Кіріспе

Өздігінен қозғалатын терең суға бату аппараты

Мир (Мир) – екі өздігінен қозғалатын терең суға бату аппаратының класы. Жоба бастапқыда КСРО Ғылым академиясы (қазіргі Ресей Ғылым академиясы) және «Лазурит» орталық конструкторлық бюросымен әзірленді, ал Финляндиядан екі аппаратқа тапсырыс берілді. 1987 жылы жеткізілген «Мир-1» және «Мир-2» аппараттарын фин компаниясы «Раума Репола» компаниясының «Океаника» еншілес компаниясы жобалап және құрастырды. Жоба Ширшов атындағы океанология институтының конструкторлары мен инженерлерінің қадағалауымен жүзеге асырылды.

Сипаттамалары

Кемелер ғылыми зерттеулер жүргізу үшін жобаланған. Олар су астындағы құтқару операцияларына көмектесу үшін де пайдаланылуы мүмкін, бірақ су астында адамдарды бортына алу мүмкіндігі жоқ. Екі "Мир" батысу аппаратының тасымалдаушы және басқару орталығы – "Академик Мстислав Келдыш" кемесі. Екі "Мир" құрылғысын Ресей Ғылым академиясы басқарады. Олардың әскери баламалары – "Консул" класты батысу аппараты. "Мир" батысу аппараты 6000 метрге дейін тереңдікке түсе алады. Әдетте, терең суға бату аппаратының экипаждық сферасы бір-біріне дәнекерленген титан пластиналарынан жасалады. "Мир" аппаратындағы экипаждық сфера титаннан 10 пайызға жақсы беріктік/салмақ қатынасына ие марганиттік болат қорытпасынан жасалған. Бұл қорытпада шамамен 30% кобальт және аздаған мөлшерде никель, хром және титан бар. Екі жарты шар құю және механикалық өңдеу арқылы жасалып, содан кейін болттармен бекітілді, осылайша дәнекерленген қосылыстардан аулақ болды. Нәтижесіндегі конструкция судың тығыздығына жақын, бұл әртүрлі тереңдікте қимылдауды жеңілдетеді. Қосымша қалықтау күшін синтаксистік көбік қамтамасыз етеді.

Финляндия-Кеңес ынтымақтастығы

Екі "Мир" құрылғысының өндірісі – Суық соғыс кезеңінде Финляндия мен Кеңес Одағы арасындағы экономикалық және техникалық ынтымақтастықтың көрнекті мысалы болды. Құрылғыларды жасаудың техникалық талаптарын КСРО Ғылым академиясының Океанология институтының Теңіз астындағы мекендейтін аппараттар бөлімінің бастығы, жоба жетекшісі Игорь Михалцев әзірледі. Су асты кемелерінің жобасы, оның жеке жүйелерінің, түйіндерінің, элементтерінің құрылымы және ғылыми-навигациялық жабдықтарды алуға қатысты негізгі идеялар И.Е. Михалцевке, оның орынбасары А.М. Сагалевичке және фин кеме құрылысы компаниясының жобаның бас инженері Саули Рухоненге тиесілі. Ол фин инженерлері мен техниктерінен тұратын топқа жетекшілік етті, олар су асты кемелерін салуға қатысты. Канада, Франция және Швецияның су асты кемелерін салу жөніндегі ұсыныстары, көбінесе саяси қысымға байланысты қайтарылып алынды. Кейінірек STT агенттігіне берген сұхбатында сол кездегі Rauma Repola бөлімінің басшысы Питер Лакселл: «Финляндия советтерге бұл құрылғыларды жеткізуге рұқсат алды, себебі АҚШ-тағы CoCom шенеуніктері жоба сәтсіздікке ұшырайды деп ойлады. Біз инженерлік жетістікке қол жеткізгеніміз анық болғаннан кейін, мұндай технология советтерге қалай сатылғаны туралы қызу пікірталас болды, тіпті Пентагонға көптеген сапарлар жасалды» деді. CoCom шектеулеріне байланысты қолданылған технологияның көп бөлігі Финляндияда жасалуға тиіс болды. Электрониканы Hollming әзірледі. Синтаксистік көбікті Финляндияда Exel Oyj компаниясы өндірді, себебі өнімділігі бойынша жетекші 3M компаниясы өнімді жеткізуден бас тартты.

I-52 субмаринасын іздеу

1998 жылы "Мир" аппараттары National Geographic телеарнасының арнайы бағдарламасы мен журнал мақаласы үшін суға батқан жапондық "I 52" суасты кемесін түсіруге және фотоға түсіруге пайдаланылды. Фильм түсірушілер бес аптадан астам уақыт бойы "Келдиш" ресейлік зерттеу кемесімен Атлантика мұхитының ортасында қазына іздеуші Пол Тидвеллдің "I 52" суасты кемесінің жүк тізімінде көрсетілген екі тонна алтынды іздеуін құжаттады. Фотосуретші-режиссер Уильям Миллс және National Geographic фотографы Джонатан Блэр ресейлік ұшқыштар Анатолий Сагалевич (Mir 1) және Евгений Черняевпен (Mir 2) бірге "Mir 1" және "Mir 2" аппараттарында 5240 метр тереңдікке, "Титаник" кемесі жатқан жерден 1,5 шақырым тереңірек бірнеше рет суға түсті. Алтын табылмаса да, экспедиция National Geographic телеарнасының "I 52 суасты кемесін іздеу" атты арнайы бағдарламасында көрсетілді. Бұл суасты кемесінің бұрынғы табылуы Том Детвеллер мен Дэвид В. Джурдан және олардың Nauticos, LLC командасының жұмысының арқасында мүмкін болды. Миллс 2001 жылы Тынық мұхитында Амелия Эрхартқа тиесілі Lockheed L10 E ұшағын табуға бағытталған Nauticos командасының жұмысына қосылды.

Титаник пен Бисмарк түсірілімдері

1990 жылдардың ортасы мен 2000 жылдардың басында канадалық кинорежиссер Джеймс Кэмерон "Мир" аппараттарын өзінің 1997 жылғы "Титаник" фильмі үшін, 3821 метр тереңдікте жатқан "Титаник" кемесінің құлауын, сондай-ақ "Адбисс арбалары" сияқты деректі фильмдерді түсіру үшін пайдаланды. Одан бөлек, 2002 жылғы "Экспедиция: Бисмарк" деректі фильмі үшін 4700 метр тереңдікте жатқан неміс "Бисмарк" кемесінің құлауын да түсірді.

2000 ж. "Титаник" экспедициясы

2000 жылы RMS Titanic Inc. компаниясының негізін қалаушы Г. Майкл Харрис экспедиция жетекшісі болды. Ол «Титаник» кемесінің қирандыларында 120 сағаттан астам уақыт жұмсады және экспедиция барысында «Мир-1» және «Мир-2» суасты кемелерін пайдалана отырып, он бір тереңдікке сүңгіді. Осы экспедицияның жазбаларын суретші Роджер Бансемер «Титаникке саяхат» атты кітабында бейнелеген. Осы экспедициядан алынған артефактілер Флорида штатының Орландо қаласындағы «Титаник: Артефакттар көрмесінде» қойылған, бұл әлемдегі ең ірі «Титаник» көрмесі.

2005 жылғы "Титаник" экспедициясы

2005 жылы «Титаникке» аталмаған экспедиция жасалды. Экспедиция суретші Роджер Бансемердің бір сағат он төрт минуттық видеосымен құжатталған. Экспедиция Ньюфаундленд штатының Сент-Джон қаласынан «Келдиш» кемесімен жолға шықты. 2017 жылдың 12 маусымында экспедицияның бір бөлігі PBS телеарнасының «Роджер мен Сара Бансемермен сурет және саяхат» сериясының 12-ші бөлімінде, «Титаникке саяхат» атты эпизодында көрсетілді.

2007 жылғы Солтүстік полюстің су астында қалуы

2007 жылдың 2 тамызында Ресей «Мир» батысу аппараттарын пайдаланып, 2001 жылғы Ресейдің аумақтық талабына қатысты аймақты ғылыми тұрғыдан зерттеу мақсатында Географиялық Солтүстік полюстің теңіз түбіне алғашқы адаммен 4261 метр тереңдікке сүңгіп түсті. «Мир-1» экипажы: ұшқыш Анатолий Сагалевич, поляр зерттеушісі Артур Чилингаров және Владимир Груздев. «Мир-2» экипажы халықаралық болып құралды: ресейлік ұшқыш Евгений Черняев, австралиялық Майк Макдауэлл, швед Фредерик Полсен. Теңіз түбінде «Мир-1» Калининградтағы ОКБ «Факел» зауытында титан қорытпасынан жасалған, бір метрлік тот баспайтын Ресей туын орнатып, болашақ ұрпақтарға арналған хабарлама және «Біріккен Ресей» туы салынған уақыт капсуласын қалдырды. «Жүз немесе мың жылдан кейін біз болған жерге біреу түсетін болса, онда ол жерде Ресей туы тұрады», – деді Чилингаров. Миссия барысында теңіз түбінен топырақ және су сынамалары алынды.

2008-2010 Байкал көліне экспедиция

2008 жылдың шілдесінде екі "Мир" теңіз асты кемесі әлемдегі ең үлкен тұщы сулы Байкал көліне екі жылдық экспедицияға шықты. Экспедицияны Ресей Ғылым академиясы жүргізеді. Топтың миссия жетекшісінің айтуынша, барлығы 60 сүңгігіш жүзу жоспарланған. 29 шілдеде "Мир-1" және "Мир-2" теңіз асты кемелері Байкал көлінің түбіне жетіп, 1,05 миль (2 шақырым) тереңдікке түсті.

2011 Женева көліне зерттеу

2011 жылы екі суасты кемесі де «elemo» (exploration des eaux lémaniques) деп аталатын Женева көліндегі ғылыми зерттеу бағдарламасына қатысты. Бағдарлама аясында зерттеушілер бактериология және микроластаушылар сияқты салаларды зерттеді, сондай-ақ Женева көлінің геологиясы мен физикасын зерттеу жүргізді. Суасты кемелері 2011 жылдың мамыр айында Женева көліне жетті.

Ағымдағы жағдай

Қазіргі уақытта "Мир-1" Калининградтағы Әлемдік мұхиты мұражайында, ал "Мир-2" Калининградтағы Ширшов океанология институтының Атлантикалық бөлімшесінде қойылған. Институттың Нахимовский даңғылындағы жаңа ғимараты аяқталғаннан кейін, ол Мәскеудегі Институт мұражайына көшіріледі.