Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франк Холмс (1874 1947 жылғы қаңтар), арабтар "Абу Нафт" (Мұнайдың атасы) деп жақсы білетін, британдық Жаңа Зеландиялық тау-кен инженері, геолог және мұнай концессиясын аңшы. Бірінші дүниежүзілік соғыста ерекше қызмет еткеннен кейін, оған құрметті майор атағы берілді, содан кейін ол азаматтық өмірінде майор Франк Холмс деп аталды.
Frank Holmes (1874 – January 1947), known affectionately by Arabs as "Abu Naft" (the Father of Oil), was a British New Zealand mining engineer, geologist and oil concession hunter. Following distinguished service in World War I, he was granted the title of honorary Major and was thereafter known as Major Frank Holmes in his civilian life.
Ерте өмір және мансап
Ол 1874 жылы жаңа Зеландияда, әкесінің көпір салып жатқан жерінде, еңбек лагерінде дүниеге келген. 1888-1889 жылдары Дунединдегі Отаго ер балалар орта мектебінде оқыды. Ол 17 жасында Африканың оңтүстігіндегі алтын кен орнының бас менеджері болған ағасының қолына шәкірт болып кірді. Екі онжылдық бойы ол алтын мен қалайыға маманданған, бүкіл әлемде - Австралия, Қытай, Ресей, Малайя, Мексика, Уругвай және Нигерияда кен инженері болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол британдық әскерде каватермейстер болды. Месопотамиядағы (қазіргі Ирак) британдық армияға азық-түлік пен заттарды жеткізу үшін Холмс Таяу Шығысқа кеңінен саяхаттап, Арабия түбегінің шығыс жағалауында мұнайдың ықтимал ағып кетуі туралы аңыздарды естіген болуы мүмкін. Бұл, сондай-ақ, аймақтың Адмиралтейство карталарын мұқият зерттеу, аймақта мұнайға деген қызығушылықты туғызған көрінеді. 1918 жылы ол әйеліне былай деп жазды: "Мен Кувейттен [Арабияның шығыс жағалауынан] төмен қарай жатқан мұнай кен орны ашылады деп сенемін".
He was born in 1874 on at a remote work camp in New Zealand where his father was building a bridge. He attended Otago Boys' High School, Dunedin in 1888–89. At the age of 17, he was apprenticed to his uncle who was the general manager of a gold mine in southern Africa. For two decades, specialising in gold and tin, he worked as a mining engineer all over the world – Australia, China, Russia, Malaya, Mexico, Uruguay and Nigeria. During World War I, he was a quartermaster in the British Army. In his efforts to source food and supplies for the British Army in Mesopotamia (today's Iraq), Holmes travelled widely through the Middle East and may have heard rumours of a possible oil seepage on the eastern seaboard of the Arabian peninsula. This, together with a close study of Admiralty maps of the area, appears to have triggered an abiding interest in oil in the region. By 1918, he was writing to his wife that "I personally believe that there will be developed an immense oil field running from Kuwait right down the mainland coast [of eastern Arabia]".
Арабия
1920 жылы Холмс Лондон қаласында Шығыс және Жалпы Синдикат Лтд-ді құруға көмектесті, басқалармен қатар, Таяу Шығыстағы мұнай кәсіпорындарын дамытуға көмектесті. 1922 жылы ол Арабияға шығыс жарты аралдың кейбір бөліктеріне билік жүргізген Әмір Ибн Саудпен мұнай концессиясын талқылау үшін барды. Ибн Саудтың рұқсатымен ол төрт апта бойы шөлде зерттеу жүргізді және Хофуфқа мұнайдың іздері бар деп мәлімдеген жер үлгілерімен оралды. Британдық шенеуніктердің күдігін жою үшін Холмс сирек кездесетін, Қатифтің қара адмиралы деп аталатын көбелекті іздегенін мәлімдеді, бірақ бұл алдау тиімді болған жоқ. Сол жылдың соңында Укаир конференциясында Холмс Ибн Саудқа концессия құжатын аяқтау үшін жақындады, бірақ британдық жоғарғы комиссар сэр Перси Кокс Ибн Саудты қол қоюдан бас тартуға көндірді. Тек британ үкіметі 1923 жылы Ибн Саудтың жыл сайынғы стипендиясын тоқтатқан кезде ғана Ибн Сауд өзін британдық бақылаудан босатты деп санайды және Холмсқа әл-Хаса аймағына концессия берді. Бірақ кейінгі зерттеулер жағымсыз нәтиже бергенде және қаржылық қиындықтарға тап болған Шығыс және Жалпы Синдикат тендер беруші таба алмаған кезде, әл Хасаға арналған концессияның күшін жоюға рұқсат етілді. Алайда Холмс Бахрейннен мұнай табуға үміттеніп, бар күшін сонда жұмсады. 1932 жылы Холмс Джиддаға сапар шекті, онда Ибн Сауд, SOCAL және Ирак мұнай компаниясы (IPC) арасында әл-Хаса провинциясына жаңа концессия үшін мұнай концессиясы туралы келіссөздер жүргізілді. Ибн Саудтың кеңесшісі, бұрынғы британдық отаршылдық офицер Гарри Сент-Джон Филби оның келгенін естігенде, Холмсты келіссөздерге қатысудан бас тартуға тырысты. Ол оған Джиддада ұнамайтын адам екенін және алғашқы әл-Хаса концессиясын пайдаланбағаны үшін естеріне түсті. Сондай-ақ, Ибн Саудқа 6000 фунт стерлингке жалға беру мәселесі де болды. Холмс қорқынышсыз көрінді. "Холмс Ибн Саудтың өзіне жағымсыз қарағаны туралы жалпыға ортақ пікірді бөліспейді", - деп жазды IPC өкілі Стивен Хемсли Лонгриг. Шын мәнінде, Холмс келіссөздерге қатысуға ниеттенбеген, тек Сауд Арабиясы мен Кувейт арасындағы бейтарап аймақты келіссөздерден алып тастағысы келген. Үш күннен кейін ол Сауд Арабиясының қаржы министрі Абдулла Сүлейменмен кездесті. Ол Жедданы тастап кетті және әл-Хаса келіссөздеріне қатыспады. Аль Хаса (нейтралды аймақты қоспағанда) концессиясы SOCAL-ке берілді. Компания California Arabian Standard Oil Company (CASOC) операциялық компаниясын құрды, Техас мұнай компаниясымен бірігіп, 1938 жылдың наурыз айында Даммамда коммерциялық мұнай тапты. 1944 жылы CASOC Aramco болып өзгерді.
In 1920, Holmes helped set up the Eastern and General Syndicate Ltd in London to develop, among other things, oil ventures in the Middle East. In 1922 he travelled to Arabia to discuss the possibility of an oil concession with Emir Ibn Saud, who ruled parts of the eastern peninsula. With Ibn Saud's permission, he carried out a survey over four weeks in the desert and returned to Hofuf with earth samples which he claimed bore traces of oil. In order to allay the suspicions of British officials, Holmes claimed that he was looking for a rare butterfly, the Black Admiral of Qatif, although this deception appears not to have been effective. At the Uqair conference later in the year, Holmes approached Ibn Saud with a view to finalising a concession document but the British High Commissioner, Sir Percy Cox, persuaded Ibn Saud not to sign. It was only when the British government ended Ibn Saud's annual stipend in 1923 that Ibn Saud considered himself free of British control and awarded a concession to Holmes for the region of al Hasa. But when a subsequent survey was unfavourable, and a financially challenged Eastern and General Syndicate failed to find a bidder, the concession for al Hasa was allowed to lapse. Holmes, nevertheless, still entertained hopes of finding oil on Bahrain and concentrated his efforts there. In 1932 Holmes travelled to Jeddah, where negotiations for an oil concession were going between Ibn Saud, SOCAL and Iraq Petroleum Company (IPC) for a new concession for the al Hasa province. When Ibn Saud's adviser, the former British colonial officer Harry St. John Philby, got wind of his arrival he attempted to deter Holmes from joining the negotiations by informing him that he was persona non grata in Jeddah and was remembered for the failure to exploit the first al Hasa concession. There was also the matter of £6,000 rent owed to Ibn Saud. Holmes appeared undaunted. "Holmes does not seem to share the otherwise universally held belief that Ibn Saud regards him unfavourably," wrote the IPC representative, Stephen Hemsley Longrigg. In fact, Holmes probably had no intention of joining in but simply wanted to exclude the Neutral Zone between Saudi Arabia and Kuwait from the negotiations. After three days, during which time he met with Saudi finance minister Abdullah Suleiman, Holmes left Jeddah and took no part in the al Hasa negotiations. The concession for al Hasa (excluding the Neutral Zone) went to SOCAL. The company formed an operating company, the California Arabian Standard Oil Company (CASOC), joined forces with the Texas Oil Company and struck commercial oil at Dammam in March 1938. CASOC went on to become Aramco in 1944.
Бахрейн
1923 жылы ол Бахрейн шейхін су бұрғылау құдықтарына алмасу үшін оған мұнай концессиясын беруге көндірді. Ол оңтайлы геологиялық есеп пен тау жыныстары үлгілерін жинап алып, Бахрейндегі мұнай бұрғылау жұмыстарын жүргізу үшін ірі мұнай компаниясын қызықтыруға кірісті. Gulf Oil Company қызығушылық танытты, бірақ Қызыл желі туралы келісім компанияға Бахрейнде олардың серіктестерінің келісімінсіз бұрғылауды болдырмады. Олардың серіктестері бас тартты, сондықтан Gulf өз үлесін Standard Oil of California (SOCAL) компаниясына 50,000 долларға тапсырды. SOCAL 1932 жылдың маусым айында мұнай іздеуге кірісті.
In 1923 he persuaded the sheikh of Bahrain to give him an oil concession in exchange for drilling water wells. Armed with a favourable geological report and rock samples, Holmes set out to interest a major oil company in drilling for oil in Bahrain. The Gulf Oil Company showed an interest but was constrained by the Red Line Agreement which prevented the company from drilling on Bahrain without the consent of their partners in the Iraq Petroleum Company (IPC). Their partners declined, so Gulf assigned its interest to Standard Oil of California (SOCAL) for $50,000. SOCAL went on to strike oil in June 1932.
Қатар
1925 жылы "Англо-Персия" мұнай компаниясына Холмс Катарға қызығушылық танытып отырғаны туралы хабарлар келді. Холмс Қатар билеушісі шейх Абдулланың шөл даладағы шатырында болды. Шейхтің аң аулайтын иттері шатырға кірген кезде және Холмс біреуінің тұқымын анықтай алғанда, шейх қатты таң қалды. "Егер бұл адам көптеген иттердің арасында бір итті анықтаса, онда ол біздің мұнайдың қайда жасырынғанын анықтай алады", - деді ол, Холмс Катар мұнай концессиясы үшін оның таңдауы екенін мәлімдей отырып. Ол шейхке автокөлік сыйлады. Бұл "Англо-Персия" компаниясын Джордж Мартин Листің басшылығымен Катарға зерттеу тобын жіберуге итермеледі. Мұнайдың нақты белгілері болған жоқ, бірақ Бахрейнде мұнай табылған кезде, бұл және оңтайлы зерттеулер англо-парсыларды 1935 жылы шейхпен концессиялық келісімге қол қоюға көндірді. Холмс бұл арада Кувейттегі мұнай келіссөздеріне күш-жігерін жұмсады.
In 1925, reports came into the Anglo Persian Oil Company that Holmes was showing an interest in Qatar. Holmes had visited the Qatari ruler, Sheikh Abdullah, in his desert tent. When the sheikh's hunting dogs entered the tent and Holmes was able to identify the pedigree of one, the sheikh was most impressed. "If this man can identify one dog among so many, surely he can identify where our oil is hidden," he said, declaring that Holmes was his choice for the Qatar oil concession. Holmes also presented the sheikh with a motor car. This prompted Anglo Persian to send a survey party led by George Martin Lees to Qatar. There were no firm indications of oil, but when oil was struck on Bahrain, this and a favourable survey persuaded Anglo Persian to sign a concession agreement with the sheikh in 1935. Holmes, in the meantime, had found his energies taken up with oil negotiations in Kuwait.
Кувейт
Кувейт Қызыл сызық келісімінен тыс жерде тұрды, сондықтан Gulf Oil Франк Холмс өкілдік еткен мұнай концессиясы үшін келіссөз жүргізуге еркін болды. Олардың бәсекелесінің өкілдері, англо-парсы, Кувейт әмірі шейх Ахмад әл-Жабер әл-Сабахпен келіссөз жүргізуге тырысқанда, олар Холмс шейхпен жақсы байланыста екенін анықтады, нәтижесінде компания Холмстың ықпалына қарсы тұру үшін Уильям Ричард Уильямсонды тағайындады. Ақырында, Англо-Персия Холмспен күш біріктіруге шешім қабылдады, олар 5050 кәсіпорнын құрды, Кувейт мұнай компаниясы. 1934 жылы 23 желтоқсанда шейх Ахмад осы жаңа компанияға мұнай концессиясына (75 жыл бойы Кувейттің бүкіл 15,800 шаршы шақырым жерін қамтиды) қол қойды және майор Холмсты Лондондағы өкілі етіп тағайындады. 1938 жылдың ақпан айында Кувейтте мұнай табылды.
Kuwait lay outside the Red Line Agreement, so Gulf Oil was free to negotiate for an oil concession there, represented by Frank Holmes. When representatives of their rivals, Anglo Persian, first attempted to negotiate with the Emir of Kuwait, Sheikh Ahmad al Jaber al Sabah, they found that Holmes was well ensconced with the Sheikh with the result that the company appointed William Richard Williamson to counter Holmes' influence. Eventually, Anglo Persian decided to join forces with Holmes, and together they created a 50–50 venture, the Kuwait Oil Company. On 23 December 1934 Sheikh Ahmad signed an oil concession (covering the entire 15,800 square km of Kuwait for 75 years) to this new company and appointed Major Holmes as his representative in London. Oil was struck in Kuwait in February 1938.
Трюциал жағалауы
1937 жылы Холмске IPC-нің серіктесі Petroleum Concessions Ltd компаниясы Trucial Coast шейхтерімен және Оман билеушісімен мұнай концессиясы туралы келісімдерді аяқтауды тапсырды, бірақ ол созылмалы болып шықты және денсаулығы нашарлағандықтан босатылуға мәжбүр болды. "Мен Холмс шығанаққа келсе, ол қайда барса да, ол бар жерде қалыптастыратын және ерте ме, кеш пе бізге қажетсіз қиындықтар туғызатын адами шатасу мен интрига атмосферасы болатынына сенімдімін", - деп жазды Бахрейннен келген британдық саяси резидент, британдық шенеуніктер арасында Холмс Парсы шығанағындағы елдерінің мүдделеріне қауіп төндіреді деген күдік кеңінен таралғандығын көрсетеді. Басқа бір лауазымды адам үшін ол жай ғана "мұнайлы әлемде кездейсоқ жүрген адам" еді.
In 1937, Holmes was instructed by Petroleum Concessions Ltd – an associate company of IPC – to complete oil concession agreements with the sheikhs of the Trucial Coast and the ruler of Oman but he proved dilatory and had to be relieved through ill health. "I am sure that if Holmes comes to the Gulf there will be the usual atmosphere of confusion and intrigue which he creates wherever he goes and which sooner or later gives us much unnecessary trouble," wrote the British Political Resident from Bahrain, reflecting a widespread suspicion among British officials that Holmes was a threat to their country's interests in the Persian Gulf. To another official, he was simply "a rover in the world of oil".
Жетістіктер
Ол "қуатты дене бітімі, ашық сөйлеу және мінез-құлықтың зор күші" ретінде сипатталады. Холмс сүйкімділік пен жомарттық қасиеттеріне ие болды, бұл оған бүкіл аймақтағы арабтардың құрметіне ие болды. Сонымен қатар, ол Арабия түбегіндегі кедей шейхтердің байлыққа деген арманын жүзеге асыра алды. Ол мұнай геологиясының маманы болмағанымен, мұнайды табуға болатын жерлерді табу үшін геологияның тау-кен инженері ретінде алған біліміне және белгілі бір интуицияға (Холмс оны "мұнай үшін мұрын" деп сипаттады) арқа сүйеді. Бұл жағдайда, қалыптасқан пікірдің Арабияда мұнай табуға қатысты жалпы алғанда пессимистік болғаны кезінде, Холмс болжамы айтарлықтай дәл болды. Осы себептерге байланысты арабтар оны "Абу Нафт" немесе "Мұнайдың атасы" деп атаған.
Described as being "of powerful physique, of blunt speech and great strength of character", Holmes possessed qualities of charm and generosity that won him the admiration of Arabs across the region. He was also able to invoke dreams of wealth among the many impoverished sheikhs of the Arabian peninsula. Although not a trained petroleum geologist, he relied on a knowledge of geology gained as a mining engineer and a certain intuition (what Holmes described as his "nose for oil") to locate areas where oil might be found. In the event, at a time when established opinion was generally pessimistic about finding oil in Arabia, Holmes' predictions were remarkably accurate. It is for these reasons that he earned from Arabs the sobriquet "Abu Naft", or the Father of Oil.
Өлім және мұра
Қысқа уақыт ауырып, Франк Холмс 1947 жылдың қаңтар айында жүрек ауруынан қайтыс болды. 2003 жылы ол өлімінен кейін Жаңа Зеландияның бизнес даңқы залына кірді.
After a short illness, Frank Holmes died of a heart attack in January 1947. In 2003, he was posthumously inducted into the New Zealand Business Hall of Fame.