Кіріспе
Жұлдызды апат: Пиркиннингте – 2005 жылы Финляндияда екі бөлмелі пәтерде бес дос түсірген пародиалық фильм. Ол шағын бюджетпен, бірнеше жүз жанкүйер мен бірнеше ондаған танысының қолдауымен жасалған. Бұл "Жұлдызды апат" фильмінің жетінші туындысы және кәсіби сападағы, толық метражды алғашқы туындысы. Фильм әлем мен ғаламды бағындыру туралы қараңғы ғылыми-фантастикалық комедия болып табылады және "Жұлдызды жол" мен "Бабил-5" франшизаларын пародиалайды. Фильмнің түпнұсқа нұсқасы ("нет нұсқасы") Creative Commons CC BY NC ND лицензиясымен Интернеттен заңды түрде жүктеуге қолжетімді.
Сюжет
Жаңадан құрылған П флоты ғарыш кеңістігінің алыс аймағына сапар шегеді. Олар "шылшық тесігі" деп аталатын аномалияға жақындады. C. P. P. Potkustartti көпірінде капитан Джеймс Б. Пирк (Самули Торссон) бұрынғы фильмнің соңынан бергі тәжірибесін еске алады. Пирк 20 ғасырдың соңында Жерде қалды, оның ғарыш кемесі жойылды, экипажы Жер тарихын өзгертпеу үшін шашырап кетті. Бірнеше жылдан кейін Пирк Жер тарихының Вулгарлармен алғашқы байланыс кезінде күткендей дамымағанын түсінді. Адамзатты ғарыш кеңістігін жаулап алуға көмектесудің орнына, Вулгарлар рок жұлдызы Джеффри Кочбранның ықпалына түсіп, олардың ғарыш кемесін ресейліктерге сатты. Пирк мәселені өз қолына алады, ескі экипаж мүшелері Командир Гном (Тимо Вуоренсола) және Командир Инфо (Анти Сатама)мен бірге Вулгарлардың ғарыш кемесін табады. Ресей президентінің сенімін жеңіп, C. P. P. Potkustartti және кейіннен "P флотын" құрады. Жоғары технологияға монополиялық құқығы болғандықтан, Пирк Жерді бақылауына алады және императоры болады. Пирк одан әрі жаулап алуды қалайды. Флотты шылшық тесігі арқылы параллель әлемге жетелейді, онда тарих басқаша дамыды. Пирк Бабел 13 ғарыш станциясының командирі капитан Джонни К. Шерипиге параллель әлемді жаулап алу ниетін жариялайды. Шерипи қарсы тұрып, Пирктің флотына қарсы күш жібереді. Бабел 13 флоты талқандалады. Шерипи P флотының күштеріне бағынады және Пиркті, оның күзетшілерін жағалауға демалысқа және Бабел 13 әйелдерімен қарым-қатынасқа уәде беріп алдайды. Бірақ кейін Шерипи мен оның экипажы Пиркті өлтіруге тырысады, бірақ Пирк пен оның адамдары қашып үлгереді. Фестербестер басқаратын "Экскаватордың" келуімен шайқас қайта басталады. Аса қатал шайқаста P флоты ауыр шығынға ұшырайды, ал "Экскаватор" Potkustartti-ге зор зиян келтіреді. Зардап шеккен Potkustartti соқтығысу бағытына бұрылады, ал көпірдегі экипаж Фуковтың кемесі - C. P. P. Kalinka-ға эвакуацияланады. Potkustartti "твист ядросының бөлінуі" кезінде ("Жұлдызды жолдардағы" "жарық жылдамдығы ядросының бұзылуының" пародиі) "Экскаваторды" соғып, екі кемені де жояды. Қалған бес P флоты кемесі Бабел 13-ке жақындап, оны жоюға дайындалады, бірақ Шерипидің күзет офицері Михаил Гарибренди (Жари Ахола) станцияның реакторын жарылуға дайындаған. Жарылыс қалған кемелерді жояды, бірақ Kalinka шылшық тесігі арқылы қашып, бақылаудан шығып, мұз дәуіріне ұқсайтын жерге құлайды. Пирк, Инфо және Гном кеме құлағанда қауіпсіз жерге түсіріледі. Аяғы Пирктің бастапқы жағдайын қайталайды: ол тарихтағы маңызды оқиғалар болмаған кезде кемесіз қалды. Инфо оған энергияны сақтау режиміне өтуді және болашақта флотының шылшық тесігіне кірмеуі үшін өзін қайта тірілтуді ұсынады. Көрініс Жер орбитасына ауысады, онда жоғары технологиялық қирандылардың бұлты бар, олардың апокалиптикалық болашақта тұтқындалғанын көрсетеді, емес, тарихқа дейінгі өткенде.
Кейіпкерлер
Негізгі кейіпкерлердің көпшілігі "Жұлдызды жол" немесе "Вавилон 5" кейіпкерлерінің пародийлері болып табылады.
P-флот мүшелері
Капитан / Император Джеймс Б. Пирк, оның рөлін Самули Торссонен ойнады. Джеймс Т. Кирк пен Жан-Люк Пикардтың кейіптерінен жасалған, оның тегі екеуінің қосындысынан құралған, ол керемет сәттілікке ие, мегаломандық, өзімшіл және қабілетсіз ақымақ. Кемелер арасындағы шайқаста тактикалық шеберлік танытады, бірақ әлеуметтік қабілеттері жоқ. Оның кіші лейтенанттан жоғарылауына себеп – тактикалық дағдылары мен қорқыту арқылы тәртіпті сақтау қабілеті. Командир Инфо, оның рөлін Анти Сатама ойнады. Датаның пародиясы. Ол – андроид, сондықтан ол ұзақ, техникалық терминдерге толы сөйлемдермен сөйлейді, бірақ Пирк сияқтылар оны түсінбейді. 21 ғасырдағы Жерде, дене түсіне бояу біткен кезде, өзін жасыруын тоқтатады. Командир Карлық, оның рөлін Тимо Вуоренсола ойнады. Ворфтың пародиясы. Ол Пирк командасына қосылу үшін өз халқына опасыздық жасаған психопатиялық Плингондық шетелдік. Плингондық салт-дәстүріне сай, ол ешқашан душ қабылдамайды немесе шомылмайды. "Плингон жауынгерлері душ қабылдамайды!" деген сөзімен танымал, ол мақсатқа қауіп тудырған жағдайда да, әрекет етуге асығады. Сергей Фуков, оның рөлін Жанос Хонконен ойнады. Павел Чеховтың кейіпкеріне негізделген. Ол – "Жұлдызды апат" 1, 2 және 3-тегі Фуковтың бес буынға атасы. Пиркке қосылғанға дейін ол Чернобыль атом электр станциясында өте нашар ядролық инженер болған. Ол – P флотының жауға қарағанда өз кемесіне көбірек зиян келтірген жалғыз капитаны. Император Пирк айтқандай, ол – "ақылсыз, миы жоқ кеңестік мутант". Лейтенант Сваггер, оның рөлін Тийна Рутамаа ойнады. Ол – ғылыми фантастика тарихындағы барлық қанауға ұшыраған әйел офицерлердің пародиясы. Лейтенант Сваггер – Potkustartti кемесіндегі әдемі, бірақ мұздай офицер. Оның қатал бейнесі Пирктің қауіпте екенін көргенде ғана жұмсарады. Ол өзінің формасын жек көреді.
"Бабел 13" тобының мүшелері
Капитан Джонни К. Шеррипи, оның рөлін Атте Жоутсен ойнайды. Джон Шериданның пародиясы. Ол "Бабел-13" ғарыш станциясының командирі және ұзақ сөздер айтуды, шешімдерді кешіктіруді жақсы көреді. Пирктен айырмашылығы, ол өте кәсіби түрде әрекет етеді. Командир Сусанна Ивановица, оны Сату Хелио ойнайды. Сюзан Иванованың пародиясы. Ол "Бабел-13" ғарыш станциясының саркастикалық бас офицері. Оның күнделікті міндеттері – тұрақ ережелерін бұзу туралы есеп беру және Шеррипидің ұзақ сөздерін шыдамдылықпен тыңдау. Ол өзінің мансабының тоқтап қалғандай сезінеді. Фестербестер, оны Жанос Хонконен ойнайды. Альфред Бестердің пародиясы. Ол Пси-ко бөлімінің офицері, кемелерді тартып алуға бейім, және ол жақсы тактик, Фуковтың нашарлығына керісінше. Оны Фуковты ойнаған актер ойнайды (әдеттегідей, Вальтер Кениг Чехов пен Бестердің екеуінің де рөлін ойнайды). Қауіпсіздік бастығы Михаил Гарибранди (Каригранди), оны Джари Ахола ойнайды. Майкл Гарибальдидің пародиясы, сонымен қатар кейбір әзілдерімен және атымен Кари Грандиді де пародиалайды. Ол "Бабел-13" ғарыш станциясының қауіпсіздік бөлімінің бастығы, және ең қолайсыз сәттерде ішуге бейім.
Басқа таңбалар
Президент Ульянов, оның рөлін Кари Вäänänen ойнады. Оның есімі Владимир Ильич Ульяновқа (Ленинге) сілтеме жасайды. Ол – Ресей президенті, адал, әдепті мінезді және жақсы ниеті бар саясаткер. Көптеген актерлерден өзгеше, оның рөлін кәсіби актер сомдайды, бірақ көзге көп түспеу үшін артық әрекет етеді. Елші Флеш. Ол Кошқа пароди жасап, мағынасыз пікірлерді жасырын түрде білдіреді және ешкім көрмей тұрғанда мұрнын қасып алады.
Өндіріс
Фильмді Торссонен продюсерлік етті, ол Пирк рөлін ойнаған және сценарийдің авторларының бірі болды. 1990 жылдардың басында ол «Жұлдызды жол» сериалынан шабыдаланған қысқа анимациялық, күлкілі фильмдерді «Жұлдызды апат» деген атпен түсірді. Сол жылдары Торссонен достарын осы туындыларға көмектесуге шақырды. Олардың арасында ең танымал болғаны – «Жұлдызды жол» сериалын ұнатпаған және осы фильмдерге пародиалық элементтер қосуға көмектескен Руди Аристо еді. Төрт қысқаметражды анимациялық фильмнен кейін Торссонен мен оның достары ұзақметражды фильм түсіруге бел буды. Алғашқысы – 1997 жылғы «Жұлдызды апат V: Байланыс үзілді», ол «Жұлдызды жол: Бірінші байланыс» фильмінің кейбір түпнұсқа элементтерімен бірге қарапайым пародиалық қайтажаралуы болды. Барлық локациясыз түсірілімдер көк экран технологиясымен жасалды. Бұл фильм, алдыңғы анимациялар сияқты, финляндиялық ғылыми-фантастикалық ортада шағын культқа айналды. «Байланыс үзілді» фильмінен кейін Торссонен және оның өндірісіне тікелей қатысқан басқалар соңғы, алтыншы эпизодты жасауға шешім қабылдады. Бұл 15 минуттық, көптеген арнайы эффектілермен толы фильм болуы жоспарланған, онда «Пиркиндіктерде» баяндалған негізгі сюжеттік желілер: Пирк кеме, содан кейін флотқа ие болады, «Вавилон 5» сияқты әлемге жылдам сапар жасайды, онда «Жұлдызды жолдан» шабыт алған P флотының кемелері «Вавилон 5» стиліндегі кемелермен ірі шайқасқа түседі. Аристо режиссерлік міндетін атқаруға тиіс болды, ал түсірілім «Байланыс үзілді» фильмі сияқты, тиісті жоспарлаусыз, бірақ тәжірибе жинап барып жүзеге асырылды. Аристо оқу үшін Ұлыбританияға көшіп кеткеннен кейін Торссонен Тимо Вуоренсоламен байланысып, оны режиссер етіп тағайындады. Өндірістің алғашқы жылдары оқу және жаңа қызметкерлерді іздеумен өтті. Сол кезде түсірілген ешбір кадр фильмге енген жоқ. 2000 жылы өндіріс тобы «Жұлдызды апат IV½: Нашар орындалу» атты аралық фильмді шығарды, ол қысқаметражды фильм болды. Келесі бірнеше жыл бойы сырттан бақылағандарға ешқандай көзге көрінетін прогресс байқалмады. Фильмнің идеясынан бастап, экранға шығуына дейін жеті жыл уақыт кетті. Бұл уақыттың көп бөлігі арнайы эффектілер үшін компьютерде жасалған графиканы және локациясыз сахналар үшін виртуалды декорацияларды көрсетуге жұмсалды. Секундына бір кадрды көрсету үшін он сағаттан астам уақыт қажет болды. Өндірістің басым бөлігінде студия екі бөлмелі пәтерге айналдырылды. Бір бөлмеде көк экран, компьютерлер және түсірілімге қатысты басқа да жабдықтар орналасқан. Ас үйде рендер фермасы, ал дауыстау үшін шкаф пайдаланылды. Жаңа салынған колледж ғимараты мен круиздік кеме сияқты басқа да бірнеше локациялар қолданылды. Фильмде үш кәсіби актер ойнады: Джари Ахола, Каролина Блэкберн және Кари Вэйнен.
Кемелер
Суреттегі кемелер Star Trek және Babylon 5 фильмдеріндегі кемелердің шамамен дәл көшірмелері, бірақ пародиялық атаулармен. Пирк кемесінің атауы CPP Potkustart, "кикстарт" дегенді білдіреді (ағылшын сөзінің оң мәнінен айырылып, сөзбе-сөз мағынасында) және USS Enterprise E-ге негізделген. Фуковтың кемесі CPP Kalinka деп аталады және USS Enterprise A-ға негізделген. Бірнеше Жұлдыздық Флот кемелері де көрінеді, бірақ олардың аттары айтылмаған. "Крестовый поход" фильмінен алынған "Эскалибур" кемесі "Эскаватор" болып өзгереді. Babylon 5 Starfuries кемелері "Жұлдызды флюри" деп қайта аталды. Жер күшінің Омега класындағы эсминецтері "Амиго класындағы эсминецтер" деп аталады және Бекгамон мен Үркіткіш (Babylon 5-тен Агамемнон мен Аполлонның пародиясы) сияқты есімдерді иеленеді. Екі "Амиго" кемесінің атауы фин әскери қайраткерлері Карл Маннергейм мен Адольф Эрнруттан, ал үшіншісі фин мифологиясының батыры Ильмариненнің құрметіне берілген.
Аударма
Жұлдызды апат: Пиркиннингте әртүрлі юмор түрлері қолданылады – сөз ойындары мен қысқа әзілдерден бастап кейіпкерлердің пародийасына және қара комедиялық сюжетке дейін. Сөздік деңгейдегі юмордың көп бөлігі қате аудармаға негізделген. Мысалы, Babylon 5 сериалынан шыққан Minbari ғарышкерлер нәсілі Minibar болып кетеді. Star Trek пародиялық материалдары көбінесе бұрынғы Star Wreck фильмдерінен мұраға алынған, тіпті алғашқы Star Wreck анимациясы Торссонен мен оның достарының жасөспірім кезіне дейін барады. Сондықтан, кейбір Star Trek пародияларында жасөспірімдік сезім анық байқалады. Star Trek және басқа ғылыми фантастика терминологиясының көп бөлігі фин тіліндегі сәйкес терминдерге ие, олар көптеген ғылыми фантастика аудармалары арқылы енгізілді. Жұлдызды апат осы қалыптасқан аудармаларды алып, оларды өңдейді: мысалы, фазер әдетте vaiheinen ("фазасы бар") деп аударылады, ал Жұлдызды апаттағы баламасы – туикутин (сөзбе-сөз "жыпылықтауға себеп болатын нәрсе"). Сол сияқты, варп әдетте poimu (әсіресе киімнің бүктелуі) деп аударылады, ал Жұлдызды апат kieroutuminen (бұрау, қисайту немесе бұзылу) сөзін қолданады. Ағылшын субтитрлері де ұқсас идеяларды қолдануға тырысады, мысалы, фазер үшін "жыпылықтаушы", ал варп үшін "қисайту". Фотондық торпедалар "жарық шарларына", ал құрт тесігі – "құрт ойығына" айналады. Пирктің өзі кейбір сөздерді дұрыс түсінбейді, мысалы, "ресурстар" орнына "курорттар", ал "мораль" орнына "морай" дейді. Михаил Гарибренди кейіпкері де пародия. Фильмдегі кейіпкердің фин тіліндегі аты – Михайл Каригранди, ол шын мәніндегі Кари Гранди кейіпкеріне сілтеме жасайды, оның шөлдеген адамдарға көмектесу туралы (оларға Гранди брендінің шырынын әкелу) оқиғалары фин теледидарындағы ұзаққа созылған жарнамаларда көрсетілген. Жарнаманың слоганы фильмде шамамен "Әріқарай, мен барлық шөлдегендердің кейіпкерімін – біздің замандағы аңыз" деп түсіндіріледі. Гари Бренди кейіпкерінің алкогольге құмарлығы да осы идеяны күшейтеді. Star Trek: The Original Series және фин тілінің пародисы ретінде Potkustart инженері (ағылшын тіліндегі титрлерде "шотланд инженері" деп көрсетілген) фин тілінде қатты Турку диалектісінде сөйлейді. Бұл Монтгомери Скотттың төменгі шотланд диалектісінде сөйлеуін пародиялайды. Сонымен қатар, ағылшын тіліндегі субтитрлер де төменгі шотланд диалектісіне аударылған.
Қабылдау
Жеті жылдық өндіріс кезеңінде "Пиркиннингте" финляндиялық бұқаралық ақпарат құралдарында, соның ішінде ұлттық телеарна жаңалықтарында және ірі аймақтық газеттерде кейде еске алынды. Фильм шыққаннан бері финляндиялық баспасөзde бірнеше жағымды пікірлер жарияланды. Фильмнің ресми түрде интернетке жүктелуіне бір апта өткен соң, басты тарату сайтынан, түрлі көшірме сайттарды есептемегенде, 300 000-нан астам дана заңды түрде жүктелді. Екі апта ішінде, көшірме сайттарды қоса есептегенде, жалпы саны 1,5 миллионнан астам көшірме жүктелді деп есептелді. Екі ай ішінде тек ресми сайттан 2,9 миллионнан астам дана жүктелді. Фильмнің қызмет көрсетушісі Magenta сайттары 2 петабайттан астам дерек көлемі ауысып, барлық көшірме сайттарды қоса алғанда, жүктеулердің жалпы саны 3,5–4 миллионға жетеді деп хабарлады. 2006 жылдың 28 қаңтарында "In the Pirkinning" финляндиялық телеарнада көрсетілді, алғашқы көрсетілім YLE TV2 арнасында болды, содан кейін 4 ақпанда YLE-дің цифрлық арнасы YLE Teema арнасында қайта көрсетілді. Teema арнасының эфиріне бұрынғы фильмдер мен деректі фильм де кірді.
Императорлық басылым
Жұлдызды апат: Пиркиннингте: Императорлық басылым 2006 жылдың 13 желтоқсанында жарық көрді. Ол тек DVD форматында қолжетімді және Universal Pictures Nordic тарапынан таралды. Алғашқы нұсқасы әлі де жүктеуге қолжетімді. Императорлық басылымда фильмнің өзіндегі жалғыз маңызды өзгеріс – арнайы эффектілер жаңадан жасалды және кемелердің модельдері толығымен жаңа. Екі DVD жинағында бірнеше деректі фильмдер мен түсіндірмелер де бар. Бұл басылымның себебі – түсіру тобының фильмде өз кеме дизайндарын пайдалану және келесі "Темір аспан" жобасына қосымша қаржы алу ниеті болды. Императорлық басылым 2009 жылы Солтүстік Америкада бір DVD форматында шығарылды, бірақ фин нұсқасының барлық мүмкіндіктерін сақтап қалды. Америкалық басылымда қораптың атауы "Жұлдызды апат" деп қысқартылды және қораптың суретінде Торссонен Жұлдыздық флоттың формасын киіп, "Жұлдызды жол" стиліндегі белгілермен бейнеленген.
Қираған фильм
Star Wreck: In the Pirkinning жасаушыларының тәжірибесі оларды Wreckamovie, Web 2.0 қызметін – қысқаметражды фильмдер мен музыкалық бейнеклиптерден бастап, толықметражды фильмдерге дейін, кез келген аудиовизуалды туындыға қызмет ететін платформаны дамытуға жетеледі. Концепциясы – кез келген адам фильм немесе аудиовизуалды жоба үшін қоғамдастық құрып, нақты өндіріс міндеттеріне қатысты көмек сұрай алады.