Кіріспе

Франк Холмс (1874 1947 жылғы қаңтар), арабтар "Абу Нафт" (Мұнайдың атасы) деп жақсы білетін, британдық Жаңа Зеландиялық тау-кен инженері, геолог және мұнай концессиясын аңшы. Бірінші дүниежүзілік соғыста ерекше қызмет еткеннен кейін, оған құрметті майор атағы берілді, содан кейін ол азаматтық өмірінде майор Франк Холмс деп аталды.

Ерте өмір және мансап

Ол 1874 жылы жаңа Зеландияда, әкесінің көпір салып жатқан жерінде, еңбек лагерінде дүниеге келген. 1888-1889 жылдары Дунединдегі Отаго ер балалар орта мектебінде оқыды. Ол 17 жасында Африканың оңтүстігіндегі алтын кен орнының бас менеджері болған ағасының қолына шәкірт болып кірді. Екі онжылдық бойы ол алтын мен қалайыға маманданған, бүкіл әлемде - Австралия, Қытай, Ресей, Малайя, Мексика, Уругвай және Нигерияда кен инженері болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол британдық әскерде каватермейстер болды. Месопотамиядағы (қазіргі Ирак) британдық армияға азық-түлік пен заттарды жеткізу үшін Холмс Таяу Шығысқа кеңінен саяхаттап, Арабия түбегінің шығыс жағалауында мұнайдың ықтимал ағып кетуі туралы аңыздарды естіген болуы мүмкін. Бұл, сондай-ақ, аймақтың Адмиралтейство карталарын мұқият зерттеу, аймақта мұнайға деген қызығушылықты туғызған көрінеді. 1918 жылы ол әйеліне былай деп жазды: "Мен Кувейттен [Арабияның шығыс жағалауынан] төмен қарай жатқан мұнай кен орны ашылады деп сенемін".

Арабия

1920 жылы Холмс Лондон қаласында Шығыс және Жалпы Синдикат Лтд-ді құруға көмектесті, басқалармен қатар, Таяу Шығыстағы мұнай кәсіпорындарын дамытуға көмектесті. 1922 жылы ол Арабияға шығыс жарты аралдың кейбір бөліктеріне билік жүргізген Әмір Ибн Саудпен мұнай концессиясын талқылау үшін барды. Ибн Саудтың рұқсатымен ол төрт апта бойы шөлде зерттеу жүргізді және Хофуфқа мұнайдың іздері бар деп мәлімдеген жер үлгілерімен оралды. Британдық шенеуніктердің күдігін жою үшін Холмс сирек кездесетін, Қатифтің қара адмиралы деп аталатын көбелекті іздегенін мәлімдеді, бірақ бұл алдау тиімді болған жоқ. Сол жылдың соңында Укаир конференциясында Холмс Ибн Саудқа концессия құжатын аяқтау үшін жақындады, бірақ британдық жоғарғы комиссар сэр Перси Кокс Ибн Саудты қол қоюдан бас тартуға көндірді. Тек британ үкіметі 1923 жылы Ибн Саудтың жыл сайынғы стипендиясын тоқтатқан кезде ғана Ибн Сауд өзін британдық бақылаудан босатты деп санайды және Холмсқа әл-Хаса аймағына концессия берді. Бірақ кейінгі зерттеулер жағымсыз нәтиже бергенде және қаржылық қиындықтарға тап болған Шығыс және Жалпы Синдикат тендер беруші таба алмаған кезде, әл Хасаға арналған концессияның күшін жоюға рұқсат етілді. Алайда Холмс Бахрейннен мұнай табуға үміттеніп, бар күшін сонда жұмсады. 1932 жылы Холмс Джиддаға сапар шекті, онда Ибн Сауд, SOCAL және Ирак мұнай компаниясы (IPC) арасында әл-Хаса провинциясына жаңа концессия үшін мұнай концессиясы туралы келіссөздер жүргізілді. Ибн Саудтың кеңесшісі, бұрынғы британдық отаршылдық офицер Гарри Сент-Джон Филби оның келгенін естігенде, Холмсты келіссөздерге қатысудан бас тартуға тырысты. Ол оған Джиддада ұнамайтын адам екенін және алғашқы әл-Хаса концессиясын пайдаланбағаны үшін естеріне түсті. Сондай-ақ, Ибн Саудқа 6000 фунт стерлингке жалға беру мәселесі де болды. Холмс қорқынышсыз көрінді. "Холмс Ибн Саудтың өзіне жағымсыз қарағаны туралы жалпыға ортақ пікірді бөліспейді", - деп жазды IPC өкілі Стивен Хемсли Лонгриг. Шын мәнінде, Холмс келіссөздерге қатысуға ниеттенбеген, тек Сауд Арабиясы мен Кувейт арасындағы бейтарап аймақты келіссөздерден алып тастағысы келген. Үш күннен кейін ол Сауд Арабиясының қаржы министрі Абдулла Сүлейменмен кездесті. Ол Жедданы тастап кетті және әл-Хаса келіссөздеріне қатыспады. Аль Хаса (нейтралды аймақты қоспағанда) концессиясы SOCAL-ке берілді. Компания California Arabian Standard Oil Company (CASOC) операциялық компаниясын құрды, Техас мұнай компаниясымен бірігіп, 1938 жылдың наурыз айында Даммамда коммерциялық мұнай тапты. 1944 жылы CASOC Aramco болып өзгерді.

Бахрейн

1923 жылы ол Бахрейн шейхін су бұрғылау құдықтарына алмасу үшін оған мұнай концессиясын беруге көндірді. Ол оңтайлы геологиялық есеп пен тау жыныстары үлгілерін жинап алып, Бахрейндегі мұнай бұрғылау жұмыстарын жүргізу үшін ірі мұнай компаниясын қызықтыруға кірісті. Gulf Oil Company қызығушылық танытты, бірақ Қызыл желі туралы келісім компанияға Бахрейнде олардың серіктестерінің келісімінсіз бұрғылауды болдырмады. Олардың серіктестері бас тартты, сондықтан Gulf өз үлесін Standard Oil of California (SOCAL) компаниясына 50,000 долларға тапсырды. SOCAL 1932 жылдың маусым айында мұнай іздеуге кірісті.

Қатар

1925 жылы "Англо-Персия" мұнай компаниясына Холмс Катарға қызығушылық танытып отырғаны туралы хабарлар келді. Холмс Қатар билеушісі шейх Абдулланың шөл даладағы шатырында болды. Шейхтің аң аулайтын иттері шатырға кірген кезде және Холмс біреуінің тұқымын анықтай алғанда, шейх қатты таң қалды. "Егер бұл адам көптеген иттердің арасында бір итті анықтаса, онда ол біздің мұнайдың қайда жасырынғанын анықтай алады", - деді ол, Холмс Катар мұнай концессиясы үшін оның таңдауы екенін мәлімдей отырып. Ол шейхке автокөлік сыйлады. Бұл "Англо-Персия" компаниясын Джордж Мартин Листің басшылығымен Катарға зерттеу тобын жіберуге итермеледі. Мұнайдың нақты белгілері болған жоқ, бірақ Бахрейнде мұнай табылған кезде, бұл және оңтайлы зерттеулер англо-парсыларды 1935 жылы шейхпен концессиялық келісімге қол қоюға көндірді. Холмс бұл арада Кувейттегі мұнай келіссөздеріне күш-жігерін жұмсады.

Кувейт

Кувейт Қызыл сызық келісімінен тыс жерде тұрды, сондықтан Gulf Oil Франк Холмс өкілдік еткен мұнай концессиясы үшін келіссөз жүргізуге еркін болды. Олардың бәсекелесінің өкілдері, англо-парсы, Кувейт әмірі шейх Ахмад әл-Жабер әл-Сабахпен келіссөз жүргізуге тырысқанда, олар Холмс шейхпен жақсы байланыста екенін анықтады, нәтижесінде компания Холмстың ықпалына қарсы тұру үшін Уильям Ричард Уильямсонды тағайындады. Ақырында, Англо-Персия Холмспен күш біріктіруге шешім қабылдады, олар 5050 кәсіпорнын құрды, Кувейт мұнай компаниясы. 1934 жылы 23 желтоқсанда шейх Ахмад осы жаңа компанияға мұнай концессиясына (75 жыл бойы Кувейттің бүкіл 15,800 шаршы шақырым жерін қамтиды) қол қойды және майор Холмсты Лондондағы өкілі етіп тағайындады. 1938 жылдың ақпан айында Кувейтте мұнай табылды.

Трюциал жағалауы

1937 жылы Холмске IPC-нің серіктесі Petroleum Concessions Ltd компаниясы Trucial Coast шейхтерімен және Оман билеушісімен мұнай концессиясы туралы келісімдерді аяқтауды тапсырды, бірақ ол созылмалы болып шықты және денсаулығы нашарлағандықтан босатылуға мәжбүр болды. "Мен Холмс шығанаққа келсе, ол қайда барса да, ол бар жерде қалыптастыратын және ерте ме, кеш пе бізге қажетсіз қиындықтар туғызатын адами шатасу мен интрига атмосферасы болатынына сенімдімін", - деп жазды Бахрейннен келген британдық саяси резидент, британдық шенеуніктер арасында Холмс Парсы шығанағындағы елдерінің мүдделеріне қауіп төндіреді деген күдік кеңінен таралғандығын көрсетеді. Басқа бір лауазымды адам үшін ол жай ғана "мұнайлы әлемде кездейсоқ жүрген адам" еді.

Жетістіктер

Ол "қуатты дене бітімі, ашық сөйлеу және мінез-құлықтың зор күші" ретінде сипатталады. Холмс сүйкімділік пен жомарттық қасиеттеріне ие болды, бұл оған бүкіл аймақтағы арабтардың құрметіне ие болды. Сонымен қатар, ол Арабия түбегіндегі кедей шейхтердің байлыққа деген арманын жүзеге асыра алды. Ол мұнай геологиясының маманы болмағанымен, мұнайды табуға болатын жерлерді табу үшін геологияның тау-кен инженері ретінде алған біліміне және белгілі бір интуицияға (Холмс оны "мұнай үшін мұрын" деп сипаттады) арқа сүйеді. Бұл жағдайда, қалыптасқан пікірдің Арабияда мұнай табуға қатысты жалпы алғанда пессимистік болғаны кезінде, Холмс болжамы айтарлықтай дәл болды. Осы себептерге байланысты арабтар оны "Абу Нафт" немесе "Мұнайдың атасы" деп атаған.

Өлім және мұра

Қысқа уақыт ауырып, Франк Холмс 1947 жылдың қаңтар айында жүрек ауруынан қайтыс болды. 2003 жылы ол өлімінен кейін Жаңа Зеландияның бизнес даңқы залына кірді.