Стадиметриялық қашықтық өлшеу – телескоп арқылы қашықтықты анықтау әдісі. Әскери сала, артиллерия, оптикада қолданылады, бірақ лазерлік өлшеуге көшіп жатыр.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Стадиаметрлік қашықтықты өлшеу, немесе стадия әдісі – телескоптық құралдармен қашықтықты өлшеу техникасы. "Стадия" термині грек тіліндегі "Stadion" ұзындық бірлігінен шыққан (600 грек футы, "поус" бірлігіне тең), ол сол кездегі спорт стадиондарының стандартты ұзындығы болған. Стадиаметрлік қашықтықты өлшеу геодезияда, сондай-ақ оттық қарулардың, артиллериялық құралдардың немесе танктердің оптикалық прицелдерінде, кейбір бинокльдерде және басқа оптикалық құралдарда қолданылады. Бұл әдіс әскери снайперлікте кеңінен қолданыла береді, бірақ көптеген кәсіби салаларда микротолқынды, инфрақызыл немесе лазерлік қашықтық өлшеу әдістеріне алмастырылуда. Электрондық қашықтық өлшегіштер пайдалануға ыңғайлы болғанымен, олар мергеннің орнын жақсы жабдықталған қарсыласына жасыра алады, ал қашықтықты дәл бағалау қажеттілігі электрондық қашықтық өлшегіштер пайда болғанға дейін де болды, себебі олар әскери қолдануға қолайлы болу үшін жеткілікті кішкентай және берік болуы керек.
Stadiametric rangefinding, or the stadia method, is a technique of measuring distances with a telescopic instrument. The term stadia comes from a Greek unit of length Stadion (equal to 600 Greek feet, pous) which was the typical length of a sports stadium of the time. Stadiametric rangefinding is used for surveying and in the telescopic sights of firearms, artillery pieces, or tank guns, as well as some binoculars and other optics. It is still widely used in long range military sniping, but in many professional applications it is being replaced with microwave, infrared, or laser rangefinding methods. Although much easier to use, electronic rangefinders can give away the shooter's position to a well equipped adversary, and the need for accurate range estimation has existed for much longer than electronic rangefinders small and rugged enough to be suitable for military use.
Жерді зерттеу
Жер зерттеуде қолданылатын стадиялық көрсеткіштерді транзиттер, теодолиттер, жазықтық кестелік алидаттар және нивелирлер сияқты заманауи құралдармен алуға болады. Стадиялық өлшеу әдісін қолданғанда, нивелирлік таяқ немесе стадия таяқшасы құралдың торшасындағы екі стадия белгісінің арасында көрінетіндей етіп ұсталады. Стадия таяқшасында өлшеулер жазылған, оларды құралдың телескопы арқылы оқуға болады, бұл қашықтықты есептеу үшін белгілі қашықтық биіктігін қамтамасыз етеді. Стадиялық жұмысқа арналған құралдың екі көлденең стадия белгісі бар, олар торшаның орталық қиылысынан бірдей қашықтықта орналасқан. Көптеген жер зерттеу құралдарында стадия белгілері арасындағы аралық 10 мрад-қа тең болып, стадия аралығының коэффициентін 100-ге тең етіп береді. Құрал мен стадия таяқшасы арасындағы қашықтықты стадия сызықтары арасындағы өлшеуді (стадия аралығы деп аталады) 100-ге көбейту арқылы анықтауға болады. Бұл әдіс тікелей жұмыс істеуі үшін құралдың нивелирленген болуы қажет. Егер құралдың бағыт сызығы таяқшаға қатысты көлбеу болса, көлденең және тік қашықтық компоненттерін анықтау қажет. Кейбір құралдарда осы көлбеу өлшеулерді жүргізуге көмектесу үшін тік шеңберде қосымша бөлулер бар. Бұл стадия шеңберлері деп аталатын бөлінген шеңберлер көлденең және тік өлшемдердің мәндерін көлбеу стадия өлшеміне пайыздық қатынас ретінде көрсетеді. Бұл жүйе өзендер, көпірлер, ғимараттар және жолдар сияқты топографиялық егжей-тегжейлерді анықтау үшін 1/500 (0,2%, 2000ppm) дәлдігі жеткілікті. Стадиялық көрсеткіштер жоғары дәлдікті қамтамасыз ету үшін қайталанатын, тәуелсіз байқауларды жүргізуге және нивелирлеудегі қателерді тексеруге де қолданылады. Стадиялық қашықтықты өлшеу әдісі негізінен жер зерттеу мақсатында тарихи маңызға ие, өйткені қазіргі уақытта қашықтық көбінесе электрондық немесе рулеткамен өлшенеді. Толық станция құралдарында торшада стадия сызықтары белгіленбеген. Дәстүрлі әдістер әлі де заманауи құралдардың жиі қолданылмайтын аймақтарында немесе ескі жер зерттеу әдістерін ұнататындар қолданады.
Stadia readings used in surveying can be taken with modern instruments such as transits, theodolites, plane table alidades and levels. When using the stadia measuring method, a level staff or stadia rod is held so that it appears between two stadia marks visible on the instrument's reticle. The stadia rod has measurements written on it that can be read through the telescope of the instrument, providing a known remote height for the distance calculations. An instrument equipped for stadia work has two horizontal stadia marks spaced equidistant from the center crosshair of the reticle. The interval between stadia marks in most surveying instruments is 10 mrad and gives a stadia interval factor of 100. The distance between the instrument and a stadia rod can be determined simply by multiplying the measurement between the stadia hairs (known as the stadia interval) by 100. The instrument must be level for this method to work directly. If the instrument line of sight is inclined relative to the staff, the horizontal and vertical distance components must be determined. Some instruments have additional graduations on a vertical circle to assist with these inclined measurements. These graduated circles, known as stadia circles, provide the value of the horizontal and the vertical measurements as a percentage of the inclined stadia measurement. This system is sufficiently precise for locating topographic details such as rivers, bridges, buildings, and roads when an accuracy of 1/500 (0.2%, 2000ppm) is acceptable. Stadia readings are also used to provide repeated, independent observations for improved accuracy and to provide error checking against blunders in levelling. The stadia method of distance measurement is primarily historical for surveying purposes, as distance nowadays is mostly measured by electronic or taping methods. Total station instruments do not have stadia lines marked on the reticle. Traditional methods are still used in areas where modern instruments are not common or by aficionados to antique surveying methods.