Кіріспе

Неміс өнертапқышы (1876–1950) Рудольф Голдшмидт, Голдшмидт радиоқондырғысының неміс өнертапқышы.

Рудольф Голдшмидт (1876–1950) – неміс инженері және өнертапқышы, ең белгілісі Голдшмидт радиоқондырғысын және тондық дөңгелек қабылдағышын жасауымен танымал.

Ерте өмір

Голдшмидт 1876 жылдың 19 наурызында Германияның Мекленбург аймағындағы Нойбуков қаласында дүниеге келді және сол елде өсті. Ол Шарлоттенбург және Дармштадт техникалық орта мектебінде инженерлік білім алды, ал 1898 жылдың қаңтарында Дармштадт техникалық жоғары мектебінде электр инженері дипломын алды. 1899 жылдан бастап электр техникасының түрлі салалары бойынша көптеген мақалалар жариялады. 1900 жылы оқуға және саяхаттауға стипендия алды, сондай-ақ Бельгия, Англия және Франциядағы инженерлік кәсіпорындарды аралады. Сол жылы ол Берлиндегі Allgemeine Elektricitäts Gesellschaft AG (AEG) компаниясының зертханасында инженер болып тағайындалды. 1901-1902 жылдары Прагада Kolben and Company, Ltd. компаниясының бас зертхана инженері және конструкторы болып жұмыс істеді. Уилсден электр станциясымен байланысты Англияға келді, кейін Челмсфордтағы Crompton and Company компаниясының бас инженері болып тағайындалды. 1905 жылы Манчестердегі Westinghouse Company компаниясына қосылды. Неміс тіліндегі абитуриенттік емтиханды тапсырғаннан кейін инженерлік ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. 1907 жылы Германияға Дармштадт техникалық колледжінде оқытушы болып оралды, инженер-консультант ретінде жұмыс істей бастады және бірнеше өнертабыстармен айналысты, негізінен радиотелеграфия үшін жоғары жиілікті генераторларды жобалаумен шұғылданды. 1911 жылы ол өзінің радиолық өнертабыстарын ілгерілету үшін құрылған Берлиндегі Hochfrequenz Maschinen Aktiengesellschaft für drahtlose Telegraphie (HOMAG) компаниясының директоры болды. 1905 жылы Голдшмидт журналист Хелла Гимпельге (1883–1933), суретшінің қарындасына үйленді, одан кейін үш ұлы мен бір қызы дүниеге келді.

Радио өнертабыстары

1908 жылы ол айналмалы элементтерді қолданатын және алғашқы үздіксіз толқын таратушылардың бірі болған Голдшмидт альтернаторын, ертедегі радио хабар таратушысын жасады. Бұлар HOMAG компаниясымен континентаралық радиотелеграф байланысын жүзеге асыратын жоғары қуатты ұзын толқынды радиостанцияларда пайдалану үшін өндірілді. Германияның Эйльвезе және АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Такертон қалаларында орналасқан 100 киловатттық үлкен Голдшмидт таратушылары Германия мен АҚШ арасындағы алғашқы тікелей байланыс желісінде қолданылды. Бұл желі 1914 жылғы 19 маусымда Кайзер Вильгельм II мен Президент Вудро Вильсон арасындағы телеграмма алмасу рәсімімен ашылды. Альтернаторлық радио таратушылар 1920 жылдарға дейін қолданылды, содан кейін оларды вакуумдық түтік таратушылармен алмастырды. Ол сондай-ақ Голдшмидт тон дөңгелегін ойлап тапты, бұл жаңа үздіксіз толқын сигналдарын қабылдау үшін ертедегі радио қабылдағыштарда қолданылатын механикалық құрылғы. Радио таратушының алғашқы түрі – оттық аралықтан таратушы, ол қабылдағышта шу немесе тон ретінде естілетін, ал радио толқындарының импульстары Морзе кодын беру үшін «бип» ретінде естілетін. Алайда, Голдшмидт альтернаторы сияқты ертедегі үздіксіз толқын (немесе «сауытылмаған») таратушылардан шығарылған модуляцияланбаған сигналдар, шұғыл хабарларды қабылдауға арналған қабылдағыштарда естілмейтін. Үздіксіз толқын сигналдарын естілетін ету үшін, тон дөңгелек қабылдағышы гетеродиндік принципін қолданып, алынған хабарды аудио жиілік тонына түрлендірді. Тон дөңгелегі – кішкентай электр қозғалтқышымен айналатын және шетінде контактілері бар диск, ол кіріс радио сигналын таратуда қолданылатын радио жиілігінен сәл өзгеше жиілікте үзіп тастады. Тон дөңгелегі қарапайым соққы жиілігі осцилляторы (BFO) ретінде жұмыс істеді, ал оның радио жиілігі алынған сигналмен біріктірілгенде, екі жылдамдық арасындағы айырмашылыққа тең жиілікпен естілетін «соққы» (гетеродин) тонын жасады. Мысалы, егер таратылған жиілік 60 000 Гц болса, тон дөңгелегін 59 000 Гц-қа реттеуге болады, бұл 1000 Гц тонды құрайды, оны құлаққаптар арқылы музыкалық «бип» ретінде естіуге болады. Тон дөңгелегі 1920 жылдарға дейін қысқа мерзімге қолданылды, содан кейін оны вакуумдық түтікпен регенерациялық қабылдағышпен алмастырды. Кейін тон дөңгелегі алғашқы электронды органдарда музыкалық тонды жасау құрылғысы ретінде қолданылды.

Кейінгі өмірі

1920 жылдары Голдшмидт Берлинде өнеркәсіптік зерттеу зертханасын басқарды. Осы жерде ол Альберт Эйнштейнмен кездесті. 1928 жылы физик танысқан әншінің есту қабілеті нашарлағаннан кейін, Эйнштейн есту аппараттары туралы ойлана бастады. Ұзақ уақыт өтпей ол бір идея тапты және Голдшмидттен жұмыс істейтін үлгіні жасауға көмектесуін сұрады. 1934 жылдың 10 қаңтарында Голдшмидт пен Эйнштейнге неміс патенті берілді. 1934 жылы Голдшмидт балаларымен бірге Англияға эмиграциялады. Ол 1950 жылы Борнмут қаласында қайтыс болғанға дейін Эйнштейнмен хат алысып тұрды.