Кіріспе
Ағылшын-американдық психолог, кеңесші және баскетболшы Джон Узома Экугха Амаечи ///audio=Ig John Uzoma Ekwugha Amaechi.ogg/, OBE (/ə/'/m//eɪ//tʃ//i/; 1970 жылғы 26 қарашада туған) – ағылшын-американдық психолог, кеңесші және бұрынғы кәсіби баскетболшы. Ол Вандербильт және Пенсильвания штаты университеттерінде колледж баскетбол ойнады, ал кәсіби баскетболмен Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) айналысты. Амаечи Франция, Грекия, Италия және Ұлыбританияда да ойнаған. Баскетболтан зейнеткерлікке шыққаннан бері Амаечи психолог және кеңесші ретінде жұмыс істеп, Amaechi Performance Systems компаниясын құрды. 2007 жылдың ақпан айында Амаечи өзінің "Ортадағы адам" атты естеліктерінде өзінің гомосексуалды екенін жариялаған алғашқы бұрынғы NBA ойыншысы болды. Осыдан кейін ол "әлемдегі ең танымал гей спортшылардың бірі" деп есептеледі.
John Uzoma Ekwugha Amaechi ///audio=Ig John Uzoma Ekwugha Amaechi. ogg/, OBE (/ə/'/m//eɪ//tʃ//i/; born 26 November 1970) is an English American psychologist, consultant and former professional basketball player. He played college basketball at Vanderbilt and Penn State, and professional basketball in the National Basketball Association (NBA). Amaechi also played in France, Greece, Italy, and the United Kingdom. Since retiring from basketball, Amaechi has worked as a psychologist and consultant, establishing his company Amaechi Performance Systems. In February 2007, Amaechi became the first former NBA player to publicly come out as gay after doing so in his memoir Man in the Middle. Since then, he has been regarded as "one of the world's most high profile gay athletes".
Ерте өмір
Амечи АҚШ-тың Бостон қаласында ағылшын анасы мен нигериялық игбо әкесінің отбасында дүниеге келді. Ол және оның екі кіші қарындасы анасымен Англияның Стокпорт қаласындағы Хитон Мур маңында тәрбиеленді, алдымен Мерси Вейл бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін Англияның солтүстігіндегі екінші ең көне грамматикалық мектеп – Стокпорт грамматикалық мектебіне ауысты. Ол 17 жасында Джо Форбердің баптауымен баскетбол ойнауды бастады, оны әкесі сияқты құрметтейді. «Манчестер Юнайтед» командасының ойыншысы ретінде Амечи АҚШ-қа көшіп, Огайо штатының Толедо қаласындағы Сент-Джон иезуит орта мектебінде баскетболмен айналысты. Ол «Вандербильт» университетінде колледж баскетболын бастады, бірақ кейін «Пенн Стейт» университетіне ауысты, онда екі рет Бірінші академиялық құрамаға іліккен Американдық студент-спортшы атанды. «Пенн Стейт» университетінде оқыған кезінде Амечи мотивациялық спикер және жергілікті жастарға кеңесші болды.
Баскетбол карьерасы
1995 жылы «Кливленд Кавальерс» клубымен келісімшартқа отырды. Амаечи өзінің алғашқы НБА ойынында бастапқы құрамда шыққан алғашқы драфттан өтпеген ойыншы болды, себебі «Кавальерс» командасының бастапқы ортасы Майкл Кейдж жарақат алғандықтан маусымның ашылу ойынында ойнамады. Амаечи 1995–96 маусымда «Кавальерс» сапында 28 ойын өткізді, содан кейін Еуропада екі жыл ойнады – Францияда «Шоле» және «Лимож», Италияда «Виртус Болонья», Грекияда «Панатинаикос» және Ұлыбританияда «Шеффилд Шаркс» клубтарында. 1996 жылдың қыркүйегінде «Панатинаикос» командасымен FIBA Intercontinental Cup турнирін жеңіп алды, бұл турнирде команданың ең көп ұпай жинаған ойыншысы (Фрагискос Алвертиспен бірге) атанды, үш ойында 59 ұпай жинады. 1997–98 маусымында «Виртус Болонья» сапында ойнады, бірақ маусым ортасында клубты тастап кетті. 1999 жылы НБА-ға оралып, «Орландо Мэджик» клубымен келісімшарт жасады. 1999–2000 маусымында ол әр ойында 21,1 минут ойнап, орташа есеппен 10,5 ұпай жинады. Амаечи 2000 жылы «Лос-Анджелес Лейкерс» клубынан түскен 17 миллион долларлық ұсыныстан бас тартқанымен белгілі болды, жылдық 600 000 доллар төлеммен «Орландо» құрамында қалуды жөн көрді. Амаечи 2001 жылдан 2003 жылға дейін «Юта Джазз» командасы үшін өнер көрсетті. 2003–04 маусымы алдында Глен Райспен айырбасталып, «Хьюстон Рокетс» клубына өтті. Бірақ ол клубтың ойыншысы болғанымен, ешқандай ойында қатыспады. Кейін «Рокетс» оны және Мучи Норристі Кларенс Уэзерспунға алмастырып, «Нью-Йорк Никс» клубына сатты, ал «Никс» оның келісімшартынан бас тартып, ол спорттан толығымен қанағаттанды.
Баскетболдан кейінгі мансап
Амаечи 2006 жылы Мельбурнде өткен Достастық ойындарында Англия құрамасының құрамында зейнеттен қайтып, Англияға өнер көрсетті, соның арқасында Англия командасы қола жүлдеге ие болды. Барлығында, Амаечи Англия үшін 18 ойынға қатысты. Ол БАҚ-та жұмыс істеді, әсіресе британдық телешоулардағы НБА жарияланымдарында және Олимпиада ойындары кезінде BBC үшін баскетбол комментаторы ретінде. Сонымен қатар, Амаечи 2009 жылы BBC-нің «Спикер» телешоуында төреші болды. Ол сонымен қатар BBC Radio Manchester Business шоуының тұрақты қонағы болды, Стивен Саулмен бірге, ал ESPN радиосындағы The Dan Le Batard Show with Stugotz бағдарламасында қонақ және қосымша жүргізуші ретінде пайда болды. Амаечи Amaechi Performance Systems компаниясының иесі, бұл компания көптеген фирмалармен басшылық және коммуникация дағдыларын, сондай-ақ ұйымдық әртүрлілікті жақсарту бойынша кеңес берумен айналысады. Амаечи Америкалық Психологиялық Ассоциацияның, Британдық Психологиялық Қоғамның (BPS), BPS Ұйымдық Психология бөлімінің және BPS Психологиялық Тестілеу Орталығының мүшесі. Амаечи сонымен қатар Ұлыбританиядағы Орталық Ланкашир Университетінің (UCLAN) Эмоционалды сауаттылық және Жеке Даму орталығының аға ғылыми қызметкері болды. Амаечи Манчестердегі ABC Foundation ұйымымен де жұмыс істейді, ол Ұлыбритания бойынша жастар спорт орталықтарын құру арқылы балаларды спортпен және олардың қоғамдарымен белсенді айналысуға ынталандырады. Осындай алғашқы нысан, Амаечи Баскетбол Орталығы, Амаечидің балалық шағындағы Стокпорт қаласына жақын Манчестерде салынды. Бұл арена Англия Баскетбол Лигасының «Манчестер Magic» (ерлер) және «Манчестер Mystics» (әйелдер) командаларына үй иесі, екеуі де Амаечиге тиесілі. Радио сұхбатында Амаечи психология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғау үшін қайта оқуға бара жатынын айтты. «Мен өмірімді мағыналырақ етуді қалаймын», - деді ол. Амаечи сондай-ақ 2000 жылы «Орландо» үшін «Лейкерс» ұсынған 17 миллион доллардан әлдеқайда аз ақшаға неліктен ойнағанын түсіндірді; оның жауабы «Орландо» оны 1999 жылы ешбір команда қабылдамаған кезде қолға алған еді. «Көптеген адамдардан олардың сөзінің құны қанша екенін сұрайды, ал мені сұрағанда мен: «кем дегенде 17 миллион доллар» дей аламын».
Шығады
2007 жылдың ақпан айында Амаэчи ESPN телеарнасының "Сызықтан тыс" бағдарламасында өз жыныстық бағдары туралы айтты. Ол сондай-ақ ESPN Books баспасынан шыққан "Man in the Middle" атты кітабын жариялады, онда оның мансабы мен жасырын кәсіби спортшы ретіндегі өмірі талқыланады. Амаэчи Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) өзінің гомосексуалды екенін ашық айтқан алғашқы ойыншы. Америка Құрама Штаттарында командалық спорт түрлерімен айналысатын ерлер арасында ашықтан-ашық өз жыныстық бағдарын жариялағандар аз. Бұрынғы бейсболшы Билли Бин Амаэчидің шешімін қолдап, пікір білдірді. "Outsports.com" сайтының негізін қалаушылардың бірі, спортқа гомосексуалдардың үлесіне арналған Cyd Zeigler: "Менің ойымша, (Амаэчидің мәлімдемесі) оның осылай істеу қабілетіне ешқандай әсер етпейді", - деді, Амаэчидің бизнесі мен қайырымдылық жұмысына сілтеме жасап. "Кейбір адамдар күдікпен қарауы мүмкін", - деп қосты Zeigler. 2002 жылы "Scotland on Sunday" газетімен сұхбаттасқанда Амаэчи NBA-дағы гомосексуалдар туралы былай деді: "Біздің лигамызға қарасаңыз, аз ұлт өкілдері жеткілікті деңгейде ұсынылмаған. Латын Америкасынан келген ойыншылар да, азиялық американдықтар да аз, сондықтан ашық гомосексуал ойыншылардың жоқтығына таң қалмау керек. Бұл ғарыштан түскен жаратылысқа ұқсайды. Олар қорқып, үрейленіп, қалай әрекет ету керектігін білмейді". 2007 жылдың мамырында, ашықтан-ашық шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Амаэчи "Американы дұрыс бағаламағанын" айтты, сондай-ақ "ұлттың ашуына" дайын болғанын, бірақ ол осылай болған жоқ екенін мәлімдеді. Ол бұл мәлімдемені жасамас бұрын бірнеше ай бұрын өлім туралы угрозалар алған болатын. 2008 жылдың тамызында Амаэчи Пекинге Олимпиадалық ерлер мен әйелдер баскетбол жарыстарын көрсету және BBC үшін репортаж жасау үшін жіберілді. Ол жерде ол белсенді және фотограф Джефф Шенгпен бірлесіп, Amnesty International халықаралық ұйымымен серіктестікте блог жазды. Шенгтің мандарин тілін білуі мен Пекиндегі тәжірибесін пайдаланып, ол сахна артына кіріп, жергілікті тұрғындармен және олимпиадалық спортшылармен ашық сұхбаттар жүргізді. 2008 жылы Амаэчи LOGO телеарнасындағы "Shirts & Skins" реалити-шоуына бірнеше рет қатысты. Ол Сан-Франциско Рокдогс гомосексуалды баскетбол командасының "менторы" және "психологы" рөлін атқарды және баскетбол, өмір және ашықтан-ашық шығу туралы тәжірибесімен бөлісті. 2010 жылы Амаэчи Манчестердегі гомосексуалды барға кіруге рұқсат берілмегенін мәлімдеді, себебі қақпашы оны "ірі, қара және проблема тудыруы мүмкін" деп санады. Ол заңдық шаралар қолдануды қарастырып жатқанын айтты.
Басқа ойыншылардың реакциясы
Амачидің мәлімдемесіне кеңінен жарияланған жауап бұрынғы НБА ойыншысы Тим Хардавейден келді, ол гей ойыншыны өз командасынан шығаруды талап ететінін мәлімдеді: "Біріншіден, мен оны өз командамда көргім келмейді. Екіншіден, егер ол менің командамда болса, мен одан қашықтап, арақашықтық сақтар едім, себебі мен мұны дұрыс деп ойламаймын және біз киім ауыстыратын бөлмеде болғанда, оның сол жерде болуына келіспеймін. Бір нәрсе өзгеріске ұшырауы керек. Егер сіздің командаңызда 12 басқа ойыншы болса, олар алаңдап, назары ауып, киім ауыстыратын бөлмеде немесе алаңда оның қасында болуын үнемі сезіп жүрсе, командаластарыңыз үшін жеңіске жетіп, оны командадас ретінде қабылдау қиын болады". Хардавей кейіннен сөздері үшін кешірім сұрады. Кейбір ойыншылар Амачиге қолдау көрсетті: бұрынғы Magic командаласы Грант Хилл: "Джонның осы қадам жасауы, мүмкін, басқаларға да ойнап жатқанда немесе зейнеткерлікке шыққанда өздерін ашып көрсетуге батылдық сыйлар". Шакил О'Нил New York Daily News газетіне: "Егер ол менің командамда болса, мен оны сыртқы адамдардан қорғауым керек болар еді, мен гомофоб емеспін. Мен адамдарды қате айыптамаймын, оған сәттілік тілеймін". Чарльз Баркли: "Бұл ешкім үшін үлкен мәселе болмауы керек. Мен гей ойыншылармен де, оларға қарсы да ойнағанмын, бұл ешкімді таң қалдырмауы керек немесе қандай да бір қиындық тудырмауы керек". Шавлик Рэндольф: "Егер сен маған өзіңнің гомосексуализміңді көрсетпесең, мен жақсымын. Іскерлік тұрғысынан алғанда, онымен ойнай алатыныма сенімдімін. Бірақ, менің ойымша, бұл киім ауыстыратын бөлмеде сәл жайсыз жағдай тудырар еді". Пат Гаррити ашық гей ойыншы командаластарынан қабылдауға да, қарсылыққа да тап болатынын ескертті. Ол: "Олардың арасында оны жақсы адам және жақсы командадас болғандықтан қабылдайтындары да болады, ал кейбіреулері оған қиындық тудырады. Менің ойымша, бұл баскетбол ойнасаңыз немесе кеңседе жұмыс істесеңіз де солай болады. Қазіргі әлем осындай" деді. Леброн Джеймс: "Командаластарыңмен сенімді болу керек, егер сен гей болсаң, бірақ оны мойындамасаң, онда сен сенімді емессің. Бұл – ең маңызды нәрсе. Біз командада бір-бірімізге сенеміз. Бұл шынымен сенімге байланысты мәселе". Амачи спорт және ерікті секторға қызмет еткені үшін 2011 жылғы Туған күн мерекесінде Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Оған сондай-ақ Шығыс Лондон университеті құрметті докторлық дәрежесі берілді.