Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам денсаулығына ядролық қауіп
Nuclear risk to human health
Ыстық бөлшек – тірі тіндерге еніп, шағын аймаққа шоғырланған радиация дозасын жеткізе алатын радиоактивті материалдың көзге көрінбейтін кішкентай бөлігі. Басым көпшілік қабылдаған теория бойынша, денедегі ыстық бөлшектер, бірдей дозадағы радиацияны таратып жіберу арқылы әсер ететін сыртқы сәулелену көздеріне қарағанда әлдеқайда қауіпті. Дегенмен, басқа зерттеушілер ішкі және сыртқы сәулелену көздері арасындағы қауіп деңгейінің айырмашылығы шамалы немесе жоқ деп санайды. Олардың пікірінше, адамдар бастапқы қауіп көзінен алыстағаннан және залалсыздану процедураларынан өткеннен кейін де ішкі көздерден радиация дозасын жинақтап қалуы мүмкін. Бұл, ішкі сәулелену дозасының сыртқы сәулелену дозасына қарағанда қаншалықты қауіпті екеніне қарамастан, орын алады. Аталған теория, ядролық апаттар, «кір бомбалар» немесе ядролық қарулардан таралатын радиоактивті жарықшақтардың денсаулыққа тигізетін әсері туралы пікірталастарда маңызды рөл атқарады, себебі олардың барлығы қоршаған ортаға ыстық бөлшектерді таратуы мүмкін. Қазіргі ICRP радиациялық әсерге байланысты тәуекел моделі сыртқы сәулеленуден зардап шеккен адамдарды зерттеу нәтижелеріне негізделген. Ал сыншылар бұл модель ыстық бөлшектерден туындайтын қауіпті толыққанды бағаламайды деп мәлімдейді.
A hot particle is a microscopic piece of radioactive material that can become lodged in living tissue and deliver a concentrated dose of radiation to a small area. A generally accepted theory proposes that hot particles within the body are vastly more dangerous than external emitters delivering the same dose of radiation in a diffused manner. Other researchers claim that there is little or no difference in risk between internal and external emitters, maintaining that individuals will likely continue to accumulate radiation dose from internal sources even after being removed from the original hazard and properly decontaminated, regardless of the relative danger from an internally sourced radiation dose compared to an equivalent externally sourced radiation dose. The theory has gained most prominence in debates over the health effects of nuclear accidents, dirty bombs or fallout from nuclear weapons, all of which can spread hot particles through the environment. The current ICRP risk model for radiation exposure is derived from studies of victims of external radiation, and detractors claim it does not adequately estimate the risk of hot particles.
Атрибуттары
Алысқа тараған ядролық жауын-шашындағы ыстық бөлшектердің мөлшері 10 нанометрден 20 микрометрге дейін, ал жергілікті жауын-шашындағылары одан әлдеқайда ірі болуы мүмкін (100 микрометрден бірнеше миллиметрге дейін). Ыстық бөлшектерді Гайгер санауышымен немесе авторадиография арқылы, яғни рентген пленкасында тұман пайда болуы арқылы анықтауға болады. Олардың жасы мен тегін изотоптық іздері бойынша анықтауға болады. Кіші өлшемділігіне байланысты, ыстық бөлшектер жұтылып, тыныспен немесе басқа жолдармен денеге енуі мүмкін. Денеге енгеннен кейін, ыстық бөлшекке жақын жасушалар оның сәулеленуінің көп бөлігін сіңіріп алып, тұрақты және шоғырланған түрде сәулеленуге ұшырауы мүмкін. Керісінше, егер радиоактивті көз сол мөлшердегі сәулені бүкіл денеге таратып берсе, онда әрбір жасушаға түсетін сәуле мөлшері өте аз болады.
Hot particles contained in far traveled nuclear fallout range in size from 10 nanometers to 20 micrometers, whereas those present in local fallout may be much larger (100 micrometers to several millimeters). Hot particles can be identified by a Geiger counter, or by autoradiography, i. e., fogging X Ray film. Their age and origin can be determined by their isotopic signature. Due to their small size, hot particles may be swallowed, inhaled or enter the body by other means. Once lodged in the body, cells very near the hot particle may absorb much of its radiation, and be bombarded in a very sustained and concentrated fashion. By contrast, an external radioactive source delivering the same total amount of radiation over the whole body would give a relatively minute dose to any one cell.
Денсаулыққа қауіп-қатерді бағалау
Ұлыбритания үкіметі құрған ішкі эмитерлердің радиациялық қауіптерін тексеру комитеті (CERRIE) ішкі эмитерлердің (яғни, ыстық бөлшектердің) денсаулыққа қатысты тәуекелдері бойынша 3 жылдық тәуелсіз сарапшылық сараптама жүргізіп, 2003 жылы нәтижелерін жариялады. Зерттеу консенсусқа қол жеткізбеді, бірақ мүшелерінің көпшілігі қазіргі ICRP тәуекел моделінің, сыртқы сәулеленуден аман қалғандарға жасалған зерттеулерге негізделгеніне қарамастан, ыстық бөлшектердің тәуекелін жеткілікті түрде бағалайтынын, ал ішкі және сыртқы сәулелену арасындағы кез келген айырмашылық физиологиялық модельдердегі белгіленген параметрлермен (салыстырмалы биологиялық тиімділік, кинетикалық факторлар) толыққанды ескерілетінін мәлімдеді; яғни, ішкі сәулелену сырттан берілген сәулеленудің бірдей дозасынан едәуір қауіпті емес сияқты. Дегенмен, олар ішкі эмитерлердің дозасын бағау кезіндегі белгісіздік деңгейі жоғары екенін, әсіресе 239Pu және 241Am сияқты сирек кездесетін, сондай-ақ 90Sr сияқты жиі кездесетін радионуклидтерге қатысты атап өтті. Он екі мүшесінің екеуі жалпы қорытындымен келіспеді, олардың ішінде Кристофер Басби, екінші оқиғалар теориясы және фотоэлектрлік эффект теориясы сияқты даулы физико-биологиялық механизмдерді қолдайды, ол жұтылған бөлшектердің қауіптілігін едәуір арттыруға болатынына сендіреді. Тағы бір зерттеу CERRIE-нің қорытындыларын көбінесе растайды, бірақ пайдалы деректердің жеткіліксіздігін, дәлдікке қатысты маңызды белгісіздіктерді және ыстық бөлшектерге ұшыраған кезде кем дегенде шамалы "жасушалардың өзгеруіне" қатысты дәлелдердің бар екенін көрсетті.
The Committee Examining Radiation Risks of Internal Emitters (CERRIE), established by the UK Government, carried out a 3 year long independent expert review into the health risks of internal emitters (i. e., hot particles) and published its findings in 2003. The study failed to reach consensus, but the conclusion of the majority of its members was that the current ICRP risk model, despite being largely derived from studies of survivors of external radiation, adequately estimates the risk of hot particles, and that any differences between internal and external radiation are adequately accommodated by the established parameters in physiological models (relative biological effectiveness, kinetic factors); i. e., that internal radiation does not seem to be significantly more dangerous than an equal amount of externally delivered radiation. However, they noted significant levels of uncertainty regarding dose estimates for internal emitters, especially regarding less common radionuclides such as 239Pu and 241Am, and even more common ones such as 90Sr. Two of the twelve members disagreed with the overall findings, notably Christopher Busby who advocates controversial physico biological mechanisms such as Second Event Theory and Photoelectric Effect Theory, by which he believes the danger of ingested particles could be greatly enhanced. Another study largely corroborates the CERRIE findings, though emphasizing the paucity of useful data, substantial uncertainties over accuracy, and the existence of evidence for at least some modest "enhanced cell transformation for hot particle exposures".
Шығу тегі
Қоршаған ортаға таралатын ыстық бөлшектер ядролық реакторлардан немесе ядролық жарылыстардан шығуы мүмкін. Чернобыль апаты реактордың активтік аймағының бұзылуына байланысты ыстық бөлшектердің маңызды көзі болды, бірақ олар Дүнрейдегі төмен деңгейлі радиоактивті қалдықтарды заңсыз төгу арқылы да қоршаған ортаға тарады. Олар сондай-ақ ядролық қарудың жарылысынан туындайтын қара жаңбырдың немесе басқа ядролық шөгінділердің құрамына кіреді, соның ішінде 20-шы ғасырдың ортасында өткен 2000-нан астам ядролық қару сынақтары. Радиоактивті емес заттар негізінен нейтрондық активация арқылы радиоактивті бола алады, бірақ басқа да реакциялар мүмкін; осылайша туындаған радиоактивтілік ыстық бөлшектермен таралуы мүмкін. Суық соғыс кезеңіндегі ядролық сынақтар қауіпсіздік сынақтарын қамтыды, онда бөлінетін материал жарылмай, кейде таралып кетті, соның ішінде плутоний буы, әртүрлі өлшемдегі плутоний аэрозольдары, плутоний оксидтері, плутониймен қапталған бөлшектер және плутониймен ластанған құрылымдық материалдың ірі кесектері – бәрі ыстық бөлшектерді бөліп шығарды. Ядролық отынның жиі кездесетін зақымдануы отын ұсақ бөлшектеріне (fuel fleas) әкелуі мүмкін, оларды пайдаланылған ядролық отынды өңдейтін кейбір объектілерде табуға болады.
Hot particles released into the environment may originate in nuclear reactors or nuclear explosions. The Chernobyl disaster was a major source of hot particles, as the core of the reactor was breached, but they have also been released into the environment through illegal dumping of low level waste at Dounreay. They are also a component of the black rain or other nuclear fallout resulting from detonations of a nuclear weapon, including the more than 2000 nuclear weapons tests in the mid 20th century. Nonradioactive substances can be turned radioactive primarily through neutron activation, though other reactions are also possibilities; this induced radioactivity can be dispersed in hot particles. Cold War nuclear tests included safety trials in which fissile material was not detonated, but was sometimes dispersed, including plutonium vapor, plutonium aerosols of various sizes, plutonium oxide particulates, plutonium coated particles, and sizeable lumps of plutonium contaminated structural material. releasing hot particles. Common failure of nuclear fuel may result in fuel fleas, which can be found in some facilities that process spent nuclear fuel.