Кіріспе

Үшбұрыштарды пайдалану арқылы орналасуды анықтау әдісі. Тригонометрия және геометрияда үшбұрыштау – белгілі нүктелерден ізделінетін нүктеге үшбұрыштар құру арқылы оның орналасуын анықтау процесі.

Жерді өлшеуде

Нақтырақ айтқанда, геодезияда триангуляция белгілі нүктелерде тек бұрыштарды өлшеуді қамтиды, трилатерациядағыдай нүктеге тікелей қашықтықты өлшеуді емес; бұрыштар мен қашықтықтың екеуін де пайдалану триангуляциялану деп аталады.

Компьютерлік көруде

Компьютерлік стереокөрнеу және оптикалық 3D өлшеу жүйелері осы қағиданы нысанның кеңістіктік өлшемдері мен геометриясын анықтау үшін қолданады. Негізінен, конфигурация нысанды бақылайтын екі сенсордан тұрады. Сенсорлардың бірі әдетте цифрлық камера құрылғысы, ал екіншісі камера немесе жарық проекторы болуы мүмкін. Сенсорлардың проекция орталықтары және нысанның бетіндегі қарастырылған нүкте кеңістіктік үшбұрыш құрайды. Осы үшбұрыш ішінде сенсорлар арасындағы қашықтық негіз b болып табылады және белгілі болуы тиіс. Сенсорлардың проекция сәулелері мен негіз арасындағы бұрыштарды анықтау арқылы қиылысу нүктесі, демек 3D координатасы үшбұрыштық қатынастар бойынша есептеледі.

Тарих

Бүгінде үшбұрышталма (триангуляция) көптеген мақсаттарда қолданылады, оның ішінде геодезия, навигация, метрология, астрометрия, бинокулярлық көру, модельдік ракета жасау және әскери саласында қарудың бағыты, траекториясы және атыс қуатының таралуын анықтауда. Үшбұрыштарды қолданып қашықтықты есептеу ежелгі заманға дейін барады. Б.з.д. 6 ғасырында, Птолемей әулетінің құрылуына 250 жыл бұрын грек философы Талес ежелгі Египет пирамидаларының биіктігін бағалау үшін ұқсас үшбұрыштарды пайдаланған. Ол пирамидалардың көлеңкесінің ұзындығын және өз көлеңкесін бір уақытта өлшеп, осы қатынастарды өзінің бойымен салыстырған (аралық теорема). Талес сондай-ақ, жартастан көрінетін теңіздегі кемелерге дейінгі қашықтықты белгілі бір биіктіктен түскен көз сызығының горизонтальдық қашықтығын өлшеу арқылы және осы мәнді жартастың толық биіктігіне пропорционалды түрлендіру арқылы бағалаған. Мұндай тәсілдер ежелгі египеттіктерге де белгілі болған. Ринд папирусының 57-ші мәселесінде, мың жыл бұрын, сект немесе секед еңістің көтерілуіне қатысты жүрістің арақатынасы ретінде анықталған, яғни бүгінгі күні өлшенетін градиенттердің кері шамасы. Ежелгі гректер араб тіліндегі "алидада" сөзінің алдағысы болған "диоптра" деп аталатын өлшегіш құралды қолданып, еңістер мен бұрыштарды өлшеген. Осы құралды пайдаланып, қашықтықтан ұзындықты анықтау үшін жасалған құрылыстардың толық жинағы белгілі, ол Александриялық Геронның "Диоптрасы" (шамамен б.з. 10-70 ж.) араб тіліне аудармада сақталған; бірақ бұл білім 1615 жылы Снеллиус, Эратосфеннің жұмысынан кейін, Жердің айналымын өлшеу мақсатымен әдісті қайта жұмысқа салғанға дейін Еуропада жоғалып кеткен. Қытайда Пей Сю (224-271) карта жасаудың алты принципінің бірі ретінде "тік және сүйір бұрыштарды өлшеуді" анықтады, бұл қашықтықты дәл анықтау үшін қажетті болды, ал Лю Хуй (шамамен 263) қолжетімсіз жерлерге перпендикуляр қашықтықты өлшеу үшін жоғарыдағы есептеудің нұсқасын келтіреді.