Кіріспе
Үндістандағы Жаркханд штатында тұратын Жаркханд тайпалары 32 тайпадан тұрады. 1872 жылы тек 18 тайпа тізімге алынған, олардың ішінде Банджара, Бхатуди, Чик Барайк және Мали жартылай индуист аборигендері, ал Кора – пролетариат индуисі ретінде көрсетілген. 1931 жылғы халық санағында, бұл төрт жартылай индуист абориген және Кора пролетариат индуісін қоса есептегенде, тайпалардың саны 18-ден 26-ға дейін артты. Олар: Биражия, Годайт, Кармали және Пахария, бірақ Кисан тізімнен алынып тасталды. 1941 жылғы халық санағында Бага, Бедия және Лохра қайтадан қосылды, Кисан тізімге қосылды және тайпалардың саны 30-ға жетті, бұл көрсеткіш 2003 жылдың маусымына дейін сақталды. 2003 жылдың 8 маусымында Қануар және Кол тайпалары тізімге қосылды, соның нәтижесінде тізімдегі тайпалардың саны 32-ге жетті.
The tribes of Jharkhand consist of 32 scheduled tribes inhabiting the Jharkhand state in India. In 1872, only 18 tribes were counted among the scheduled tribes from which Banjara, Bhatudi, Chik Baraik, and Mahli were marked as semi Hindu aboriginal and Kora as proletariat Hindu. In the 1931 census, including the above four semi Hindu aboriginal and Kora, a proletariat Hindu, the number was raised to 26 from 18. They were Birajia, Godait, Karmali and Paharia, but Kisan was excluded from the list. In the 1941 census, Baga, Bedia and Lohra were included again taking Kisan in the annexure and the number came to 30 which prevailed till June 2003. Kanwar and Kol were added on 8 June 2003 in the annexure and the number of Schedule Tribes came to 32.
Демография
Жарханд штатының 2011 жылғы халық санауы бойынша Тізілімделген тайпа (ТТ) халқы 8,645,042 адамды құрайды (соның ішінде Сарна – 4,012,622, христиан – 1,338,175), ал штаттың жалпы халқы – 32,988,134 адам. Барлық штаттар мен Одақтық аумақтар арасында Жарханд штаты ТТ халқының саны бойынша 6-шы, ал штаттың жалпы халқына шаққандағы ТТ халқының үлесі бойынша 10-шы орында тұрады. ТТ халқының өсімі 17,3 пайызды құрады, бұл 1991-2001 жылдар аралығында штаттың жалпы халқының өсімімен (23,3 пайыз) салыстырғанда 6 пайыздық тармаққа төмен. Штатта 30 тізілімделген тайпа бар, олардың барлығы 2001 жылғы халық санауында тіркелген. Тізілімделген тайпалар негізінен ауылдық жерлерде қоныстанған, олардың 91,7 пайызы ауылдарда тұрады. Аудандық бөліністе ТТ халқының ең жоғары үлесі Гумла ауданында (68,94 пайыз) байқалады. Лохардага (56,89 пайыз) және Пашчими Сингхбхум (67,31 пайыз) аудандарында халықтың жартысынан астамы – тізілімделген тайпа өкілдері, ал Ранчиде – 35,76 пайыз, Пакур ауданында – 42,1 пайыз тайпалық халық тұрады. Кодерма ауданында (0,96 пайыз), одан бұрын Чатра ауданында (4,37 пайыз) ТТ халқының ең төмен үлесі тіркелген.
Сауаттылық және білім деңгейі
1991 жылғы санақ бойынша үнді тайпалары арасындағы жалпы сауаттылық деңгейі 27,5 пайызды құраса, 2001 жылғы санақ бойынша 40,7 пайызға дейін өсті. Осыған қарамастан, тайпалар арасындағы сауаттылық деңгейі ұлттық деңгейдегі барлық үнді тайпаларының сауаттылық деңгейінен (47,1 пайыз) әлдеқайда төмен. Сан жағынан ірі тайпалардың ішінде Ораон және Хария тайпаларында жеті жасқа толған халықтың жартысынан астамы сауатты, ал Мунда тайпасының сауаттылық деңгейі ұлттық деңгейдегі барлық үнді тайпаларының сауаттылық деңгейіне шамалас. Барлық сауатты тайпалықтардың 33,6 пайызында білім деңгейі жоқ немесе бастауыш білімнен төмен білім алған. Бастауыш және толық емес орта білім алған сауаттылардың үлесі тиісінше 28,6 және 17,7 пайызды құрайды. Орта білім алғандар 16,5 пайызды құрайды, яғни әрбір алтыншы сауатты тайпалық адам орта мектепті бітірген. Жоғары білім алғандар 3,5 пайызды құрайды, ал техникалық емес және техникалық диплом иелерінің үлесі шамалы – 0,1 пайызды құрайды. 5-14 жас аралығындағы 19,8 миллион тайпалық баланың тек 8,5 миллионы мектепке барады, бұл 43,1 пайызды құрайды. Осы жастағы 11,3 миллион бала (56,9%) мектепке бармайды. Төмендегі мәліметтерге сәйкес, ірі тайпалардың ішінде Мунда, Ораон және Хария тайпаларында 50 пайыздан астам бала мектепке барады, ал Сантал, Хо және Лохра тайпаларында мектепке баратын балалардың үлесі 36-47 пайызды құрайды.
Сархүл
Сархул – бұл көктем мерекесі, ол саал ағаштарының бұтақтарында жаңа гүлдер пайда болған кезде тойланады. Бұл – тайпаларды қорғаушы деп есептелетін ауыл құдайына жасалған құлшылық. Жаңа гүлдер ашылғанда адамдар ән айтып, билейді. Құдайларға саль гүлдері арналып құлшылық етеді. Ауылдың рухани көшбасшысы немесе Пахан бірнеше күн ораза ұстайды. Ерте таңда ол тазаланып, таза мақтадан (көкше) тігілген жаңа дхоти киеді. Алдыңғы күні кешке Пахан үш жаңа тостаған алып, оларды таза сумен толтырады. Ертесіне таңда ол тостағандарды және ішіндегі су деңгейін қадағалайды. Егер су деңгейі төмендесе, ол аштыққа немесе жаңбырдың аз болуына байланысты болжам жасайды, ал деңгей қалыпты болса, бұл жақсы жаңбырдың белгісі. Пуджа басталмас бұрын Паханның әйелі оның аяқтарын жуып, бата алады. Пуджа кезінде Пахан үш жас әтеш ұсынады: біреуін Сингбонга немесе Дхармеш құдайына – Бхумидж, Мунда, Хос және Ораондар оны осылай атап, екіншісін ауыл құдайларына, ал үшіншісін ата-бабаларға. Пуджа кезінде ауыл тұрғындары Сарна жерін қоршап тұрады. Дәстүрлі барабаншылар – Дхол, Нагара және Турхи – Паханмен бірге құдайларға дұға оқып, барабан тартып, музыка ойнатады. Пуджа аяқталған соң, жігіттер Паханды иықтарына көтеріп алып жүреді, ал алдынан билеп келе жатқан қыздар оны үйіне жеткізеді, онда оның әйелі оның аяқтарын жуып қарсы алады. Содан кейін Пахан әйеліне және ауыл тұрғындарына саль гүлдерін сыйлайды. Бұл гүлдер ауыл тұрғындарының бірлігі мен достығын білдіреді. Ол сондай-ақ әр үйдің шатырына "фул хонси" деп аталатын саль гүлдерін қояды. Осымен қатар, ауыл тұрғындарына күріштен жасалған ашытқы сусын – "Хандия" деп аталатын "Прасад" таратады. Бүкіл ауыл ән шырқап, билеп, Сархул мерекесін тойлайды. Бұл мереке Чхотанагпур аймағында бірнеше аптаға созылады. Колхан аймағында бұл мереке "Бaa Пороб" деп аталады, яғни "Гүл мерекесі".
Баха Параб
Баха параб – Хо, Мунда және Сантал халықтарының көктем мерекесі. Баха сөзі мунда тілдерінде гүлді білдіреді. Адамдар жахертан немесе киелі тоғайда Маранг буруға құлшылық етеді.
Мадж Пороб
Маге Пороб – Шығыс Үндістанның Хо халқы арасында тойланатын ең маңызды мереке. Оны Мунда халқы да тойлайды, бірақ дәстүрлі Мунда руханияты мен дініне негізделген жаңа дін – Бирса Дхарамның жақтастары Маге Поробты тойламайды, бірақ басқа дәстүрлі Мунда мерекелерін тойлайды. Бұл мереке басқа Мунда тілдес халықтардың ешқайсысы да тойламайды және Хо халқы үшін Мунда халқына қарағанда әлдеқайда маңыздырақ. Ол Магха айында Сингбонга құдайының құрметіне өткізіледі, Хо халқының жаратылыс мифінде ол жер бетіндегі алғашқы адам – Луку Коланы жаратқан. Бұл мереке алғаш рет 1912 жылы үнді антропологы Рай Бахадур Сарат Чандра Рой «Мундалар және олардың елі» атты еңбегінде сипатталған.
Хал Пунья
Хал Пунхья – қыспен басталатын мереке. Маға айының бірінші күні, "Ақайын жолы" немесе "Хал Пунья" деп белгілі, егіс жұмысының басталуы деп есептеледі. Шаруалар осы ырысқонды таңды символдау үшін егістік жерлерін екі жарым шеңберге тіркейді. Бұл күн жақсылықтың белгісі ретінде де қарастырылады.
Сендра мерекесі
Сендра фестивалі, жергілікті тұрғындар Дисум Сендра деп атаған, Шотанагпур аймағының тайпалық халқы Далма төбелерінде жыл сайын өткізетін аңшылық фестивалі. Бұл мейрам Байсах айының толу айында (әдетте сәуірден мамырға дейін) тайпалық қауымдастықтың жастарын және орманның жабайы жануарларын қайта жаңарту мақсатында тойланады. Осы мерекеде қараңғыда аң аулау ойындары ұйымдастырылады. Бұл фестивальді Сантал, Бхумидж, Мунда, Хо, Бирхор және Хария халықтары тойлайды.
Өнер туындылары
Тайпалық ағаш өңдеу – Жархандта жақсы сапалы саал ормандары көп болғандықтан, тайпалардың ағаштан жасаған өнері кең таралған. Ағаш отынға, тұрғын үй салуға, егіншілікке, балық аулауға, өнерге және т.б. пайдаланылады. Тайпалық сурет – Сурет Жархандтағы Хихи тайпасы үшін негізгі "көрініс көзі" болып табылады және Сантал Прагана аймағында және оған жақын жерлерде таралған. Тайпалық бамбук өнері – Осы аймақта өсетін бамбук Оңтүстік-Шығыс Азия бамбугынан ерекшеленеді. Нетархат деген туристік орын бар, ол "бамбук базары" деген мағынаны білдіреді. Тайпалық халық бамбуктан себеттер, аң аулау және балық аулау құралдарын, мысалы, балық ұстау торларын жасайды. Годна – Олар барлық әшекейлер адам жасаған және өлшеуге жатады деп сенеді. Сондықтан, олар тұрақты әшекей ретінде татуировканы ойлап тапты. Көптеген тайпа әйелдерінің денелерінде Годна деп аталатын татуировкалар бар. Дегенмен, тайпа еркектері де Годнадан пайдаланады. Олар Годна – өлгеннен кейін де бірге алып жүретін жалғыз әшекей деп санайды.
Сарна
Мемлекеттік дін индуизм (68,6 пайыз) болғанымен, тайпалар құрамы тек 39,8 пайызды құрайды. Ал тайпалық халықтың 45,1 пайызы 'басқа дін мен сенімдерді' ұстанады. Христиан тайпалары 14,5 пайызды құрайды, ал мұсылмандардың үлесі жартысынан кем (0,4 пайыз). Басты тайпалардың ішінде табиғатқа табынушы санталдардың көп бөлігі (56,6 пайызы) – бонгаға табынатын бединдер. Ораон және Мунда тайпаларының 50 пайыздан астамы басқа діндер мен христиан дінін ұстанады. Хо тайпасында 'басқа дін мен сенімді' ұстанушылардың үлесі ең жоғары (91 пайыз). Сарна діні / Сарна Дхарам (тайпалық халық оны Сары Дхарам деп атайды, яғни Шын дін) – Үндістан тайпаларының діні. Олардың "САРНА АСТХАЛ/ЖАХЕР" деп аталатын ғибадатханасы бар. Сондай-ақ, "САРНА ЖАНДА" деп аталатын діни тулары да бар. Мұндай туларды Ранчи ауданында жиі кездестіруге болады. Жархандтың астанасы Ранчиде "САРНА АСТХАЛ" орналасқан. "Сархул" мерекесінде барлық ораондықтар Ранчиде үлкен шерумен жиналады. Осы кезде Ранчидің түкпір-түкпірінде "САРНА ЖАНДА" туларын көруге болады. Кейбір тайпалар Сарна Дхарамды ұстанады. Сарна Дхарам бір Құдайға, бүкіл әлемді басқаратын ең жоғарғы Дхармешке сенеді. Олар Дхармеш құдайының сал ағаштарында пайда болғанына сенеді. Олардың философиясына сәйкес, Дхармеш – ең күшті және ең маңызды құдай. Ол осы ғаламды, соның ішінде ата-бабаларды жаратуға жауапты және олардың қорғаушысы болып табылады. Шындығында, бүкіл әлемді (Ғайынатты) Дхармеш атты бір күш басқарады. Курух тілінде Дхармеш – "барлық күшті" деген мағынаны білдіреді. Ұлы Дхармештің тазалығы үшін оған тек ақ түсті заттар ғана құрбандыққа шалынады. Сондықтан оған ақ ешкі, ақ құс, ақ гүл, ақ мата, қант, сүт сияқты құрбандықтар ұсынылады. Ақ түс – ораон тайпасының қасиетті түсі, және көптеген адиваси үшін де солай. Көптеген маңызды құдайлардың ішінде Чала-пачо Деви (Сарна Деви) ең құрметті және ең маңызды құдайлардың бірі. Грам Деви Чала Пачо – "әдемі ақ шашы бар қамқор қарт әйел". Сал ағашы – ораон тайпасын және басқаларын қорғайтын және өсіретін ана құдай Сарна Девидің қасиетті мекені саналады. Сархул мерекесінде Пахан Девиге арнап арнайы ғибадат етеді. Сарна Дхарам бойынша, Деви Паханның үйіндегі құрметті орын – Чала Куттиде сақталатын Паханның ағаш шұбырында тұрады. Құттыда саал немесе бамбук ағашынан жасалған бір таяқ жерге бекітіледі, осы құрметті ағаш шұбырға, Сарна Соопқа Сарна Деви мекендейді. Тайпалық халықтар Сал ағаштарының астында "Сарна Стал" деп аталатын жерде рәсімдер өткізеді, ол "Жагер" (қасиетті тоғай) деп те аталады; ол шағын орманды жерге ұқсайды. Ораон ауылдарында қасиетті Сал ағаштары мен басқа да ағаштар отырғызылған "Сарна Стал" діни орнын оңай табуға болады. Кейде Жагерлер ауылдың ішінде емес, жақын орманды аймақта орналасқан. Бұл Сарна Стал (Жагер) – ауылдың ортақ діни орны. Бұл рәсімдерді бүкіл ауыл қауымы Пахан деп аталатын ауыл діни қызметкерлерінің белсенді қатысуымен қоғамдық жиында өткізеді. Ауыл діни қызметкерінің басты көмекшісі – Пуджаар немесе Панбхара деп аталады. Олар Сингбонга деп аталатын табиғаттан тыс күшке сенеді. Сантал қауымының сенімі бойынша, әлемде әр түрлі рухани жандар мекендейді; Санталдар өздерін осы табиғаттан тыс жандармен тығыз байланыста өмір сүреді және барлық істерін олармен бірге жасайды деп санайды. Олар Сал ағаштарының астында "Жагер" (қасиетті тоғай) деп аталатын жерде рәсімдер өткізеді. Жагерді көбінесе орманнан табуға болады. Олар Бонганың Сал ағаштарында пайда болатынына сенеді және өз діндерін "Сарна" деп атады. Санталдың әрбір ауылында "Наикей" және "Кудам Наике" деп аталатын діни қызметкерлер мен олардың көмекшілері бар. Сантал тайпасының мифологиясына сәйкес, Сарна діні Сантал тайпасы аң аулауға орманға кеткен кезде, ағаштың астында демалып жатқанда, олардың "Жаратушы және Құтқарушы" туралы әңгімелерінен бастау алды. Олар өздеріне сұрақ қойды: олардың құдайы кім? Күн, жел, немесе бұлт? Соңында, олар көкке жебелерін атып, жебе қонған жерді Құдайдың үйі деп белгіледі. Жебе Сал ағашының астына түсті. Олар сол ағашқа құлшылық ете бастады және діндерін "Сарна" деп атады, өйткені ол Сал ағашынан алынған.
Сарна одағы
Одиша штатының Майурбхандж ауданындағы Джорадидегі Бүкіл Үндістан Сарна Доромы. Одиша, Жарханд, Батыс Бенгалия, Мадхья-Прадеш және басқа да аймақтарда тумдх, тамақ, гури, чорчури, ах, сар, кханда, тарвали сияқты барабандар мен музыкалық аспаптармен көптеген шаралар өтті. Олардың мақсаты – мемлекеттік және орталық үкіметтерге өз даусын жеткізіп, жоғалып кетуден қорғау және Үндістан үкіметі мен халқының олардың заңдарын және дінін басқа діндермен тең бағалауын қамтамасыз ету. Олардың өз кабинеті жасаған заңдары мен тәртіптері бар, және барлық сарналықтар осы заңдарды сақтайды. Сондай-ақ, олар семинарлар ұйымдастырады.