Кіріспе

Медициналық физик – медицина физикасының бір немесе бірнеше салаларында (мамандықтарында) тәуелсіз түрде жұмыс істеуге қабілетті, медицинада физиканы қолданудың принциптері мен әдістері бойынша мамандандырылған білім мен дайындыққа ие денсаулық сақтау маманы. Медициналық физик физиканы медицинаға, әсіресе қатерлі ісіктерді диагностикалау және емдеуде маңызды рөл атқарады. Медициналық физикадағы ғылыми және технологиялық прогресс медициналық физиктің жұмысын тиімді атқаруы үшін оның қызметіне енгізілуі тиіс көптеген дағдыларға әкелді. Сондықтан, диагностикалық және емдік процедуралардан өтетін науқастарға көрсетілетін "медициналық қызметтер" әртүрлі, бірақ бір-бірін толықтыратын дағдылардың нәтижесі болуы керек. Жалпы алғанда, медициналық физик бейнелеу, сәулелік ем және сәулелік қауіпсіздіктің барлық ғылыми және техникалық аспектілеріне жауапты. Олардың кәсіби міндеті – науқастарға ұсынылатын медициналық процедуралардың ең жоғары сапа стандартына сәйкес келуін қамтамасыз ету. Медициналық физик дозиметристердің, терапевтердің және технологтардың жұмысын басқарады және қадағалайды.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Австралазиялық медициналық физика ғалымдары мен инженерлер колледжі (ACPSEM) – Австралия және Жаңа Зеландияда медициналық физиктердің білімі мен сертификациясын қадағалайтын кәсіби ұйым. Оның мақсаты медициналық физика және биомедициналық инженерия саласындағы қызметтерді және кәсіби стандарттарды дамыту болып табылады.

Еуропа

2013/59/Евратом директивасы бойынша Еуропалық Одақта медициналық физика саласының сарапшы деңгейіндегі медициналық физика мамандарының (бұдан әрі – «медициналық физика сарапшылары») болуы қажет. Медициналық физика ұйымдарының Еуропалық федерациясы (EFOMP) медициналық физика сарапшылары үшін білім, дағды және құзыреттіліктер (Еуропада соңғысы «жауапкершілік» дегенді білдіреді) тұрғысынан оқу нәтижелерінің толық тізімін анықтады. Еуропада медициналық физиктерді кәсіби дайындау әдетте физика немесе оған балама (мысалы, биофизика, электр және механикалық инженерия, информатика), медициналық физика бойынша магистр және 2 жылдық тағылымдамадан тұрады. Еуропалық комиссия «Медициналық физика сарапшысы жөніндегі еуропалық нұсқаулар» жариялады.

Финляндия

Финляндияда медициналық физик біліктілігі дәрігерлердің мамандығына баламалы. Көптеген басқа елдерден өзгеше, білікті медициналық физик – жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді талап ететін мамандық, оған лиценциат немесе PhD дәрежесі және 5 жылдық тағылымдама жатады.

Ұлыбритания

2011 жылдың қазан айынан бастап ғылыми мансапты жаңғырту бағдарламасы аясында Англия мен Уэльсте медицина физигі ретінде аккредиттеуге қол жеткізу Ғалымтарды оқыту бағдарламасы (STP) арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл Ұлттық денсаулық сақтау ғылым мектебі ұсынатын үш жылдық аспирантура бағдарламасы. Бағдарламаға түсушілер физикалық ғылымдардың тиісті саласы бойынша бакалавр дәрежесіне (бірінші немесе жоғары екінші сыныптық диплом) ие болуы керек. STP медициналық физика бойынша күндізгі оқу магистрін (Кингс колледжі Лондон, Ливерпуль немесе Ньюкасл университетінде) және Ұлттық денсаулық сақтау қызметіндегі практикалық оқуды қамтиды. Бағалау біліктіліктерді толықтыру және басқа клиникалық қызметкерлер тапсыратын ЕҚЫҰ-ға ұқсас қорытынды бағалау арқылы жүзеге асырылады. STP-ні аяқтау Физика және медицинадағы инженерлік институтының (IPEM) аккредиттеуіне және Клиникалық ғалым ретінде тіркелуге мүмкіндік береді. 2011 жылға дейін Ұлыбританиядағы оқыту жолы екі кезеңнен тұрды, және бұл жүйе Шотландия мен Солтүстік Ирландияда әлі де қолданылады. Бірінші кезеңде шектеулі клиникалық тәжірибе және медициналық физика бойынша күндізгі оқу магистрі болды. Екінші кезеңде кандидат тәжірибе портфолиосын жасайтын және Денсаулық сақтау ғылымдары академиясына ұсынатын клиникалық тәжірибе ғана болды, ол (экзаменмен қатар) IPEM-де кәсіби аккредиттеуге әкелетін еді.

Солтүстік Америка

Солтүстік Америкада медициналық физика бойынша білім беру магистрлік, докторлық, докторантурадан кейінгі және/немесе резиденттура деңгейлерінде жүзеге асырылады. Сонымен қатар, кәсіптік докторлық дәреже алу мүмкіндігі де жақында енгізілді. Канада мен АҚШ-та бірнеше университеттер осы дәрежелерді ұсынады. 2013 жылдың қазанына дейін Солтүстік Америкадағы 70-тен астам университетте Медициналық физика білімі бағдарламаларын аккредиттеу комиссиясы (CAMPEP) аккредиттеген медициналық физика бойынша аспирантура бағдарламалары немесе резиденттуралар бар. Резиденттуралардың көп бөлігі терапияға бағытталған, бірақ соңғы бірнеше жылда диагностикалық және ядролық медицина да дами бастады. АҚШ-та кәсіби сертификаттауды American Board of Radiology (барлық 4 сала үшін), American Board of Medical Physics (МРТ үшін), American Board of Science in Nuclear Medicine (Ядролық медицина және ПЭТ үшін) ұйымдары береді. 2012 жылдан бастап, ABR сертификаттау процесін бастау үшін CAMPEP аккредиттеген резиденттураға немесе аспирантура бағдарламасына қабылдану қажет. 2013 жылдан бастап, ABR сертификаттау процесінің 2-кезеңіне өту үшін CAMPEP аккредиттеген резиденттураны аяқтау талап етіледі. Канадада кәсіби сертификатты Канаданың Медицина физиктері колледжі (барлық 4 сала және маммография үшін) береді. 2016 жылдан бері, радиациялық онкология физикасы сертификаты алу үшін CAMPEP аккредиттеген оқу орнынан бітіру және одан кейінгі білім алу талаптары қойылады.

Ресей

Ресейдегі Медициналық физиктер қауымдастығы ұйымдастырылған және жұмыс істейді. Медициналық физиканы оқыту Мәскеу мемлекеттік университетінде, Мәскеу физика және технология институтында, Кубань мемлекеттік университетінде жүзеге асырылады. "Медициналық физика" ғылыми журналы жарық көреді.

Халықаралық

Медициналық физика саласында тұрақты аймақтық және халықаралық білім беру шаралары жүргізіледі. Олардың ең көнесі – Италияның Триест қаласындағы Теориялық физика халықаралық орталығының (ICTP) Медициналық физика бойынша халықаралық колледжі. Бұл колледж дамып келе жатқан елдерден келген 1000-нан астам медициналық физикті білім берді.