Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тісті белбеу, уақыт белбеуі, тісті дөңгелек белбеуі, тісті белбеу немесе синхронды белбеу – ішкі бетіне тістері қалыптастырылған иілгіш белбеу. Тісті белбеулер көбінесе сәйкес келетін тісті шкивтермен немесе тісті дөңгелектермен жұмыс істеу үшін жасалады. Тісті белбеулер жоғары қуат беру қажет болатын механикалық құрылғылардың көптеген түрлерінде қолданылады.
A toothed belt, timing belt, cogged belt, cog belt, or synchronous belt is a flexible belt with teeth moulded onto its inner surface. Toothed belts are usually designed to run over matching toothed pulleys or sprockets. Toothed belts are used in a wide array of mechanical devices where high power transmission is desired.
Құрылымы мен қолданылуы
Уақыт белбеулері, тісті белбеулер және синхронды белбеулер – сырғанамайтын механикалық жетек белбеулері. Олар ішкі бетіне тістері қалыптастырылған иілгіш белбеулер түрінде жасалады. Белбеулер тісті шкивтермен немесе тісті дөңгелектермен үйлесе жұмыс істейді. Дұрыс тартылған кезде, мұндай белбеулер сырғанамайды және көбінесе индекстеу немесе уақытты синхрондау мақсатында қозғалысты беру үшін қолданылады (сондықтан олар осылай аталады). Олар тізбектер мен тісті дөңгелектерге қарағанда аз шу шығарады және майлау қажеттілігін жояды. Тісті белбеулер тігін машиналары, көшірме машиналар және тағы да басқа көптеген механикалық құрылғыларда кеңінен қолданылады. Тісті белбеулердің маңызды қолданылуы – автомобиль немесе мотоцикл қозғалтқышындағы айналмалы біліктерді (кремні) жетектейтін уақыт белбеуі. Тісті белбеулер үйкеліс жетегінен гөрі көп қуатты жеткізе алатындықтан, олар жоғары қуатты берілістерде қолданылады. Мұндай қолданыстарға кейбір мотоциклдердің, әсіресе кейінгі Harley Davidson модельдерінің негізгі жетегі, сондай-ақ драгстерлерде қолданылатын турбокомпрессор жатады. Rotax 532 сияқты жоғары жылдамдықты екі тактілі қозғалтқыштармен жабдықталған микрожеңіл ұшақтарда, баяу жылдамдықты винтті пайдалануға мүмкіндік беретін тісті белбеулі редукторлар қолданылады. Автомобиль қозғалтқыштарымен жабдықталған кейбір әуесқойлар жасаған ұшақтарда тісті белбеулі редукторлар қолданылады.
Timing belts, toothed belts, and synchronous belts are non slipping mechanical drive belts. They are made as flexible belts with teeth moulded onto their inner surface. The belts run over matching toothed pulleys or sprockets. When correctly tensioned, these type of belts have no slippage, and are often used to transfer motion for indexing or timing purposes (hence their name). They are often used in lieu of chains or gears, so there is less noise and a lubrication bath is not necessary. Toothed belts are used widely in mechanical devices, including sewing machines, photocopiers and many others. A major use of toothed belts is as the timing belt used to drive the camshafts within an automobile or motorcycle engine. As toothed belts can deliver more power than a friction drive belt, they are used for high power transmissions. These include the primary drive of some motorcycles, notably later Harley Davidsons; and the supercharger used for dragsters. Microlight aircraft driven by high speed two stroke engines such as the Rotax 532 use toothed belt reduction drives to allow the use of a quieter and more efficient slower speed propeller. Some amateur built airplanes powered by automotive engines use cog belt reduction drive units.
Басқа атаулары
Гилмер белбеуі – машинадағы осьтер арасында қуатты жеткізуге арналған механикалық белбеудің тауарлық атауы. Гилмер белбеуі алғаш рет 1949 жылдан кейін L. H. Gilmer компаниясымен сатылды және ол ең ерте тісті белбеу конструкцияларының бірін білдіреді. Гилмер белбеулері, қозғалмалы бөлшектердің синхрондылығын сақтау үшін, тісті шкивтердегі сәйкес келетін ойыстармен байланысу үшін трапеция пішіндес тістерді пайдаланады. Белбеулер енді Гилмер деген атпен сатылмайды, бірақ хоббишілер әлі де тісті белбеулерді Гилмер деп атай беруі мүмкін.
A gilmer belt was a brand or trade name for a mechanical belt used for transferring power between axles in a machine. The gilmer belt was originally sold by the L. H. Gilmer company after 1949, and represents one of the earliest toothed belt designs. Gilmer belts use trapezoidal teeth to engage matching grooves on toothed pulleys in order to maintain synchronicity between moving parts. Belts are no longer sold under the Gilmer name, although enthusiasts are still likely to refer to toothed belts by the gilmer name.
Өндiру
Тісті белбеулер иілгіш полимерден және мата арматурасынан жасалады. Алғашқыда олар табиғи тоқымаға негіделген резеңкеден жасалған, бірақ материалтану ғылымының жетістіктері осы белбеулердің қызмет ету мерзімін едәуір арттырды. Бұл өзгерістерге табиғи резеңкеден синтетикалық резеңкеге және полиуретанға, сондай-ақ болат, нейлон, кевлар (немесе басқа арамид талшықтары) және/немесе карбон талшықтарын арматура ретінде пайдалану кірді.
Toothed belts are made of a flexible polymer over a fabric reinforcement. Originally this was rubber over a natural textile, but developments in material science have had a substantial effect in increasing the lifetime of these belts. This included changes from natural to synthetic rubber and polyurethane and also the adoption of steel, nylon, Kevlar (or other aramid fibres), and/or carbon fibres in their reinforcement.
Белдіктің бұзылуы
Тісті белбеулердің екі түрлі істен шығу режимі бар, бірі біртіндеп, екіншісі күрт. Белбеудің қызмет ету мерзімі ішінде екі түрлі істен шығу қаупі де артады, сондықтан үлкен жүктемеге ұшыраған белбеулерге қызмет ету мерзімі беріліп, осы істен шығу орын алғанға дейін ауыстырылады. Бір түрлі істен шығу – тіс пішінінің біртіндеп тозуы, бұл ақырында дөңгелектелген тістердің үстінен сыға қалуына әкелуі мүмкін. Белбеу көбінесе жұмысын жалғастыра береді, бірақ біліктер арасындағы уақыт арақатыбы өзгереді. Күрт істен шығу режимі белбеу мен оның мата арматурасы арасындағы қабаттанудан туындайды. Бұл қартаю мен тозудың салдары болуы мүмкін, бірақ көбінесе белбеуді дұрыс пайдаланбаудан, әсіресе бастапқы орнату кезінде жеделдеуі мүмкін. Белбеуді тар радиусқа бүгіп, жүктемені артыру – бұл зақымданудың жиі кездесетін себебі, белбеудің жобаланған осінен бүгіліп, бұрылуы, құралдармен орнына орнатылуы, дұрыс осьте, бірақ радиус тым кішкентай болуы немесе тіпті сақтау кезінде белбеуді түйіп қоюы мүмкін. Тағы бір себеп, әсіресе табиғи резеңке белбеулер үшін, маймен ластану, әсіресе арматуралық матаның ашық қалған жиектерінде, капиллярлық әсер тудырады. Уақыт белбеуінің жыртылуы сирек кездеседі. Көбінесе белбеу қабаттан ажырап, маталық беріктік мүшесі шкивтерде жылжитын тістерден бөлінеді. Содан кейін белбеу көбінесе шкивтерден ұшып кетеді және одан әрі зақымдануы, кесілуі немесе жыртылуы мүмкін. Тістердің тозуын мұқият қарап тексеру арқылы анықтауға болады, бірақ ішкі бұзылуды сенімді түрде анықтау мүмкін емес, сондықтан қызмет ету мерзімін сақтау маңызды.
Toothed belts have two failure modes, one gradual and one catastrophic. There is an increased risk of either over the lifetime of the belt, so it is common for highly stressed belts to be given a service lifetime and to be replaced before this failure can occur. One failure mode is gradual wear to the tooth shape, which may eventually lead to slippage over rounded teeth. The belt often continues to work, but the relative timing between shafts changes. The catastrophic failure mode is caused by delamination between the belt and its fabric reinforcement. Although this may be caused by age and wear, it is often accelerated by mistreatment of the belt, often during initial installation. Overloading the belt by bending it to a narrow radius is a common cause of damage, either by bending out of the belt's designed axis, twisting, levering it into place with tools, bending in the correct axis but to too small a radius, or even knotting a belt in storage. Another cause, particularly with natural rubber belts, is contamination by oil, especially to the edges where the reinforcing fabric is exposed and can cause a wick effect. It is extremely rare for a timing belt to break. More common is for the belt to delaminate, disconnecting the fabric strength member from the teeth that ride on the pulleys. The belt is then often thrown from the pulleys and may be further damaged, cut, or break. Although worn teeth may be detectable by careful inspection, internal deterioration is not considered to be reliably detectable and so the observance of service lifetimes is important.