Кіріспе

Макаодағы жыл сайынғы автомобиль және мотоцикл жарысы – Макао Гран-приі (Grande Prémio de Macau;) – Макаодағы Гия трассасында өткізілетін автомобильдер мен мотоциклдерге арналған жыл сайынғы автоспорт жарысы. Іс-шараға Формула 3 Макао Гран-приі және Макао Мотоцикл Гран-приінің бас жүлдесі үшін жарыстар, сондай-ақ туристік, гран-туризмо, спорттық және Формула 4 автомобильдеріне арналған басқа жарыстар кіреді. Макао Гран-приі алғаш рет 1954 жылы спорттық автомобильдер жарысы ретінде өткізілді. 1967 жылы Макао Мотоцикл Гран-приі енгізілді. 2008 жылы жарысқа GT3 жарысы қосылып, ол FIA GT Әлем кубогы деп аталды. Макао Формула 3 Гран-приіне көптеген ұлттық Формула 3 чемпиондары мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген жүргізушілер қатысады, ал жеңімпазға FIA Формула 3 Әлем кубогы табыс етіледі. Гуа трассасының қиындығы – жылдам түзу учаскелері (Формула 3 машинасы түзу учаскенің соңында максималды жылдамдыққа жете алады), тар бұрыштар және кешірімсіз қауіпсіздік кедергілері – Макао Гран-приі жарыстарын әлемдегі ең қиын жарыстардың бірі етіп санайды. Көптеген қазіргі немесе бұрынғы Формула 1 жүргізушілері мансаптарының басында осы жарысқа қатысып, ал кейбіреулері беделді жүлдені жеңіп алды. Бұрынғы жеңімпаздар: Айртон Сенна, Михаэль Шумахер, Дэвид Култхард, Ральф Шумахер, Ральф Фирман, Такума Сато және Дэн Тиктум.

Тарих

Макао Гран-приі 1954 жылы қала көшелерінде қазына іздеу ретінде жоспарланған, бірақ көп ұзамай осы іздеу трассасында жергілікті автоспорт жанкүйерлері үшін жарыс өткізу ұсынылды. 1957 жылы жарысқа өндірістік автомобильдердің жарысы қосылды, ал 1972 жылы олардың орнына туристік автомобильдер келді. 1961 жылы бас жүлде үшін күрес ашық дөңгелекті Формула Либре жарысына айналды. Жарыс 1966 жылға дейін әуесқойлар деңгейінде жалғасты, содан кейін бельгиялық жүргізуші Мауро Бьянки Alpine A220 (шасси №1722) көлігімен қатысты. Alpine Renault сонымен қатар машинаның техникалық аспектілеріне көмектесу үшін инженер Жан-Поль Кастильёны жіберді. Бьянкидің жеңісі және танымалдылығы келесі жылдары Гран-приге кәсіби жарыс командаларының көптеп келуіне себеп болды. Мотоцикл жарысы 1967 жылы енгізілді, сондай-ақ сол жылы трагедия орын алды: екі дүркін чемпион Доджи Лорел басқаруды жоғалтып, апатқа ұшырап қаза тапты. Бұл жарыстың қауіпсіздігін арттыру қажеттігін көрсетті. Тедди Ип 1970-1980 жылдары Макао Гран-приінің дамуына үлкен үлес қосты, нәтижесінде бұл жарыс әлемдегі ең танымал автожарыстардың біріне айналды. Ол көп жыл бойы үйде Гран-приге арналған қабылдаулар ұйымдастырды, бұл жарыстың әлеуметтік өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Сол кезде жүлде қоры көп емес еді, 1980 жылы жеңімпаз Джефф Лис отыз төрт доллар, ал 1981 жылы Боб Эрл отыз алты доллар алды. 1983 жылы ұйымдастырушылар Формула Пасифик тоқырап қалғандықтан, жарысты Формула 3 деңгейінде өткізуге шешім қабылдады. Алғашқыда Формула 2 жарысын өткізуді жоспарлаған, бірақ трассаны кеңейтуге, ағаштарды кесуге дайын болмағандықтан, ұйымдастырушылар Формула 3 машиналарын таңдап, FIA оны F3 әлем чемпионатының бас жүлдесі ретінде мойындады. Сонымен қатар, Yokohama Tire компаниясы жарысқа қатысушыларға шиналардың жалғыз жеткізушісі болып тағайындалды. Бұл шешім жарыстың автоспорт әлеміндегі беделін арттырды, соның арқасында Еуропа мен Жапонияның жас таланттары бұл жарысқа қатыса бастады. Алғашқы F3 жарысын жас Айртон Сенна жеңіп алды. 1990 жылғы жарыс ерекше болды, себебі Майкл Шумахер мен Мика Хаккинен соңғы айналымға дейін бірінші және екінші орындарда болғанда оқиғаға ұшырады. Мандарин Ориентал бұрылысынан кейін негізгі тік жолда Хаккинен Шумахердің көлігіне соқтығысып, озуға тырысқанда апатқа ұшырады. Шумахердің машинасы артқы қанаты зақымдалған күйі жарысты жалғастырып, ең жақсы уақыт көрсетіп жеңіске жетті. Басқа да атақты жеңімпаздар қатарында Формула 1 жүргізушілері Дэвид Коултард, Ральф Шумахер және Такума Сато бар. F3 жарыстарының енгізілуінен бастап Макао GP көптеген F3 жүргізушілері үшін FIA Formula 2 Чемпионаты және Формула 1 сияқты жоғары деңгейдегі жарыстарға қадам салды. Дегенмен, 2010 жылдары осы жарысқа қатысқан үш жүргізуші ғана – 2011 жылы Валтери Боттас, 2014 жылы Макс Ферстаппен және 2015 жылы Шарль Леклерк Формула 1 жарысында жеңіске жетті. 1995 жылы Макао Гран-приінің жеңімпазы Формула 1 жарысында соңғы рет жеңіске жеткен. 2005 жылдан 2014 жылға дейін бұл жарыс Дүниежүзілік туристік автомобиль чемпионатының соңғы кезеңі ретінде әлем чемпионаты мәртебесіне ие болды.

Формат

Макао Гран-приі әдетте бейсенбіде басталып, қарашаның екінші немесе үшінші аптасындағы жексенбіде аяқталады. Алғашқы екі күн (бейсенбі және жұма) әдетте жаттығулар мен іліктесу үшін жоспарланады. Барлық жарыстар сенбі және жексенбі күндері өтеді, салмақты Макао Формула 3 Гран-приі және Туристік автомобильдер Гвиа жарысы (Дүниежүзілік Туристік автомобильдер чемпионатының соңғы 2 турында), сондай-ақ FIA GT әлем кубогы соңғы күні өткізіледі. Макао Формула 3 Гран-приі де, Гуая жарысы да FIA санкциялауымен жүзеге асырылады, ал Макао Формула 3 Гран-приінің жеңімпазына FIA әлем кубогы табыс етіледі. Жарыс аптасында өткізілетін екі маңызды жарыстан басқа, Макао Мотоцикл Гран-приі де оқиғалардың бірі болып есептеледі, себебі оған Супербайк әлем чемпионатының бұрынғы және қазіргі қатысушылары, сондай-ақ Ұлыбританияның ашық жол мотоцикл жарыстарының жұлдыздары (мысалы, Isle of Man TT) қатысады. 2007 жылы Макао GT Кубогына GT3 санатындағы автомобильдерге арналған жарыс енгізілді. 2015 жылдан бастап жарыстың жеңімпазына FIA GT әлем кубогы беріледі. Өткен жылдарда Макао Гран-приінің Гвиа жарысы туристік автомобильдер үшін Азия Туристік Автомобильдер Чемпионатына қарасты болды, ал қазіргі GT Кубогы жарысы бұрын жолға шығатын экзотикалық спорттық автомобильдерге арналған Суперкар кубогы болатын. Сонымен қатар, Формула Рено жарысы, Porsche Carrera Cup Asia жарысы, жергілікті тұрғындар арасындағы скутер жарысы және бұрын, бірақ сирек, Джеки Чан қолдаған әйелдерге арналған жарыс (кәсіби жүргізушілермен бірге) Mitsubishi автомобильдерімен өткізілді, олармен Чан демеушілік келісімшартқа ие.

Гран-приді ұстап қалу немесе алмау

Макао қоғамы қарқынды дамып келеді. Гран-придің әрбір өткізілімінде сыртқы порто аймағындағы көлік қозғалысы күрт нашарлайды. 2007 жылы саясаткер Стэнли Ау Чонг Кит Макао Гран-приі ақшаны бекер шығындап, жергілікті тұрғындарға жағымсыз әсер ететінін айтып, оны тоқтату қажеттігін атап өтті. Ал журналист Там Чи Кюнг Гран-при жарысын Котайға көшіруді ұсынды. Кейін, 2020 жылы Макао ӘКЖ Спорт бюросының бұрынғы президенті Мануэль Сильверио TDM арнасына берген сұхбатында Макао Гран-приін Котайға көшіруді ұсынды. «Жаңа трассаны пайдалануға қазір орайлы уақыт болуы мүмкін. Мысалы, Котайда, бұл келушілер мен жергілікті тұрғындарға артық жүктемені азайтуға көмектесер еді». Алайда, ол енді бюро президенті болмағандықтан, бұл ұсыныс іске аспады.

2020 жылы COVID-19 пандемиясы жағдайында іс-шараны өткізу

Саяхат шектеулеріне байланысты, шетелдік жарыскерлер мен мотоциклшілер Гран-придің 67-ші мәресіне қатыса алмады, нәтижесінде шара «Үлкен шығанақ аймағына» дейін төмендетілді. Мотоцикл Гран-приі жойылды, ал Макаоға келген келушілер саны күтілгеннен азырақ болды. Дегенмен, Макао Әкімшілігі 250 миллион патака қаражатты жұмсап, Гран-приді өткізуге мұңкіндік берді, бұл жергілікті халықтың наразылығын тудырды. Макао Әлеуметтік және мәдени істер жөніндегі хатшысы және Макао Гран-присін ұйымдастыру комитетінің (MGPOC) төрағасы Ао Ионг У жергілікті БАҚ өкілдерінің сұрақтарына жауап беруден бас тартты. Макао Әкімшілігінің Спорт бюросы баспасөз хабарламасында Макао Гран-присін өткізу үкіметтің пандемияны алдын алуға деген сенімін және эпидемиядан кейінгі экономикалық жаңғыруды ілгерілетуге деген бейілділігін көрсететінін мәлімдеді. Макао Гран-присін өткізу арқылы Макаоның эпидемияға қарсы күрестегі жетістіктерін әлемге паш етуге, туристердің Макаоға саяхаттауға деген сенімін қайта жаңғыртуға, туризм, қонақүй және қосымша қызмет көрсету салаларын дамытуға болады. Бұдан өзге, Гран-придің байланыс әсері арқылы құрылыс, көлік және автокөлік құралдарын жөндеу салаларының жаңғыруына көмектесуге, осылайша экономиканы серпілтуге, жаңа жұмыс орындарын ашуға, азаматтардың жұмыспен қамтылуын арттыруға және эпидемияның қоғам мен халықтың тұрмысына тигізетін зиянын азайтуға үміттеніледі. Спорт бюросы Макао Гран-присін өткізу Макао үшін маңызды екенін атап көрсетті, сондықтан қоғам мен азаматтар бұл шараны түсініп, толық қолдайды деп үміттенеді.

Атақ үшін жарыс

Бірінші жарыс 1954 жылы спорттық автомобильдер жарысы ретінде өткізілді. 1961 жылы титул жарысы 1974 жылға дейін Formula Libre-ге ауысты, содан кейін Formula Pacific қолданысқа енді. 1983 жыл Формула 3 ережелері енгізіліп, жаңа дәуірдің басталуы болды, бұл Еуропа Формула 3 чемпионаттары мен Жапония Формула 3 чемпионатының жүргізушілерін қызықтырды. 2019 жылы Dallara F3 2019 машиналары пайда болды, қатысушылар – барлығы FIA Formula 3 Чемпионатынан – алғаш рет тең машиналар мен қозғалтқыштарды қолданды. 2020, 2021 және 2022 жылдары титул жарысы COVID-19 пандемиясы халықаралық FIA F3 жүргізушілері мен командаларына саяхат шектеулерін салғандықтан, Қытайдың Формула 4 чемпионатының бөлігі ретінде, тек жергілікті жүргізушілер мен командалармен өткізілді.

Туристік көліктер

Туристік автомобильдер үшін алғашқы Гвиа жарысы 1972 жылы өтті. Бұл оқиға сол кезде көше трассаларында өте сирек туристік автомобильдер жарысы өткізілетін кезеңде ерекше болды. 2005 жылдан 2014 жылға дейін жарыс FIA World Touring Car Championship-тің соңғы екі турында өтті. 2015 және 2016 жылдары бұл жарыс TCR International Series сериясымен ауыстырылды. WTCC 2017 жылы Suncity Group Macau Guia Race ретінде қайта келді. 2018 жылдан 2019 жылға дейін жарыстар жаңа FIA World Touring Car Cup жарысымен алмастырылды. Одан кейін COVID-19 пандемиясының салдарынан Макаода WTCR жарыстары өткізілген жоқ. 2022 жылы Макао Гия жарысы TCR Asia Challenge жарысымен ауыстырылды. 2023 жылдың басында жергілікті пандемия аяқталды, соның арқасында халықаралық жарыскерлер мен командалар қайтадан қатыса алатын болды. 2023 жылғы Макао Гия жарысын Kumho TCR World Tour өткізді. 2008 жылдан бастап Макао туристік автомобильдер кубогы күнтізбеге енгізілді. 2022 жылдан бері ол Қытай туристік автомобильдер чемпионатының соңғы кезеңі болып табылады.

Мотоциклдер

Макао – мотоциклмен жүретіндер үшін ерекше оқиға. Мотоцикл Гран-приі атақты, жоғары деңгейдегі мотошабандыздарды көрсетті, жарыстың жеңімпаздарының қатарында MotoGP әлем чемпионы Кевин Шванц, Супербайк әлем чемпионы Карл Фогарти, танымал MotoGP мотошабандысы Рон Хаслам және Мэн аралының аңыздары Майкл Раттер, Майкл Данлоп және Джон МакГиннес болды. Көшелік трассаның ерекшелігіне байланысты, бұл трасса реттелген MotoGP трассасына қарағанда, британдық ашық жол жарыстарына көбірек ұқсайды. 2014 жылы неміс режиссері Андреас Кнуффман түсірген, жүлделі «Макао гладиаторлары» деректі фильмі жарық көрді. Фильм 2013 жылғы Мотоцикл Гран-приі туралы, сондай-ақ Франк Хайдгердің командасы – неміс Дидье Грамс (8-орын) және оның бельгиялық әріптесі Марк Фисте (DNF) туралы баяндайды.

GT (Grand Touring)

Макао GT кубогы 2008 жылы қосылды және содан бері Гран-придің ең маңызды қосалқы жарыстарының бірі болып келеді. FIA GT World Cup – Stéphane Ratel Organisation (SRO) және Automobile General Association Macau China (AAMC) ұйымдастырған GT3 спецификациялы автомобильдерге арналған жарыс. Бұл шара 2015 жылдың 20 наурызында Женевада өткен FIA Әлемдік Автоспорт Кеңесінде расталды. Жарыстың жеңімпазы – Басты жарыстың жеңімпазы, бірақ FIA GT World Cup for Manufacturers жүлдесі негізгі жарыстың нәтижесі бойынша ең көп ұпай жинаған өндірушінің екі үздік машинасының ұпайларын есептегеннен кейін, сол өндірушіге беріледі. 2017 жылдан бастап жүргізушілердің жасына шектеу қойылды; жүргізушілердің жасы 59 жас 364 күннен аспауы тиіс, себебі қола деңгейіндегі жүргізушілерге қатысуға рұқсат жоқ. (FIA жүргізушілерді бағалау ережелеріне сәйкес, 60 жастан асқан кез келген жүргізуші, оның жетістіктеріне қарамастан, қола деңгейіндегі жүргізуші саналады). 2020-2022 жылдары Макао GT кубогы COVID-19 пандемиясының жергілікті жағдайына байланысты FIA GT World Cup аясында өткізілмеді. 2023 жылы ол қайтадан ұйымдастырылды. 2018 жылы Гран-при шараларына Greater Bay Area Lotus Cup қосылды. Бұл жарысқа барлық қатысушылар Lotus Exige машинасымен қатысты. Жарыс Automobile General Association Macao China (AAMC), Hong Kong Automobile Association (HKAA) және Zhuhai Motorsports Association бірлесіп ұйымдастырды. Жүргізушілер Гонконг, Макао және материктік Қытайдан келді. Макао GT кубогынан басқа, Greater Bay Area GT Cup 2019 жылдан бері күнтізбеде, ол Greater Bay Area Lotus Cup-ты алмастырды. Жарысқа негізінен Greater Bay Area аймағынан келген дарынды GT жүргізушілері қатысады. 2023 жылы жарыс GT3 және GT4 кубоктары ретінде бөлінді.