Кіріспе

Нью-Йорк радиосының жүргізушісі (1911–1978)

Лонг Джон Небель (нағыз аты Джон Циммерман; 11 маусым 1911 – 10 сәуір 1978) – Нью-Йорк қаласындағы ықпалды ток-шоу жүргізушісі болған. 1950 жылдардың ортасынан 1978 жылы қайтыс болғанға дейін Небель миллиондаған тұрақты тыңдаушыға ие болды және Дональд Бэйннің айтуынша, оның синдикаттық бағдарламасына "серкатын адал жанкүйерлер" толып тұрды. Бағдарлама көбінесе аномальды құбылыстар, НЛО және басқа да ерекше тақырыптарды қамтыды.

Жастар мен жас ересектер

Небель Чикаго қаласында, Иллинойс штатында, АҚШ-та дүниеге келген. Ол сегізінші сыныптан кейін мектепті тастап кеткен, бірақ өмірі бойы жақын оқырман болды және көптеген тақырыптарды жақсы білді. Оның дәрігердің ұлы екендігі және жас кезінде циркпен қашып кеткені туралы әңгімелер тарады. Небель өзінің "The Way Out World" (1961) кітабында жазғанынша, 19 жасында "шамамен 1930 жылы" Нью-Йорк қаласына көшіп келген. Оның алғашқы жұмысы Нью-Йорктегі Paramount театрында билет сатушы болып жұмыс істеу болды. Небель Нью-Джерсидегі сәтті Long John's Auctions аукциондық және комиссиялық дүкенін құруға дейін жастығында бірнеше мамандықтарды игерді (соның ішінде ұзақ уақыт бойы жеке фотограф және тротуарда сатушы болып жұмыс істеді). Нью-Джерсидегі аукциондық үйінде ол "Ұзын Джон, сөз шебері және молоток иесі" деп таныстырылды, және адамдар кешкі ойын-сауық үшін ғана келеді. "Ұзын Джон Небель" деген лақап атының бірнеше себебі болды: "Ұзын Джон" лақабы оның бойының биік, жіңішке болуына байланысты болған (оның бойы 1,93 метр, салмағы 73 килограмнан аспаған). Небель 1954 жылға дейін, 43 жасқа толғанға дейін радиода мансап жасауға тырыспады. 1972 жылы Небель бұрынғы пин-ап модель Кенди Джонсқа үйленді, ол оның бағдарламасының қосымша жүргізушісі болды. Оның ЦРУ-ның миды бақылауының құрбаны болғаны туралы жанжалды мәлімдемелері бағдарламаның соңғы алты жылындағы бағытына әсер етті.

ЖАҚ

1950 жылдардың ортасында, теледидардың үлкен сұранысқа ие болуынан кейін АҚШ-тың барлық радиостанциялары өзін қайта анықтауға тырысып, қиын жағдайға түсті. Небель бірнеше жыл бойы Нью-Йорктегі түрлі радиостанцияларда достар тапты және аукциондық үйін жарнамалау үшін эфир уақытын сатып алды. Нью-Йорктің жетекші радиостанцияларының бірі – WOR 1954 жылы төмен рейтингке ие болғанда, Небель сұхбат бағдарламасын ұсынды. Дональд Бэйннің жазуынша, "бағдарламаның форматы таңғажайып және түсіндіріле алмайтын тақырыптарды талқылауға арналған болар еді". WOR басшылығы Небельдің идеясынан әлдеқандай әсер алмады. Бірақ, көптеген нәрсені жоғалта қоймайтынын түсінгеннен кейін (WOR таңертеңгі сағаттарда газеттің факсимильдік нұсқасын таратуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін), WOR оған түнгі сағат 00:00-ден таңғы 5:30-ға дейінгі, ең төмен рейтингілі уақытты ұсынды. Аукциондық үйінің шағын даңқына сүйене отырып (және одан да көп табыс табуды үміттене отырып), ол радиоға шыққанда "Ұзын Джон" деген атты пайдаланды. WOR басшылығының таңғалысына орай, Небельдің бағдарламасы Нью-Йорктің түнгі жандар мен ерте тұратындар арасында тез танымал болды. Ұшқышсыз ұшатын объектілер талқыланды.

Жеті секундтық кідіріс

WOR телеарнасының кейбір қонақтары мен қоңырау шалушыларының эфирде дөрекі сөздер қолдануына алаңдады. Небель радиодағы алғашқы кешіктіру жүйелерінің бірін пайдаланды, бұл инженерлерге эфирге шығармас бұрын жарамсыз тілді өңдеуге мүмкіндік берді. 1956 жылы инженер Рассел Тинклпау Небель қолданған жүйені ойлап тапты. Ол қосымша бастармен жабдықталған Ampex 300 таспа баптағышын құрастырды. Бұл баптағыш 1/4 дюймдік таспаның циклына жазуға және оны екінші бастар жиынтығында ойнату үшін баптағыш периметрі бойынша жылжытуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде бірнеше секундтық кешігу пайда болды, бұл дөрекі сөздерді эфирге шығармас үшін «тоқтату» батырмасын басуға жеткілікті уақыт болды. 1970 жылы толығымен сөйлеуге көшкен WMCA да осыған ұқсас жүйені қолданды. Ол екі Ampex 350 таспа баптағышын қатар орнатуды қамтыды, олардың әрқайсысының бастарының орналасу реті өшіру-жазу-ойнатудан ойнату-өшіру-жазуға өзгертілді. Осылайша, сағат тіліне қарсы бағытта жылжытылатын таспа циклы микрофоннан келетін дыбысты жазып алатын, содан кейін оны өшіруден бұрын эфирде қайта ойнату үшін толық айналып өтуі керек еді. Инженер, продюсер немесе эфирдегі дауыс шебері «тазалау» батырмасын басқанда, сигнал бірден екінші Ampex баптағышына ауыстырылып, эфирге шығарылатын материалдың үзілуіне жол бермеді. Бүгінде мұндай кешігулер цифрлық түрде жүзеге асырылады.

WNBC телеарнасы

1963 жылы WNBC Небелге жылына 100 000 доллардан астам (сол кездегі радиоведущіге төленген рекордтық сома болмаса, онда оған жақын) станциядан хабар таратуды бастауды ұсынды, ол ұсынысты қабылдады. 1973 жылға дейін ол онда жұмыс істеді, бірақ WNBC рейтингінің төмендеуіне байланысты, станция тек рок музыкасының форматына көшуді шешті. Станция басшылығымен созылған күрестен кейін Небель өзінің бағдарламасының мазмұнын өзгертуден бас тартып, наразылық тұрғысынан станциядан кетіп қалды. Бейннің сөзінше, бір анонимді станция қызметкері WNBC басшылығы форматтың өзгеруі және Небельдің оған реакциясы туралы негізсіз қауесет таратып, "қасақана Небельдің мансабын қиратты" деді.

WMCA

Небель WMCA станциясына тез жұмысқа орналасты, онда 1973 жылдан 1977 жылға дейін WNBC-дегіден ешқандай өзгеріссіз бағдарламасын жалғастырды. Бағдарлама әлі де танымал болды, бірақ WMCA станциясының қуаты аз болғандықтан, рейтингісі WNBC-дегіден төмен болды. WMCA-да Джонды әзілшілер жиі мазалап, "Иә, Джон, мен сенің жеріңе келіп, басыңа соққы беремін!" деп қоңырау шалатын.

Тұрақты қонақтар

Джеки Глисон жиі қонақ болатын. Бір бағдарламада Глисон Жерге келіп қалған ғарыздықтардың физикалық дәлелін ұсынғандарға 100 000 АҚШ долларын сыйлық ретінде белгіледі (кейін Глисон бұл соманы 1 миллион АҚШ долларына дейін арттырды, бірақ ешкім талап етпеді). Тағы бір есімде қалған эпизодта Глисон Грей Баркер деген баспагермен өткір, кейде тіпті қатыгез пікір алмасты. Глисон Грейді «Қара киімдегілер» және «байланыс жасағандар» туралы негізсіз әңгімелерді шындық ретінде көрсеткені үшін сынға алды. Оның радио бағдарламасындағы ең көп шақырылған екі қонақ – ғылыми фантастика жазушылары Лестер дель Рей және Фредерик Поль болды. Олардың әрқайсысы 400-ден астам Небель хабарламаларында пайда болды. Небель сондай-ақ философ Мортимер Адлер мен Джеймс Рэндиді де жиі шақыратын.

Демеушілер

Небельдің демеушілерінің арасында ерекше тауарлар да болды. Мысалы, Небельдің сөзінше, KelCo кластық калькуляторын NASA ғалымы жасаған, ол кейде оның бағдарламасына қонақ болып түсетін. Негізінен сызғыш болатын бұл "калькулятор" ат жарысының жеңімпаздарын анықтауға арналған еді. Небельдің жарнамалары көбінесе бағдарламаның өзінен де қызықты болатын. Небель – демеушілерінің артықшылықтарын әңгімелеп бере алатын шебер әңгімеші еді. Жарнамалар көбінесе бірнеше минутқа созылар еді. Оның порнографиялық фильмге арналған жеті минуттық жарнамасы ("Голливудта болған оқиға") естен шықпайтын. Ол жарнама мәтінін алдын ала қарап шығармаған сияқты, эфирде оқып жатқанда күлкіге еріп, оны оқуға тырысып, бірақ сәттілікке жете алмады. Тағы бір ұзақ жылдар бойы демеушілік еткен мекеме – "Хо Хо" қытай мейрамханасы. "Хо – жақсы, Хо Хо – жақсы-жақсы" деген мағынаны білдіреді.

НЛО

Ұшатын тарелкалар 1950 және 1960 жылдары жаңалықтарда үнемі кездесіп, Небельдің бағдарламасында жиі талқыланды. Бұл тақырыпқа қатысты шақырылғандардың арасында отставкадағы Теңіз корпусының майоры Дональд Кейхо, "байланыс жасағандар" Джордж Адамски және Джордж Ван Тассель, суретші Паулина Пиви, сондай-ақ Артур Кларк және Лестер дель Рей сияқты күмәнданғандар болды. Небель "Шавер құпиясы" деп аталатын құбылыс, "Флатвуд монстры", Наска сызықтары және тағы да көптеген ерекше тақырыптарды талқылады. Небель Оклахомалық Отис Т. Каррға мүмкіндік берді, ол Никола Тесланың еңбектерін зерттеу арқылы ұшатын тарелкалардың қозғалтқыш құпиясын ашқанын мәлімдеді. Небель өзінің тұрақты қатысушыларымен бірге Каррдің тарелкасын таныстыру үшін Оклахома-Ситиге сапар жасады. (Карр кейіннен алаяқтық қылмысы үшін сотталды және инвесторлардан бірнеше жүз мың доллар алғаннан кейін түрмеге қамалды, бірақ ешқашан өзінің прототипін жасаған жоқ.)

Қасиетті оқиғалар

Бейсенбі күні түстен кейін Нью-Йорктегі Парамаунт театрындағы таңғы спектакльде Небельдің досы, белгілі сиқыршы Уильям Нефф перде алдындағы жарыққа шығып, өнер көрсетуін бастады. Небель бақылап отырғанда, Неффтің денесі арқылы жарық сәулесі өткендей сезінді, ол көз алдында мұздаған шыныға айналғандай болды. Нефф бірте-бірте мөлдірленіп, содан кейін мүлдем жоғалып кетті, бірақ оның дауысы естіліп тұрды. Біраз уақыттан соң, өте жұқа қарындашпен салғандай әлсіз сызба пайда бола бастады. Бірнеше минуттан кейін Нефф толығымен қайтадан көрінді, әдеттегідей болып тұрды. Театр көрермендері оның көз алдында жоғалып кетуін Неффтің өнердегі тәсілі деп ойлады. Спектакль аяқталған соң Небель дереу сахна артына жүгіріп, Неффтен жоғалып кету амалын қалай жасағанын сұрады. Нефф бұл сұраққа таңырқады, ол өзінің "көрінбей кеткенін" білмеді, бірақ үш жыл бұрын Чикагодағы театрда да осындай жағдай болғанын мойындады. Небель кейін бұл оқиғаны "The Way Out World" кітабына жазып, оған ешқандай түсіндірме таба алмады.

Шалқыма

Небель кейбір әзілдер жасаудан тайсалмайтын, барлығы шоумендік пен рейтингтер үшін болды: мысалы, бірде ол досымен бірігіп, қонақтың астральдық проекция туралы айтқандарын қолдап куәлік берді. Небель өзінің бағдарламасында бірнеше апта бойы аудиторияға Empire State Building таңертеңгі сағаттарда алып шарлы подшипниктерде айналдырылады деген әңгіме айтты. Бастапқыда Небель бұл қозғалысты байқау қиын деді. Әзіл уақыт өте келе дами түскенде, Небель қоңырау шалушыларға түнгі уақытта Empire State Building-ке келсе, жер қабатындағы дүкендердің бұрыштың арғы жағына көшірілгенін көретінін айта бастады. Небель сондай-ақ тыңдаушыларына ең жақсы шам шырағы Орта Батыстағы "шырақ шаруашылықтарында" өсірілетінін айтуды жақсы көретін. Небелдің екінші әйелі Кенди Джонстың ЦРУ-дың ақыл-ойды басқару эксперименттеріне түскенін айтуы, оның бұрынғысынан өтірік айтуға бейімділігін білгендер тарапынан әзіл ретінде қабылданды. Небель болса, Джонстың гипноз астындағы әңгімесіне сенетінін және оның айтқандарының жалған екеніне ешқашан сенбегенін айтты.

Ықпал

Джеки Глисон Бейннің Небель туралы өмірбаянына жазған кіріспесінде: «Неге [Небель] осыншалықты қызықты? Себебі ең жақсы ойын-сауық – ол санаңды ашып, әлемнің сен ойлағаннан әлдеқайда зор екенін түсіндіретін ойын-сауық». Радио тарихшысы Майкл К. Кит былай деп жазды: «Небель сияқты радиоға еңбекқорлық, шығармашылық және алуан түрлілік әкелген адамдар бұрын да, кейін де сирек кездесті. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі радионың шығармашылық қарыштамасының бірі және түнгі эфирдің ерекшелігінің тағы бір мысалы. Ол түнгі радионың нағыз пионері ретінде танылды». Небель әңгімелік радионың қалыптасуына зор ықпал етті: Дональд Бэйн 1970-ші жылдардың басында «Елдің әр тарапындағы радио мектептеріндегі жаңадан бастаған (радио) дикторлар өз курстарының бір бөлігі ретінде Небельдің хабарларын тыңдаған» деп мәлімдеді. Небельдің хабарларының жазбалары ондаған жылдар бойы эзотерика әуесқойлары арасында тарады. Небельдің форматы кейінгі радио жүргізушілеріне жол ашты, олардың ішінде Арт Белл, «Coast to Coast AM»-ның Джордж Нури, Хилли Роуз, Джефф Ренс және Клайд Льюис бар, олардың барлығы паранормальдық тақырыптарға арналған хабарлар өткізді. Ағылшын актері Колин Беннет Небельді өз заманының Арт Белл-і деп атады.

Қосымша сілтемелер

"Құтылу жолы" әлемі. Ұзақ Джон Небель. Прентис Холл, 1961 ж.
"Бізді қоршаған психикалық әлем". Лонг Джон Небель және Санфорд М. Теллер, 1969 ж.
Ұзақ Джон Небель: Радио сөйлесу патшасы, шебер сатушы, керемет шарлатан. Дональд Бэйн. Macmillan Publishing Co., 1974 ж.
"Кенди Джонстың бақылауы". Дональд Бэйн. "Плейбой" кітаптары, 1975 ж.
"НЛО кітабы". Джером Кларк. Visible Ink, 1998 ж.
"Қараңғыдағы дыбыстар: Америка өміріндегі түнгі радио". Майкл С. Кит. Айова мемлекеттік университетінің баспасы, 2001 ж.;
Archive.org сайтынан, 1957 жылғы Небель бағдарламасының эпизоды, онда байланысқа түскен Джордж Ван Тассель, жазушы Моррис К. Джессап және басқалар қатысқан. Баптист пасторы Уолтер Мартин мен атеист Мадлен Мюррей О'Хейр арасындағы MP3 пішіміндегі пікірсайыс (1968 ж.).