Кіріспе
Көлденең және тік осьтерде айналуды қамтамасыз ететін қолдау механизмі. Алтазимут немесе альт-азимут орнатуы – аспапты екі перпендикуляр осьтің бойында – біреуі тік, екіншісі көлденең – қолдауға және айналдыруға арналған қарапайым екі осьті құрылым. Тік осьтің айналуы аспаптың бағытының азимутын (компас бағытын) өзгертеді. Көлденең осьтің айналуы бағыттың биіктік бұрышын (көтерілу бұрышын) өзгертеді. Мұндай орнатулар телескоптар, камералар, радиоантенналар, гелиостаттар, күн панельдері, қару-жарақ және осыған ұқсас қарулармен қолданылады. Бұл құрылымның биіктік-азимут, азимут-биіктік және оның түрлі қысқартулары сияқты бірнеше атаулары бар. Оқ мұнарасы – бұл қару үшін альт-азимут орнатуы, ал стандартты камера штативі де альт-азимут орнатуы болып табылады.
An altazimuth mount or alt azimuth mount is a simple two axis mount for supporting and rotating an instrument about two perpendicular axes – one vertical and the other horizontal. Rotation about the vertical axis varies the azimuth (compass bearing) of the pointing direction of the instrument. Rotation about the horizontal axis varies the altitude angle (angle of elevation) of the pointing direction. These mounts are used, for example, with telescopes, cameras, radio antennas, heliostat mirrors, solar panels, and guns and similar weapons. Several names are given to this kind of mount, including altitude azimuth, azimuth elevation and various abbreviations thereof. A gun turret is essentially an alt azimuth mount for a gun, and a standard camera tripod is an alt azimuth mount as well.
Астрономиялық телескоптың алтазимут тұтқалары
Астрономиялық телескопты орнату кезінде альтазимут таушамының ең үлкен артықшылығы – механикалық құрылымының қарапайымдылығы. Басты кемшілігі – Жер өзінің осімен айналғанда түнгі аспандағы астрономиялық нысандарды қадағалай алмауы. Ал экваторлық таушаманы түнгі аспанның айналуын (диурналды қозғалыс) бақылау үшін тұрақты жылдамдықпен тек бір ось бойынша айналдыру жеткілікті. Альтазимут таушамалары экваторлық қозғалысты қадағалау үшін екі осьті микропроцессорлық жетектеме жүйелері арқылы екі осьтің өзгеретін жылдамдықпен айналуын қажет етеді. Бұл көріс өрісіне біркелкі емес айналуды тудырады, оны микропроцессорлық негіздегі кері айналу жүйесі арқылы түзету қажет. Кіші телескоптарда осы мәселелерді шешу үшін экваторлық платформа қолданылады, ол астрономиялық бақылауға мүмкіндік беру үшін оң көтерілу бағытында бір сағаттан астам қозғалыс беретін үшінші "полярлық осьті" қосады. Бұған қоса, бұл конструкция астрономиялық нысандарды табу үшін механикалық орнату шеңберлерін пайдалануға мүмкіндік бермейді, бірақ қазіргі заманғы цифрлық орнату шеңберлері бұл кемшілікті жойды. Тағы бір шектеу – зенитке бағытталғандағы кардандық құлыпталу мәселесі. 90° биіктікке жақын қадағалау кезінде азимут осі өте жылдам айналуы керек; ал биіктік дәл 90° болса, жылдамдық шексіз болады. Осылайша, альтазимут телескоптары кез келген бағытта бағытталғанымен, зениттен 0,5 немесе 0,75 градусқа дейінгі "зениттік соқыр аймақта" тегіс қадағалау мүмкін емес. (яғни, тиісінше 89,5° немесе 89,25° биіктіктен жоғары).
Қазіргі қолданылулары
Алтазимут монтаждарының қазіргі кездегі кең таралған қолданыстары мыналар:
Зерттеу телескоптары
Ең ірі телескоптарда экваторлық бекіткіштің салмағы мен құны тым жоғары болғандықтан, олар компьютермен басқарылатын алтазимут бекіткіштерімен алмастырылды. Алтазимут бекіткішінің қарапайым құрылымы, күрделірек іздеу және бейне бағыттау механизмдерімен байланысты қосымша шығындарға қарамастан, шығындарды айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік береді. Алтазимут бекіткіші телескопты жабатын күмбездің құрылымын да арзандатады, себебі телескоптың оңай қозғалысы құрылымның ықшамдау болуын қамтамасыз етеді.
Әуесқойлық телескоптар
Жаңадан бастаушыларға арналған телескоптар: Алтазимут орнатулары арзан және қолдану оңай. Добсон телескоптары: Джон Добсон Ньютондық рефлекторлар үшін қарапайым алтазимут орнату дизайнын кеңінен танымал етті, себебі оны құрастыру өте оңай болды; Добсонның инновациясы – кез келген аппараттық дүкенде таба алатын, машинамен өңделмеген бөлшектерді орнатуда пайдалану, мысалы, фанера, форма, пластик құбыр бөлшектері және нейлон немесе тефлон сияқты қазіргі заманғы материалдарды қолдану. "GoTo" телескоптары: Объектіні бақылау үшін, механикалық тұрғыдан қарапайым алтазимут орнатуды жасап, екі осьті бірдей басқаруға қозғалыс контроллерін пайдалану, механикалық тұрғыдан күрделі экваториалды орнатумен салыстырғанда, бір моторды барынша күрделі басқарудан гөрі көбінесе ыңғайлырақ болып келеді.