Кіріспе
Антиоксиданттарды сипаттаудың ескірген әдісі. Оксиген радикалдарды сіңіру қабілеті (ORAC) – биологиялық үлгілерде антиоксиданттық қабілетті in vitro жағдайында өлшеу әдісі еді. Еркін радикалдар теориясын қолдайтын in vivo физиологиялық дәлелдердің болмауы және ORAC биологиялық антиоксиданттық потенциал туралы маңызды ақпарат бермейтіні анықталғандықтан, 2012 жылы бұл әдіс қолданудан алынды. Бұл әдіс арқылы түрлі тағамдар тексерілді, соның ішінде кейбір дәмдеуіштер, жидектер мен бұршақтар АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) бұрын жариялаған кең кестелерде жоғары бағаланды. Балама өлшемдерге Folin Ciocalteu реагенті және Trolox эквивалентті антиоксиданттық сыйымдылық әсері жатады.
Oxygen radical absorbance capacity (ORAC) was a method of measuring antioxidant capacities in biological samples in vitro. Because no physiological proof in vivo existed in support of the free radical theory or that ORAC provided information relevant to biological antioxidant potential, it was withdrawn in 2012. Various foods were tested using this method, with certain spices, berries and legumes rated highly in extensive tables once published by the United States Department of Agriculture (USDA). Alternative measurements include the Folin Ciocalteu reagent, and the Trolox equivalent antioxidant capacity assay.
Әдіс
Анализ флуоресцентті молекуланың (бета-фикоэритрин немесе флуоресцеин) азотты бастаушы қосылыстар сияқты еркін радикалдар тудыратын заттармен араластырылғаннан кейін болатын тотығуын өлшейді. Азоинициаторлар қыздыру арқылы пероксил радикалдарының түзілуін қамтамасыз етеді деп саналады, бұл флуоресцентті молекулаға зақым келтіріп, флуоресценцияның жоғалуына әкеледі. Антиоксиданттар флуоресцентті молекуланы тотығу дегенерациясынан қорғайды деп есептеледі. Қорғау дәрежесі флюорометрмен өлшенеді. Қазіргі уақытта флуоресцеин ең көп қолданылатын флуоресценттік зонд болып табылады. Автоматты түрде өлшеуге және сыйымдылықты есептеуге қабілетті құралдар коммерциялық түрде қолжетімді (Biotek, Roche Diagnostics). Флуоресценттік интенсивтілік тотығу дегенерациясы прогрестік дамығанда төмендейді, және бұл интенсивтілік әдетте азоинициатор (еркін радикал генераторы) қосылғаннан кейін 35 минут бойы тіркеледі. Қазірге дейін, AAPH (2,2’ азабис(2 амидинопропан) дигидрохлориді) жалғыз қолданылатын еркін радикал генераторы болып табылады. Флуоресцеиннің дегенерациясы (немесе ыдырауы) антиоксиданттың болуы флуоресценцияның ыдырауын баяулату арқылы өлшенеді. Ыдырау қисықтары (флуоресценция интенсивтігі мен уақыт арақатысы) тіркеледі және екі қисық арасындағы аудан (антиоксидантпен немесе антиоксидантсыз) есептеледі. Содан кейін, антиоксиданттық қорғау дәрежесі антиоксидант тролокс (Е витаминінің аналогы) стандарт ретінде қолданылып сандық түрде анықталады. Стандартты қисық жасау үшін тролокс әртүрлі концентрацияларда қолданылады, ал сынақ үлгілері осы қисықпен салыстырылады. Сыналған үлгілер (тағамдар) үшін алынған нәтижелер "тролокс эквиваленттері" немесе ТЭ ретінде жарияланды. Заттардың антиоксиданттық қабілетін бағалау үшін ORAC әдісін қолданудың бір артықшылығы – бұл әдіс антиоксиданттық қабілеттерінің бастапқы кезеңдері бар және жоқ үлгілерді ескереді. Бұл әсіресе әртүрлі жылдамдықпен әсер ететін антиоксиданттар бар күрделі құрамы бар тағамдар мен қоспаларды өлшеу кезінде маңызды, сондай-ақ алдын ала есептеуге болмайтын біріктірілген әсерлері бар ингредиенттерді өлшеуде де пайдалы. Бұл әдістің кемшіліктері: 1) тек белгілі бір (көбінесе пероксил) радикалдарға қарсы антиоксиданттық белсенділік өлшенеді; бірақ пероксил радикалдарының түзілуі дәлелденген емес; 2) зиян келтіретін реакцияның механизмі анықталмаған; 3) бұл реакцияға еркін радикалдардың қатысы бар екендігіне дәлел жоқ; 4) ORAC мәндерінің кез келген тағамды тұтынудан кейін биологиялық маңызы бар екендігіне дәлел жоқ. Сонымен қатар, ORAC мәндері мен денсаулыққа пайдалы әсері арасындағы байланыс орнатылмаған. ORAC-тың физиологиялық маңыздылығын ғылыми тұрғыдан жоққа шығару нәтижесінде, он жылдан астам уақыт бойы ORAC деректерін жинап, жариялап келген USDA 2012 жылдың мамыр айында американдық тағамдар үшін ORAC мәндерін веб-жариялаудан алып тастады.
Нормативтік нұсқаулар
Келесі талқылауда "антиоксидант" термині көбінесе тағамдардағы қоректік емес заттарға, мысалы полифенолдарға қатысты қолданылады. Бұл заттар in vitro жағдайында антиоксиданттық қабілетке ие, демек антиоксиданттық күштің жасанды көрсеткіші – ORAC өлшемі болып табылады. А, С және Е витаминдерінен басқа, тағамдық қосылыстардың ешқайсысы in vivo антиоксиданттық тиімділігімен дәлелденбеген. Осыған байланысты, АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) және Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) сияқты реттеуші органдар, мұндай физиологиялық дәлелдер болмаған жағдайда, тағам өнімдерінің қаптамасында антиоксиданттық пайда туралы мәлімдеме жасауға немесе оны білдіруге тыйым салатын нұсқаулар жариялады. АҚШ және Еуропалық Одақ үшін жасалған бұл нұсқаулыққа сәйкес, жоғары ORAC көрсеткіші бар өнімдердің қаптамасында денсаулыққа пайдалы болуы мүмкін деген ұсыныс жасау заңсыз болып табылады.
Физиологиялық жағдай
Зертханалық жағдайдағы зерттеулер полифенолдардың күшті антиоксидант екенін және ORAC мәніне ықпал ететінін көрсетсе де, организмдегі (in vivo) антиоксиданттық әсері мардымсыз немесе жоққа шығарылады. Әлі анықталмаған антиоксиданттық емес механизмдер арқылы флавоноидтар және басқа полифенолдар жүрек-қан тамырлары аурулары мен қатерлі ісіктердің қаупін азайтуы мүмкін. Linus Pauling Institute, EFSA және USDA түсіндіргендей, тамақпен алынатын полифенолдар ас қорытылудан кейін тікелей антиоксиданттық тағамдық құндылығына ие емес. Бақыланатын сынақ түтігіндегідей жағдайларға қарағанда, организмдегі полифенолдардың тағдыры олардың нашар сіңірілетінін (5%-дан кем) көрсетеді, ал сіңірілгендердің көп бөлігі химиялық өзгерген метаболиттер түрінде жылдам шығарылуға бағытталған. Полифенолға бай (ORAC-қа бай) тағамдарды тұтынудан кейін қанның антиоксиданттық қабілетінің артуы тікелей полифенолдардың әсерінен емес, флавоноидтардың метаболизмінен пайда болатын зәр қышқылы деңгейінің жоғарылауынан туындайды.
ORAC мәндерін салыстыру
АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі, бұрын ORAC деректерін жариялаған, 2012 жылы ORAC-тің қандай да бір биологиялық маңызы бар екенін көрсететін ғылыми дәлелдердің жоқтығына байланысты, көптеген американдық тағамдарға қатысты ORAC мәндерін веб-сайттан алып тастады. Көптеген денсаулыққа пайдалы тағамдар мен сусындарды өндіретін компаниялар мен сатушылар ORAC рейтингін бұрмалап пайдаланып, өнімдерін "ORAC-қа бай" деп жалған түрде насихаттады. Осы ORAC мәндерінің көп бөлігі ғылыми әдебиетте жариялану үшін тәуелсіз сарапшылармен тексерілмегендіктен және расталмағандықтан, олар сенімді емес және тұтынушыларды жаңылыстыруы мүмкін.