Кіріспе
Жолдың негізгі қабатының беріктігін өлшеу
Калифорниялық арқалық қатынасы (CBR) – жолдың немесе басқа да жабынталған аумақтың негізгі қабатының және оның құрылысында қолданылатын материалдардың беріктігін бағалау шарасы. Бұл қатынас Калифорниялық автомобиль жолдары басқармасымен жол құрылысы саласында алғаш рет әзірленген стандартталған тесу сынағы арқылы анықталады. Эмпирикалық сынақтар материалдың беріктігін өлшейді, бірақ олар серпімді модульдің нақты көрсеткіші емес.
The California Bearing Ratio (CBR) is a measure of the strength of the subgrade of a road or other paved area, and of the materials used in its construction. The ratio is measured using a standardized penetration test first developed by the California Division of Highways for highway engineering. Empirical tests measure the strength of the material and are not a true representation of the resilient modulus.
Сынау тәртібі
CBR сынағы – бұл ену сынағы, онда диаметрі 0,25 мм стандартты поршень топыраққа 1,25 мм/мин стандартты жылдамдықпен енгізіледі. Күш ену тереңдігімен бірге артқанмен, көбінесе стандартты ұсақталған тас сияқты жылдам өспейді, сондықтан арақатынас төмендейді. Кейбір жағдайларда 5 мм арақатынасы 2,5 мм арақатынасынан жоғары болуы мүмкін. Мұндай жағдайда 5 мм арақатынасы қолданылуы керек. CBR – бұл материалдың стандартты поршеньмен енуге қарсы кедергісін, бақыланатын тығыздық және ылғалдылық жағдайында өлшейтін көрсеткіш. Жоғары дәлдікке қол жеткізу үшін сынақ процедурасын қатаң сақтау қажет. CBR сынағы зертханада қайта қалыптастырылған немесе бұзылмаған үлгілерде жүргізілуі мүмкін. Сынақ қарапайым және икемді жабын қалыңдығын анықтау үшін далалық зерттеулермен кеңінен салыстырылған. Зертханалық CBR құралдары 150 мм диаметрлі қалыптан, оның ішінде негізгі тақтасы мен жағасы, жүктеу тірегі және ену мәндерін және суға батыру кезіндегі кеңеюді өлшейтін диалдық өлшегіштерден тұрады. Егер суланған (ылғал) өлшеу қажет болса, үлгі қалыпта төрт күн бойы суға батырылады және ісіну мен су сіңіру мәндері тіркеледі. Үлгінің үстіне қосымша салмақ қойылып, жиынтық жүктеу тірегінің поршенінің астына орналастырылады.
Үлгілер
Жалпы топырақ негіздері үшін CBR мәндерін USC топырақ түрлеріне сәйкес бағалауға болады, мысалы: балшық шамамен 2%, құм 7% (жақсы сұрыпталмаған) -нан 10% (жақсы сұрыпталған) -ға дейін, жақсы сұрыпталған құмды шағыл 15%, балшықты құм 5-20%, ұсақ топырақты шағыл 20-60%, шағыл 30-60% (жақсы сұрыпталмаған) -нан 40-80% (жақсы сұрыпталған) -ға дейін.