Кіріспе

Аргентинаның Сан-Хуан провинциясындағы қорғалған аумақ

Ишигуаласто провинциялық паркі (lang es), сонымен қатар, айға ұқсас сыртқы түріне байланысты "Ай аңғары" ("Valle de la Luna") деп аталады, Аргентинаның солтүстік-батысында, Сан-Хуан провинциясының солтүстік-шығысында орналасқан. Солтүстікке қарай Талампая ұлттық паркімен (Ла-Риоха провинциясы) шектеседі. Екі аймақ та Ischigualasto Formation (кейде Ischigualasto Talampaya Formation деп аталады) деген бір геологиялық құрылымға жатады. 3 қараша 1971 жылы құрылған. "Ишигуаласто" атауының кечуа тілінен шыққандығы жөнінде де болжам бар, яғни "өлген жер" деген мағынаны білдіреді, бірақ кейбір ғалымдар оның Хуарпе тіліне қатысты екенін айтады. Ишигуаластоның алғашқы палеонтологиялық сипаттамасы 1930 жылға жатады. 1941 жылы аймақ толыққанды зерттелді, нәтижесінде 70 түрге жуық қазба өсімдіктер табылды. Аймақ алғаш рет 1943 жылы Аргентина Автомобиль клубының басылымында "Валле-де-ла-Лун" деп аталды. Сол жылы Ла-Плата университетінің докторы Анхель Кабрера, Аргентинаның кен компаниясы үшін көмір іздеген геолог жіберген үлгілер негізінде, Ишигуаластода табылған алғашқы цинодонт – Exaeretodon транверсодонтидін сипаттамасын жасады. Академиялық жұмыстар мен геологиялық іздеулер 1958 жылға дейін баяу жүргізілді, содан кейін Гарвард университетінің ежелгі сүтқоректілер жөніндегі маманы доктор Альфред Шервуд Ромер бірнеше бай қазба орындарын тапты, оларды "көрегеннен де асып түсетін" деп сипаттады.

Сипаттама

Парктің көп бөлігі Valle Fértil департаментінің ішінде, ал шағын бөлігі Сан-Хуан департаментінің Jachal-ында, теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан. Парк Орталық Сьерраның батыс шекарасының бір бөлігі болып табылады және 10-20% аумақты қамтитын типтік шөлдік өсімдіктерге (бұталар, кактустар және кейбір ағаштар) ие. Климаты өте құрғақ, жауын-шашын көбінесе жазда жауады, ал температураның ауытқуы өте зор (ең төменгі, ең жоғарғы). Түстен кейін және кешке дейін тұрақты оңтүстік жел соғады, кейде оған өте күшті Зонда желі қосылады.

Палеонтология

Ишигуаласто формациясы соңғы триас (карниан) шөгінділерін қамтиды (қазіргі уақыттан 231,4 – 225,9 миллион жыл бұрын), және ең ежелгі белгілі динозавр қалдықтары осы жерде табылды, олар сапасы, саны және маңыздылығы тұрғысынан әлемдегі ең маңыздылары болып табылады. Карниан дәуірінде бұл аймақ вулканизммен белсенді, өзендер басымдығын көрсететін тасқындық жазық болды және күшті маусымдық жауын-шашынға ие болды. Protojuniperoxylon ischigualastianus ағашының тасқа айналған діңдері сол кездегі бай өсімдік әлеміне куәлік етеді. Қазба жұмыстарынан папоротниктер мен атқуырлар да табылды. Ринхозаврлар және цинодонттар (әсіресе Hyperodapedon ринхозавры және Exaeretodon цинодонты) парктегі төрт аяқты жануарлардың қазба қалдықтары арасында ең көп кездесетін табыстар болып табылады. 1993 жылғы зерттеу динозавр үлгілерінің жалпы төрт аяқты жануарлар үлгісінің тек 6% құрайтынын көрсетті; кейінгі жаңалықтар бұл көрсеткішті барлық табылғандардың шамамен 11% дейін арттырды. Ишигуаласто формациясының ең көп таралған құрлықтағы етқоректілері – ет жейтін динозаврлар, олардың арасында герреразавридтердің үлесі барлық қалпына келтірілген құрлықтағы етқоректілердің 72% құрайды. Ишигуаласто формациясының динозаврлары динозаврлардың екі негізгі тармағының (орнитисхиандар және саурискиандар) ерте үлгілерін қамтиды. Бұл динозаврлардың ең көп саны – ет жейтін архозавр Herrerasaurus. 1990 жылдардың басында Ишигуаластода табылған Eoraptor lunensis – ерекше ерекшеліктері бар маңызды, болжамды динозавр.