Кіріспе

Француз теңізшісі және жазушысы Бернард Муатье (10 сәуір 1925 – 16 маусым 1994) француз теңізшісі, ең бастысы 1968 жылғы Sunday Times Golden Globe Race жарысына қатысқандығымен танымал. Бұл бірінші тоқталмай, жалғыз қолмен әлемді айналып өтетін яхта жарысы болды. Жарыс соңына қарай ең жылдам айналып өту уақытын көрсеткен Муатье ең жылдам сапардың ықтимал жеңімпазы еді. 85 күн бойы муссондық ауа райында жүзіп, ол Диего Гарсияға тіреліп қалды. Оның заманауи навигациялық құралдары болмады, секстант арқылы ендігін білді, бірақ бойлықты шамалап есептеді және "Рефтерге қарай жүзу" кітабында айтқандай, үш түйіндік мұхит ағынын ескермегендіктен, жағаға тіреліп қалды. Оған Маврикий аралына қарай және одан келе жатқан жабдықтау кемесінде орын берілді, себебі сол кезде Диего Гарсия Маврикийдегі жеке компанияның басқаруында болды. Маврикийде ол өзі салған қайықта қайта теңізге шығуға мүмкіндік алғанша үш жыл жұмыс істеді. Ол Оңтүстік Африка және Сент-Хелена арқылы Батыс Үндістанға дейін тоқтады, бірақ Тринидадтан Сент-Люсияға сапар кезінде физикалық шаршаудан қайтадан кеме апатына ұшырады. Достарымен Тринидадқа қайтарылған ол тікелей Францияға баруды шешті, себебі ол теңізге лайықты қайық жасау үшін жеткілікті ақша табуға болатын жалғыз орын деп ойлады. Ол Гамбург арқылы Францияға жеткен жүк кемесінде жұмыс таба алды, онда ол медициналық компанияда жұмыс істеп, өзінің тәжірибесі туралы кітап жазды (Vagabond des Mers du Sud). Содан кейін ол Францияның оңтүстігіне көшіп, отбасылық достарының қызы Франсуаза де Казалетке үйленді, олар кейін әлемді аралап жүрді. Кітаптан түскен ақшаға ол 39 футтық болаттан жасалған кеч жасап, оған Джошуа деп ат қойды, бұл әлемді жалғыз айналып өткен алғашқы адам – Джошуа Слоктың құрметіне берілген есім. Ақырында ол Франсуазамен бірге 1963 жылдың қазан айында Марсельден кетіп, үш баласын интернатта қалдырды. Касабланкада қыстағаннан кейін олар алдымен Канар аралдарына, содан кейін Тринидадқа, Панама каналы арқылы Галапагос аралдарына дейін жүзіп кетті. Осы екі жерде екі жыл өткізгеннен кейін олар Таитиге жетті, бірақ олардың уақыты таусылып бара жатқанын және балаларымен қайта оралуға сегіз ай ғана қалғанын түсінді. Сондықтан Муатье Джошуаға бастапқы жоспарланғандай Үнді мұхиты мен Суэц каналы арқылы емес, шығысқа қарай, ең жылдам жолмен, оның ішінде қорқынышты Хорн мүйісі арқылы үйге қайтуды ұсынды. 1966 жылғы Пасха күні Францияға келгеннен кейін олар, оны ойламастан, тарихтағы ең ұзақ қашықтықты тоқталмай жүзіп өткен яхта рекордын жасады – 14216 теңіз шақырымы, 126 күн ішінде. Бұл әлемдік рекорд оған бүкіл әлемдегі яхтинг қауымдастығында бірден танылуды әкелді.

Әлемді жалғыз айнала

Мойтессье мен оның достары Билл Кинг пен Лоик Фугеронның әлемді жалғыз өзі айналып шығу туралы әңгімелері Робин Нокс Джонстонның назарына түсті. Ол да «Санди Таймс» газеті «Алтын глобус» сыйлығын жалғыз, тоқтамай және көмексіз айналып шығу үшін, сондай-ақ ең жылдам уақыт көрсеткені үшін ұсынғанға дейін дайындық бастады. Мойтессье ағылшын портынан шығу шартын орындау үшін «Джошуа» қайығын Плимутқа бағыттап, бірақ бірнеше айдан кейін, кішірек және баяурақ қайықтардан кейін жолға шықты. 1968 жылдың 23 тамызында Плимуттан шығып, оңтүстікке жылдам бағытталғаннан кейін, 1968 жылдың 20 қазанында Жақсы Үміт мүйісінен өтті. «Санди Таймс» газетіне арналған пленка мен есептерді жүк кемесіне беру кезінде, «Джошуаның» мұрты кеменің корпусына тартылып, бокс-притін бүктірді, бірақ ол борттағы лебёдкалардың көмегімен жөндеп алды. Мойтессьенің жарыстан бас тартуы оның мінезінің айқын көрінісі болды. Ол жарысқа қатысып, бірден атақ пен әлемдік рекордты орнату мүмкіндігінен бас тартты және тағы үш ай теңізде болды. Сэр Робин Нокс Джонстон жарысты жеңіп, оның жалғыз заңды қатысушысы болды және тоқтамай әлемді айналып өткен алғашқы адам атанды. Мойтессье жарыстан бас тартса да, ол әлемді айналып өтті, Оңтүстік Африкадағы Жақсы Үміт мүйісінен өтіп, содан кейін екінші рет шамамен екі үшін бір бөлігін айналып, барлығы тоқтамай, көбінесе «қарлы қырықтарда» жүзіп, яхтамен ең ұзақ тоқтамай жасалған сапар бойынша жаңа рекорд орнатты – 10 айда 37 455 теңіздік миль. Қатты ауа райы мен бірнеше күшті толқындарға қарамастан, ол тіпті мүйісті қайта айналып өтуді де ойлады. Бірақ ол өзі мен «Джошуа» шаршағанын шешіп, 1969 жылдың 21 маусымында Таитиге тоқтады, он жыл бұрын осы жерден әйелімен бірге Аликанте, Испанияға аттанған еді. Осылайша ол әйелімен бірге жасаған бұрынғы сапарымен қоса, әлемді екінші рет айналып өтті. Егер Мойтессье жарысты аяқтаған болса, жеңіске жете ала ма, жоқ па, оны айту қиын, өйткені ол Нокс Джонстоннан өзгеше ауа райы жағдайында жүзер еді. Оның бастапқы уақыты, Хорон мүйісіне дейін, Нокс Джонстонның уақытынан шамамен 77% құрады, сондықтан жарыс өте тартысты болар еді. Алайда Мойтессье өзі жеңіске жете алмайтынын мәлімдеді. Мойтессьенің осы сапар туралы жазған «Ұзақ жол» кітабы, теңіз саяхаты ғана емес, рухани саяхат ретінде баяндалған және әлі күнге дейін теңізшілік және саяхат әдебиетінің классикасы болып саналады.

Кейінгі өмір

Мойтессье Таитиге жасаған сапары туралы кітабын аяқтауға екі жыл кетті. Осы уақыт ішінде ол Илеана Драгичимен танысып, одан Стефан есімді ұлы дүниеге келді. Олар Ахе атолына көшіп, Мойтессье жеміс-жидек пен көкөніс өсіруге тырысты. Илеана оны Америкаға көшіп, теңіздегі саяхаттары туралы фильмдерін аяқтауға шақырып еді, бірақ ол екі жылдан соң «Джошуа» қайығымен қайтадан теңізге шықты.

"Жошуа" кемесі

1982 жылдың желтоқсанында киноактер Клаус Кински Моитессиеге яхтаны жалға алуды ұсынды, себебі Кински желкенді фильмде түсуге тиіс еді және тәжірибе жинағысы келді. Олар Сан-Францискодан Мексиканың Кабо-Сан-Лукас портына дейін жүзіп келді және жағаға тікелей икалады. Кенеттен болған жағалық дауылда «Джошуа» якорын сүйреп, «Фрилинг» атты басқа яхтамен соқтығысып, 25 басқа яхтамен бірге жағаға шығып қалды. «Джошуа» жағада зардап шегіп, құмға толы қалпында жатты. Моитессие және басқа яхталардың экипаждары бірнеше күн бойы ор қазып, құтқару жұмыстарын жүргізді, бірақ құтқару құны тым жоғары болғандықтан, ол қираған яхтаны Рето Филли (Швейцария) мен Джо Даубенбергерге (АҚШ) 20 долларға сатты. Толық ай кезіндегі биік толқын кезінде траулер сүйреп, бульдозер яхтаны теңізге итеріп жіберді, ол өздігінен су бетіне көтерілді. Кейін Пол Клементс пен Джоанна Сли яхтаны сатып алды және ол Вашингтон штатының Порт-Таунсенд қаласына жеткізілді. 1990 жылы «Джошуа» Сли арқылы сатылып, қазір қалпына келтіріліп, Францияның Ла-Рошель қаласындағы Теңіз мұражайында орналасқан. Моитессие одан әрі саяхаттағаннан кейін Парижге оралып, «Тамата және Альянс» атты өмірбаянын жазды. Моитессие – Тынық мұхитының оңтүстігінде ядролық қаруға және Таитидегі Папете жағалау аймағының тым жоғары дамуына қарсы наразылық білдірген экологиялық белсенді болды.

Өлім

Мойтессье 1994 жылғы 16 маусымда простата қатерлі ісігінен қайтыс болды және Францияның Бретань аймағындағы Боно қаласындағы басты зираттың қарапайым бұрышында жерленген. Оның қабіріне келушілер рогатқа сияқты тақырыптық сыйлықтар тастап, кішігірім құрбандық орнының элементтерін құрайды.

Жұмыстардың ішінара тізімі

Оңтүстік теңіздердегі саяхатшы 1960 ж. Рене Хейг аударған "Рифтерге қарай жүзу". Кемеде жүретін Қос бұрыш: 14216 миля тоқтаусыз 1967. Инге Мурдың аудармасы: "Кейп Хорн: Ұсынылған бағыт", Адлард Коулс Наутикал (30 маусым, 2003), "Ұзақ жол; теңіздер мен аспан арасында жалғыз" 1971. Уильям Родармордың "Ұзақ жол" деп аударған, 1973, "Тамата және одақ" 1993. Уильям Родармордың "Тамата және одақ" деп аударған, 1995, "Парус, алыс теңіздер, аралдар мен лагуналар" 1995. Уильям Родармордың "Теңіз саяхатшысының әлемі" деп аударған, 1998 жыл.