Кіріспе
Азодикарбонамид, АДКА, АДА немесе азо- (бис) формамид - молекулалық формуласы C2H4O2N4 болатын химиялық қосылыс. Бұл сарыдан қызылға дейін қызғылт сары, иіссіз, кристалл порошок. Кейде оны көбікті пластиктерде кеңінен қолданылғандықтан "йога кілемшесі" деп атайды. Оны алғаш рет 1959 жылы Джон Брайден сипаттады.
Үрлеу құралы
Азодты карбонамидті негізінен көбікті пластиктерді үрлеу құралы ретінде өндіруде қолданады. Азодты карбонамидтің жылулық ыдырауынан азот, көміртек оксиді, көміртек диоксиді және аммиак газдары пайда болады, олар көбікті бұйымды қалыптастыру үшін полимерде көпіршіктер ретінде қалады. Азодты карбонамид пластиктерде, синтетикалық былғарыда және басқа да өнеркәсіптерде қолданылады және таза немесе өзгертілген болуы мүмкін. Өзгерістер реакция температурасына әсер етеді. Таза азодты карбонамид 200 °C шамасында реакцияға түседі. Пластик, былғары және басқа да өнеркәсіптерде модификацияланған азодты карбонамидте (орташа ыдырау температурасы 170 °C) реакцияны жеделдететін немесе төмен температурада реакция жасайтын қоспалар бар.
Тамақ қоспасы
Азодикарбонамид тағамдық қоспа ретінде ұнды ағарту құралы және қамырды кондиционер ретінде қолданылады. Ол ылғалды ұнмен реакцияға келіп, тотықтырғыш ретінде жұмыс істейді. Негізгі реакция өнімі - биурея, ол пісіру кезінде тұрақты.
Кәсіптік (ішу)
1999 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жазған бір баяндамада азодкарбонамид өндірілетін немесе оны қолданған жұмыс орындарында "респираторлық аурулар, аллергия және астма" пайда болуы мүмкін екені айтылған. Қол жетімді деректер осы кәсіптік орталарға ғана қатысты. Азодикарбонамидке жұртшылықтың әсерін бағалау мүмкін болмады, себебі деректер жеткіліксіз. ДДҰ қорытындысында: "Қорытындысы белгісіз, сондықтан, мүмкіндігінше, әсер деңгейін азайту керек". Ұлыбританияда Денсаулық сақтау және қауіпсіздік жөніндегі атқарушы орган азодкарбонамидті жұмыс орындарында тыныс алу жолдарын сезімталдандырушы (асманың мүмкін себебі) зат ретінде анықтады және оның контейнерлері "Сыра арқылы сезімталдандыруы мүмкін" деп белгіленуі керек деп анықтады. Азодты карбонамид өзінің тыныс алу органдарын сезімталдандыру қасиеттері үшін 2012 жылы REACH регламентіне сәйкес аса қауіпті заттар тізіміне енгізілді.
Тамақ (ішу)
Кейбір юрисдикцияларда азодкарбонамидті ұнды ағарту құралы ретінде қолдану кезең-кезеңмен тоқтатылды. Мысалы, оны Австралия мен Еуропалық Одақта азық-түлік қоспасы ретінде пайдалануға рұқсат берілмеген. Азодикарбонамидті пластиктерде үрлеу құралы ретінде қолдану Еуропалық Одақта 2005 жылдың тамыз айынан бастап азық-түлікпен тікелей байланысқа келетін пластикалық бұйымдарды өндіруге тыйым салынған. АҚШ-та азодкарбонамид жалпыға бірдей қауіпсіз (GRAS) мәртебесіне ие және оны ұнға 45ppm-ге дейінгі мөлшерде қосуға рұқсат етіледі. 2014 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша, Қоғамдық мүддедегі ғылым орталығы азодкарбонамидтің "жағымсыз сыналғандығын" мәлімдеді және азық-түлікте қолдануға рұқсат етілген азодкарбонамидтің мөлшерін азайтуды ұсынады.