Кіріспе
Кениялық академик Калестус Джума (9 маусым 1953 – 15 желтоқсан 2017) – тұрақты даму саласындағы кениялық ғалым және академик. New African журналы оны 2012, 2013 және 2014 жылдары Африканың ең ықпалды 100 адамының қатарына қосты. Ол Гарвард Кеннеди мектебінде Халықаралық даму практикасының профессоры және Экономикалық даму инновациялары атқару бағдарламасының жетекшісі болды. Джума Гарвард Кеннеди мектебіндегі Ғылым, технология және жаһандану жобасының, сондай-ақ Билл мен Мелинда Гейтс қорының қаржыландыруымен жүзеге асырылған Африкадағы ауыл шаруашылығы инновациялары жобасының директоры қызметін атқарды. Оның соңғы кітабы – «Инновациялар және олардың қарсыластары: неліктен адамдар жаңа технологияларға қарсы тұрады?» – 2016 жылы Оксфорд университетінің баспасында жарық көрді. Джума Лондон Корольдік қоғамына, АҚШ Ұлттық ғылым академиясына, Үшінші әлем ғылым академиясына (TWAS), Ұлыбритания Корольдік инженерлік академиясына, Африка ғылым академиясына және Нью-Йорк ғылым академиясына сайланды.
Calestous Juma (9 June 1953 – 15 December 2017) was a Kenyan scientist and academic, specializing in sustainable development. He was named one of the most influential 100 Africans in 2012, 2013 and 2014 by the New African magazine. He was Professor of the Practice of International Development and Faculty Chair of the Innovation for Economic Development Executive Program at Harvard Kennedy School. Juma was Director of the School's Science, Technology and Globalization Project at Harvard Kennedy School as well as the Agricultural Innovation in Africa Project funded by the Bill and Melinda Gates Foundation. His last book, Innovation and Its Enemies: Why People Resist New Technologies, was published by Oxford University Press in 2016. Juma was elected to the Royal Society of London, the US National Academy of Sciences, Third World Academy of Sciences (TWAS), the UK Royal Academy of Engineering, the African Academy of Sciences and the New York Academy of Sciences.
Ерте өмір және білім
Джума Кенияның Виктория көлінің жағалауында өсті. 1968-1971 жылдары Порт-Виктория орта мектебінің (қазіргі Джон Осого СС) алғашқы оқушыларының бірі ретінде білім алды. Ол бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істегеннен кейін Кенияның Daily Nation газетінде Африканың тұңғыш ғылым және қоршаған орта журналисі болды. Кейін Джума Найробидегі Экологиялық байланыс орталығы Халықаралық ұйымына қосылып, үш тілді Ecoforum журналының негізін қалаушы және редакторы болды. Одан кейін ол Сассекс университетінің Ғылыми саясатты зерттеу бөлімінде ғылым, технология және индустрияландыру саласындағы магистр және ғылым мен технология саясаты бойынша философия докторы ғылымын қорғады.
Көшбасшылық
1988 жылы Джума дамудағы технологиялар бойынша зерттеулерді ілгерілетуге арналған Африканың бірінші тәуелсіз саясатты зерттеу институты – Технологиялық зерттеулер Африка орталығын құрды. 1989 жылы ACTS "Инновация және егемендік" деген маңызды зерттеуді жариялады, ол Кенияда Өнеркәсіптік меншік заңының қабылдануына және Кения Өнеркәсіптік меншік кеңсесінің ашылуына ықпал етті.
Саясат зерттеулері
Оның бастапқы жұмысы эволюциялық технологиялық өзгерістердің динамикасын талдауға, ғылым мен технология саясатын зерттеуді дамытуға, жоғары деңгейдегі ғылыми-техникалық кеңес беруге және биоәртүрлілікті сақтауды ілгерілетуге қадама жасамақ болды.
Технологиялық инновациялар
Джума дамушы елдердің экономикалық трансформациясындағы технологиялық инновацияның динамикалық рөлін түсінуге маңызды үлес қосты. Ол әлеуметтік-экономикалық ортаның жаңа технологияларды қабылдау және тарату процесін қалай қалыптастыратынын түсіндіру үшін "эволюциялық технологиялық өзгерістер" тұжырымын жасады. Бұл тәсіл оның "Ұзақ мерзімді экономика: экономикалық өсуге эволюциялық көзқарас" (Пинтер, 1987) және "Ген аңшылары: биотехнология және тұқымдар үшін күрес" (Принстон университетінің баспасы және Zed Books, 1989) сияқты ерте туындыларында жан-жақты қарастырылды және қазіргі теориялық және практикалық жұмыстардың орталық элементі болып табылады. Джуманың ғылым және технология саясатына қосқан үлесі технологиялық инновацияның тұрақты дамудағы рөліне қатысты болды.
Биотехнология
Ол Халықаралық жоғары оқу орындары федерациясының биотехнологияны халықаралық тарату бағдарламасын басқарды. Сонымен қатар, ол Гарвард университетінің Кеннеди атындағы мемлекеттік мектебі арқылы зерттеу, оқыту және насихаттау саласында халықаралық деңгейде жетекшілік етті, ал бұл саладағы халықаралық технология және жаһандану журналының редакторы ретінде ғылыми еңбектерді дамытуға үлкен үлес қосты.
Биологиялық әртүрлілік
Джума биологиялық әртүрлілікті сақтауға екі жолмен үлес қосты. Біріншіден, ол Женева мен Монреальде Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияның тұрақты бірінші атқарушы хатшысы қызметін атқарган кезінде жаһандық сақтау бағдарламаларын дамытуға көмектесті. Екіншіден, оның зерттеулері биоғылымдар мен халықаралық қатынастар арасындағы байланыстарға бағытталған биодипломатия саласын қалыптастырды.
Меншік құқығы
Джуманың зерттеулері "In Land We Trust" (Zed, 1996) жинағында баяндалған "экологиялық құқықтану" аясында меншік құқықтарының табиғатты сақтаудағы рөлін түсінуге үлкен үлес қосты. Оның еңбегі Біріккен Ұлттар Ұйымының Биологиялық әртүрлілік туралы конвенциясы (CBD) бойынша халықаралық келіссөздерді бағыттады, бұл туралы "Biodiplomacy" (ACTS, 1994) кітабында жазылған. Кейін ол CBD-ның атқарушы хатшысы болып тағайындалды, онда табиғатты сақтау саясаты мен тәжірибесінде ғылыми білімді қолдануды ынталандырды.
Оқыту
Джума даму саясатында ғылым, технология және инновациялардың рөлі туралы аспирантура курстарын оқытты. Бірінші курс әлемнің дамып келе жатқан аймақтарына ерекше назар аударған, экономикалық өсімдегі технологиялық инновациялардың рөліне арналды. Екінші курс жаңа биотехнологиялық өнімдерді жаһандық экономикаға енгізудің саяси салдарына қатысты (денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және қоршаған ортаны қамтыды). Ол сонымен қатар жоғары лауазымды саясаткерлер мен тәжірибелі мамандарға арналған атқарушы курс оқыды. «Инновация» атқарушы бағдарламасы жыл сайын үкімет, академиялық орта, өнеркәсіп және азаматтық қоғамның жоғары деңгейдегі басшылары үшін ғылым мен технологияны ұлттық даму саясатына қалай интеграциялау жолдары туралы білім беретін.
Саясат бойынша кеңестер
Джума АҚШ Ұлттық ғылым академиясының «Жаһандық қиындықтар және биотехнология» тақырыбындағы жұмысына төрағалық етті және Африка Одағының (АҰ) мен Африканың жаңа даму серіктестігінің (NEPAD) заманауи биотехнология жөніндегі жоғары деңгейдегі панелінің тең төрағасы болды. Джума 2000 жылғы БҰҰ Мыңжылдық саммитінің нәтижесінде туындаған Мыңжылдық даму мақсаттарын іске асыру үшін ғылым мен технологияны қолдану жолдарын анықтауда халықаралық сарапшылар тобына жетекшілік етті. «Инновация: Дамуда білімді қолдану» (Earthscan, 2005) есебі, БҰҰ Мыңжылдық жобасының ғылым, технология және инновация жөніндегі жұмыс тобының баяндамасы, 2005 жылдың басында жарияланды және оның ұсыныстары әлемдік даму агенттіктері мен үкіметтер тарапынан қабылданы. Бұл есеп үкіметтердің технологиялық инновациялардың дамудағы рөліне қатысты саясатын және бағдарламаларын бағалау үшін стандарттық өлшемшартқа айналды. «Өсімге ұмтылу» атты келесі зерттеуінде Джума халықаралық даму саясатының басымдығы дамушы елдерде техникалық біліктілікті арттыру болуы керек екенін, дәстүрлі көмек шараларынан гөрі осыған басымдық беру қажеттігін айтады. Оның пікірінше, жоғары білім беру мекемелері, әсіресе университеттер, даму мәселелерін шешуге тікелей қатысуы керек. 2012 жылы Джума Африка Одағы тарапынан ғылым, технология және инновация жөніндегі жоғары деңгейдегі панель төрағасы болып тағайындалды. Панельдің есебі 2014 жылдың басында АҰ-ға ұсынылады.
Дау
2013 жылдың тамызында Монсанто компаниясы Жүмаға генетикалық модификацияланған организмдерді қолдау мақсатында жеті мақалалық серия жазу туралы ұсыныс жасады, бұл ақпарат қоғамдық сұраныс арқылы алынған электрондық хаттарда көрсетілген, деп хабарлайды Boston Globe. Монсанто "ГМ-өсімдіктерді қабылдамаудың салдары" деген тақырыпты ұсынды. 2014 жылдың желтоқсан айында Жүма "Genetic Literacy Project, ғылым идеологиядан басым" деп аталатын веб-сайтта Монсанто маркетингтік фирмасының көмегімен "Ауыл шаруашылығы биотехнологиясын қабылдамаудың жаһандық тәуекелдері" деген мақаласын жариялады, бірақ олармен болған байланысын ашқара жариялаған жоқ.
Таңдалған жарияланымдар
2016 Жаңалықтар және олардың қарсыластары: Адамдар неге жаңа технологияларға қарсы тұрады. Оксфорд университетінің баспасы, 2011. Жаңа егіс: Африкадағы ауыл шаруашылығындағы инновациялар. Оксфорд университетінің баспасы, Нью-Йорк. 2007 жыл. Инновацияларға қол жеткізу еркіндігі: Африканың дамуындағы биотехнология. Заманауи биотехнология жөніндегі жоғары деңгейдегі Африкалық панелінің есебі. Африка Одағы, Аддис-Абеба, Эфиопия (Исмаил Серагелдинмен бірге). 2007. Африкадағы ғылым және инновациялар: экономикалық өсудің жаңа стратегиялары. «Технология және жаһандану» халықаралық журналының арнайы саны, 2 том, № 3/4. 2006 жыл. Африка экономикасын қайта құру: халықаралық дамудағы инженерияның рөлі. 2006 жылғы Хинтон лекциясы, Лондонның Корольдік инженерлік академиясы. 2006 жыл. Африканың жоғалған егіндері: II том, көкөністер. National Academy Press, Вашингтон, округ Колумбия (Ұлттық зерттеулер кеңесінің зерттеуіне қатысқан комитет мүшесі). 2006 жыл. Африка экономикасын қайта құру: технологиялық инновациялар және тұрақтылыққа өту. 6-шы Джон Песек орнықты ауыл шаруашылығы жөніндегі коллоквиум, Айова штатының университеті, Эймс, Айова, АҚШ. 2005 жыл. Өсуге ұмтылу: Африкадағы ғылым, технология және инновациялар. Смит институты, Лондон. 2005 жыл. Инновация: дамудағы білімді қолдану. Біріккен Ұлттар Ұйымының Мыңжылдық жобасы. Earthscan Publications (Ли И Чонмен бірге). 2002 жыл. Білім және дипломатия: Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіндегі ғылыми кеңес. National Academy Press, Вашингтон, округ Колумбия (Ұлттық зерттеулер кеңесінің зерттеуіне қатысқан комитет мүшесі). 2002 жыл. Нақты жерге: Африкадағы тұрақты даму үшін географиялық ақпарат. National Academy Press, Вашингтон, округ Колумбия (Ұлттық зерттеулер кеңесінің зерттеуіне қатысқан комитет мүшесі). 1996 жыл. Бізге сенімді жер: қоршаған орта, жеке меншік және конституциялық өзгерістер. Zed Books, Лондон және Initiatives Publishers, Найроби (J. B. Ожвангпен бірге). 1995 жыл. Экономикалық саясат реформалары және қоршаған орта: Африка тәжірибесі. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасы, Женева (Хью Монтейт, Хартмут Кругман, Тобиас Ангура, Герберт Акквей, Акино Энтони Э., Филипп Вандера және Джон Мугабемен бірге). 1994 жыл. Өмірге ояну: Африканың экономикалық жаңғыруындағы биотехнология. Act Press Найроби және Zed Books, Лондон (Джон Мугабе және Патрисия Камери Мботемен бірге). 1994 жыл. Биодипломатия: генетикалық ресурстар және халықаралық қатынастар. Act Press, Найроби (Висенте Санчеспен бірге). 1993 жыл. Бейімделуші экономика: экономикалық дағдарыс және технологиялық өзгерістер. Act Press, Найроби (С. Торори және С. К. М. Киримамен бірге). 1991 жыл. Биотехнология және тұрақты даму: дамушы елдер үшін саясаттық нұсқаулар. Act Press, Найроби (Норман Кларкпен бірге). 1991 жыл. Ауа райының өзгеруі: Африканың климаттық өзгерістерге қатысты көзқарасы. Act Press, Найроби (S. H. Оминдемен бірге). 1989 жыл. Ген саятшылары: биотехнология және тұқымдар үшін күрес. Zed Press, Лондон және Принстон университетінің баспасы. 1989 жыл. Инновациялар және егемендік: Африка дамуындағы патенттік талқылау. Африкалық технологиялық зерттеулер орталығы, Найроби (J. Ожвангпен бірге). 1989 жыл. Жерді игеру: Кенияда жерді пайдалануды басқарудағы институционалдық инновациялар. Act Press, Найроби (Амос Кириромен бірге). 1989 жыл. Биотехнологиялық әртүрлілік және инновация: Кениядағы генетикалық ресурстарды сақтау және пайдалану. Act Press, Найроби. 1987 жыл. Ұзақ мерзімді экономика: экономикалық өсуге эволюциялық көзқарас. Pinter Publishers, Лондон (Норман Кларкпен бірге).
2011. The New Harvest: Agricultural Innovation in Africa. Oxford University Press, New York. 2007. Freedom to Innovate: Biotechnology in Africa's Development. Report of the High Level African Panel on Modern Biotechnology. African Union, Addis Ababa, Ethiopia (with Ismail Serageldin)
2007. Science and Innovation in Africa: New Strategies for Economic Growth. Special Issue of the International Journal of Technology and Globalisation, Vol. 2, No. 3/4. 2006. Redesigning African Economies: The Role of Engineering in International Development. 2006 Hinton Lecture, Royal Academy of Engineering, London. 2006. Lost Crops of Africa: Volume II, Vegetables. National Academy Press, Washington, D. C. (Contributor to a Study of the National Research Council as committee member). 2006. Reinventing African Economies: Technological Innovation and the Sustainability Transition. 6th John Pesek Colloquium on Sustainable Agriculture, Iowa State University, Ames, Iowa, USA. 2005. Going for Growth: Science, Technology and Innovation in Africa. The Smith Institute, London. 2005. Innovation: Applying Knowledge in Development. United Nations Millennium Project. Earthscan Publications (with Lee Yee Cheong). 2002. Knowledge and Diplomacy: Science Advice in the United Nations System. National Academy Press, Washington, D. C. (Contributor to a Study of the National Research Council as committee member). 2002. Down to Earth: Geographical Information for Sustainable Development in Africa. National Academy Press, Washington, D. C. (Contributor to a Study of the National Research Council as committee member). 1996. In Land We Trust: Environment, Private Property and Constitutional Change. Zed Books, London and Initiatives Publishers, Nairobi (with J. B. Ojwang). 1995. Economic Policy Reforms and the Environment: African Experiences. United Nations Environment Programme, Geneva (with Hugh Monteith, Hartmut Krugmann, Tobias Angura, Herbert Acquay, Akino Anthony E., Philip Wandera and John Mugabe). 1994. Coming to Life: Biotechnology in African Economic Recovery. Acts Press Nairobi and Zed Books, London (with John Mugabe and Patricia Kameri Mbote). 1994. Biodiplomacy: Genetic Resources and International Relations. Acts Press, Nairobi (with Vicente Sánchez). 1993. The Adaptive Economy: Economic Crisis and Technological Change. Acts Press, Nairobi (with C. Torori and C. C. M. Kirima). 1991. Biotechnology and Sustainable Development: Policy Options for Developing Countries. Acts Press, Nairobi (with Norman Clark). 1991. A Change in the Weather: African Perspectives on Climatic Change. Acts Press, Nairobi (with S. H. Ominde). 1989. The Gene Hunters: Biotechnology and the Scramble for Seeds. Zed Press, London and Princeton University Press. 1989. Innovation and Sovereignty: The Patent Debate in African Development. African Centre for Technology Studies, Nairobi (with J. B. Ojwang). 1989. Gaining Ground: Institutional Innovations in Land use Management in Kenya. Acts Press, Nairobi (with Amos Kiriro). 1989. Biotechnological Diversity and Innovation: Conserving and Utilizing Genetic Resources in Kenya. Acts Press, Nairobi. 1987. Long Run Economics: An Evolutionary Approach to Economic Growth. Pinter Publishers, London (with Norman Clark).