері" осы техниканы ерекше жиі қолданды, ол Баттерси қалқанының және басқа да бұйымдардың рельефті безендірілуіндегі ерекшеліктер ретінде көрінеді. Алайда, бұл техникалық тұрғыдан әдеттегі мағынадағы нағыз эмаль емес, себебі шыны тек жұмсақ пастаға айналғаннан кейін ғана қыздырылып, орнына тығылады. Бұл кейде бейресми түрде «мөр басының балауызы» эмальдеуі деп аталады және «шыны инкрустациясы» немесе осыған ұқсас терминдермен сипатталуы мүмкін. Шыны пастасын орнына қойып, сұйықтанғанша қыздыру арқылы эмаль жасаудың нағыз әдісі римдіктерден үйренілген. Эмальдің ең ерте әдеби сипаттамасы грек софисі Филострат III-тен келген, ол өзінің «Icones» (I кітап, 28-тарау) еңбегінде көп түсті ат жабдықтарын сипаттап былай деп жазды: «Океандағы варварлар осы түстерді қыздырылған қолаға құяды екен, сонда олар жабысып, тас сияқты қатты болып, үстінде жасалған суреттерді сақтайды». Кельттік қисық сызықты стильдер эмальде өте тиімді болды және басқа материалдарда жоғалып кеткен кезде Рим дәуірі бойы қолданылды. Стаффордшир Мурлендс табағы – 2 ғасырға жататын, төрт түсті эмальмен безендірілген үлкен дөңгелектері бар трилла, оны Драко, грек әскері, мүмкін, Хадриан қабырғасындағы қызметінің естелігі ретінде тапсырыс берген. Бұл Британия мен Солтүстік Галлияда табылған ұқсас эмальданған ыдыстардың бірі. Осыған ұқсас жағдайларда табылған кішкентай заттарға брошкалар мен басқа да зергерлік бұйымдар, сондай-ақ Филострат сипаттағандай, ат жабдықтары жатады. Рим империясының соңына қарай жаңа формалар пайда болды: Британ аралдарының әсем жартылай дөңгелек брошкаларының шеттері, басқа бекіткіштер мен жабдықтар сияқты, шамплевемен безендірілді. Соңғылары өнер тарихшыларын ұзақ уақыттан бері қызықтырып келеді, себебі олардың мақсаты ғана емес, олар көбінесе аңглосаксондық және викингтік контексттерде, соның ішінде Саттон Худегі үш данада табылды, бірақ олардың безендірілуінде негізінен кельт мотивтері қолданылды. Саттон Ху табақтарының бірі жөнделген, бірақ басқа, германдық стильде. Жалпы, әртүрлі аспалы табақтардың өндірісі 400–1100 жылдарды қамтиды. Ал жетекші сарапшы Руперт Брюс Митфорд табақтарды «кельт» шеберханаларының өнімдері деп санайды, сонымен қатар сол кезеңде ең әсем кельт брошкаларында шамплеветің үлкен аудандарын қолдану азайды, бірақ әшекей тастар сияқты эмальді ерекшеліктер, кейбіреулері миллефиориде, әлі де кездеседі. Аңглосаксон өнерінде, Еуропаның көп бөлігінде және Византия әлемінде сияқты, бұл кезеңде клоизоне техникасы эмальде басым болды.
Романдық
Шамплве әсіресе романдық өнермен байланысты, және осы стильдің сақталған ең жақсы үлгілерінің көптегені осы техниканы қолданады. 11 ғасырдың соңында романдық стиль қалыптасқан кезде, техниканы қолдану бірнеше аймақта күрт өсті. Стильдің нақты бастауы әлі де белгісіз; түрлі экзотикалық түбірлер ұсынылған, бірақ сол кезеңдегі боялған шынының кеңінен таралуымен байланысты болуы мүмкін. Мыс немесе қола негіздер көбінесе қолданылды, олар жұмсақ, өңдеуге оңай және салыстырмалы түрде арзан болды, бірақ қызғанда түсі өзгергендіктен, мөлдір емес эмаль қолдану қажет болды. Көк түс енді басым түс болды, боялған шыныдағыдай; картинадағы ең жақсы көк түс (қабырғаға, тақтаға немесе қолжазбаға) өте қымбат болса, шыныдағы бай көк түс оңай қол жетімді болды. Мозан және Лимож эмальдары ең танымал, ал мыс табаққа ойылған пішіндер керемет сызық сезімін көрсетеді. Нью-Йорктегі Ставелот триптихі – Мозанның ең жақсы туындыларының мысалы, ал Лондондағы Бекет қорапшасы – Лимождың ерте кезеңінен шыққан көрнекті туынды. Мозандық алтын шеберлерінің эмальдеушілердің бірнеше есімдері белгілі. Рельефті және толыққанды пішіндер де эмальмен жабылған, ал кейбір металл негіздер қалыптарға соққымен жасалған. Лимож өндірісі көлемдік тұрғыдан тұрақты өсті, бірақ готикалық кезеңде сапасы төмендеді, бірақ жартылай өнеркәсіптік масштабта шығарылған және бүкіл Еуропаға экспортталған шашу жәшіктерін арзан бағамен ұсынды. Лимож жұмысынан ажырату қиын испан эмальдары да көптеп өндірілді. Мозандық жұмыстар кейде алтын немесе күміспен жалатылған, бірақ Лимож бен Испанияда мыс жалатылуы әдеттегідей, және Мозан жұмысының көп бөлігі де осылай жасалған, мысалы, суретте көрсетілгендей. Бұл мысал сонымен қатар бір жасушаның ішінде әртүрлі түстер мен реңктердің араласуын көрсетеді, мұнда ол дизайн бойына күрделі түрде қолданылады, ал төмендегі Лимож мысалында бұл қиын техниканы әлдеқайда аз және қарапайым пайдалануға болады. Жапонияда осыған ұқсас техника "шиппу зоган" деп аталды, онда ол дамаск өнерінің бір түрі саналды.