Кіріспе

Канадада туған өнертапқыш (1866–1932)

Реджинальд Обри Фессенден (6 қазан 1866 – 22 шілде 1932) – Канадада туған өнертапқыш, ол әртүрлі салаларда, ең әсіресе радио және сонарға қатысты жүздеген патент алған. Фессенден радио технологиясын, соның ішінде амплитудалық модуляция (AM) радиосының негіздерін дамытудағы пионерлік жұмысымен танымал. Оның жетістіктеріне 1900 жылы радио арқылы алғашқы сөзді тарату және 1906 жылы Атлант мұхиты арқылы алғашқы екі жақты радиотелеграфиялық байланыс кіреді. 1932 жылы ол 1906 жылдың соңында ойын-сауық және музыканың алғашқы радио хабарларын таратып, бірақ нақты мәліметтердің жетіспеуі осы мәлімдемеге күмән тудырды. Ол өз жұмысының көп бөлігін АҚШ-та жүргізді және Канада азаматтығынан өзге, американдық әкесі арқылы АҚШ азаматтығын да алды. Бала кезінде Фессенден бірнеше білім беру мекемесіне қатысты. Тоғыз жасында ол бір жылға Де-Вё әскери мектебінде оқыды. Содан кейін 1877 жылдан 1879 жылдың жазына дейін Онтарионың Порт-Хоуп қаласындағы Тринити колледжінде білім алды. Ол сондай-ақ Вудсток қаласындағы Империялық банкте бір жыл жұмыс істеді, себебі колледжге түсуге қажетті 16 жасқа толмаған еді. Он төрт жасында ол Шығыс облыстарындағы туған қаласына оралып, жақын жердегі Бишоп колледж мектебіне оқуға түсті, ол оған математикадан сабақ берушілік (оқытушылық) және Университетте оқуға стипендия берді. Осылайша, Фессенден әлі жасөспірім кезінде мектептің кіші оқушыларына (кейбіреулері өзінен үлкен) төрт жыл бойы математикадан сабақ берді, сонымен бірге колледжде үлкен студенттермен бірге табиғаттану ғылымдарын оқыды. Он сегіз жасында Фессенден Бішоп колледжін бітірмей кетті, бірақ ол "қажетті жұмыстың барлығын орындаған" болатын, Бермудадағы Флаттс ауылының жанындағы Уитни институтында жұмыс істеу үшін. (Дипломның болмауы Фессенденнің жұмысқа орналасу мүмкіндіктеріне кедері келтірген болуы мүмкін. Монреальдегі Макгилл университеті электр инженерия факультетін құрғанда, оның факультет төрағасы болуға өтініші қабылданбады.) Бермудада жүргенде ол Смитс қалымынан Хелен Мэй Троттке ұсыныс жасады. Олар 1890 жылдың 21 қыркүйегінде Нью-Йорктегі Манхэттенде үйленді, кейін 1893 жылдың 7 мамырында Индиана штатының Аллен округіндегі Лафайеттеде Реджинальд Кеннелли Фессенден есімді ұлдары дүниеге келді.

Алғашқы жұмыстар

Фессенденнің классикалық білімі оған ғылыми және техникалық дайындықты шектеулі мөлшерде ғана берді. Электр саласындағы біліктілігін арттыруға қызығушылық танытып, ол 1886 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп барды, атақты өнертапқыш Томас Эдисоннан жұмыс табу үмітімен. Алайда, оның алғашқы әрекеттері сәтсіз аяқталды; бірінші өтінішінде Фессенден: «Электр туралы ештеңе білмеймін, бірақ тез үйрене аламын» деп жазды, ал Эдисон: «Қазірдің өзінде электр туралы білмейтін адамдар жеткілікті» деп жауап берді. Дегенмен, Фессенден табандылық танытты және жыл соңына дейін Нью-Йоркте жер астына электр желілерін төсеумен айналысатын Эдисон машина жасау зауытында жартылай білікті көмекші тексеруші болып жұмысқа қабылданды. Ол өзін тез арада дәлелдеді және жобаға жауапкершілігі арта түсіп, бірнеше рет жоғарылатылды. 1886 жылдың соңында Фессенден Нью-Джерси штатының Вест-Оранж қаласындағы Эдисонның жаңа зертханасында кіші техник ретінде тікелей Эдисон үшін жұмыс істей бастады. (Фессенден өмірінің соңына дейін Эдисонға құрметпен қарады және 1925 жылы: «тарихта онымен бірдей деңгейдегі өнертапқыш ретінде тек бір ғана тұлға бар, яғни Архимед» деді.) Жақында алған тәжірибесін пайдаланып, Фессенден бірқатар өндіріс компанияларында жұмыс таба алды. 1892 жылы Индиана штатының Вест-Лафайетте қаласындағы Пердью университетінің жаңа құрылған Электр инженерлік факультетінің профессоры болып тағайындалды. Ол сол жерде 1893 жылғы Чикаго Дүниежүзілік Колумбия көрмесіне жарықтандыруды орнатуға Вестингхаус корпорациясына көмектесті. Кейін сол жылы Джордж Вестингхаус Фессенденді Питтсбургтегі Пенсильванияның Батыс университетінің (қазіргі Питтсбург университеті) жаңадан құрылған Электр инженерлік факультетінің деканы лауазымына жеке өзі шақырды.

Радио жұмысы

1890 жылдардың соңында Гульельмо Марконидің радиосигналдарды тарату және қабылдаудың практикалық жүйесін әзірлеудегі жетістіктері туралы хабарлар тарала бастады, ол кезде бұл "сызбасыз телеграфия" деп белгілі болған. Фессенден радиомен шектеулі тәжірибелер жасады және Оливер Лодж мен Маркони құрастырған ұтқыр разрядтық таратушы мен когерентті қабылдағыш комбинациясынан гөрі әлдеқайда тиімді жүйені құра алатынына тез көз жеткізді. 1899 жылға қарай ол өзі жасаған қабылдағышты пайдаланып, Питтсбург пен Аллегейни қаласы (қазір Питтсбургтің бір бөлігі) арасында радиотелеграф хабарларын жібере алды.

Метеорологиялық бюроның келісім-шарты

1900 жылы Фессенден Питтсбургтен Америка Құрама Штаттарының Ауа райы бюросына жұмыс істеуге кетті. Оның мақсаты – жағалау станцияларын ауа райы туралы ақпарат тарату үшін пайдаланудың мүмкіндігін көрсету, соның арқасында қолданыстағы телеграф желілеріне кететін шығындарды азайту. Шарт бойынша оған жылына 3000 доллар жалақы төленеді, сонымен қатар жұмыс орны, көмекшілер және тұрғын үй беріледі. Фессенден өнертабыстарының құқығын өзінде сақтайды, бірақ келісімшартта Ауа райы бюросына шарт мерзімінде жасалған жаңалықтарды роялти төлемей пайдалануға рұқсат берілді. Фессенден қабылдағыштарды жасау саласында, әсіресе сигналдарды дыбыс түрінде қабылдауды жетілдіруде тез үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның алғашқы табысы барреттер детекторын ойлап табуымен байланысты. Одан кейін азот қышқылына малынған жіңішке сымнан тұратын электролиттік детектор пайда болды, ол келесі бірнеше жыл бойы радио қабылдаудың сезімталдығы бойынша стандартты деңгейге жеткізді. Жұмысы дамыған сайын Фессенден гетеродиндік принципін де жасады, ол екі жақын жиілікті радиосигналды пайдаланып, естілетін дыбыс тудырады, бұл Морзе кодымен берілген хабарларды тыңдауды жеңілдетті. Дегенмен, гетеродиндік қабылдау оны ойлап тапқаннан кейін он жыл бойы қолдануға қолайлы болмады, себебі тұрақты жергілікті сигналды жасау қажет болды, ал мұндай мүмкіндік тербелісті вакуумдық түтіктің дамуымен ғана пайда болды. Фессенденнің Ауа райы бюросындағы алғашқы жұмысы Мэриленд штатындағы Кобб аралында, Потомак өзенінде, Вашингтондан төмен ағыста орналасқан жерде жүргізілді. Эксперименттер кеңейген сайын, Атлантика жағалауында Солтүстік Каролина және Вирджиния штаттарында қосымша станциялар салынды. Бірақ үміттер орындала бастағанда Фессенден өзінің демеушісімен келіспеушіліктерге ұшырады. Ол Бюро бастығы Уиллис Мурдың патенттердің жартысына ие болуға тырысқанын айтты. Фессенден құқықтарды беруден бас тартты, және ол Ауа райы бюросындағы жұмысын 1902 жылдың тамызында аяқтады.

Ұлттық электрлік сигнал беру компаниясы

1902 жылғы қарашада екі бай Питтсбург кәсіпкері, Хей Уокер-младший және Томас Х. Гивен, Фессенденнің зерттеулерін қолдау үшін Ұлттық электрлік сигналдау компаниясын (NESCO) құрды. Бастапқыда жаңа компания Вашингтон қаласында орналасты, онда тәжірибелік және демонстрациялық мақсаттар үшін станция салынды. Тағы екі демонстрациялық станция Нью-Джерси штатының Коллингсвуд қаласында (Филадельфия маңында) және Нью-Джерси штатының Джерси қаласында (Нью-Йорк маңында) салынды. 1904 жылы Нью-Йорк штатының Шенеқтади және Массачусетс штатының Линн қалаларындағы General Electric зауыттарын байланыстыруға тырысылды, алайда бұл әрекет сәтсіз аяқталды. АҚШ және басқа да елдердің үкіметтеріне, сондай-ақ жеке компанияларға жабдық сатуға жасалған тыраштанған әрекеттерге онша сәттілік болған жоқ. АҚШ Әскери-теңіз күштерімен туындаған негізгі дау – Фессенденнің тағайындаған жоғары бағалары еді. Әскери-теңіз күштері Фессенденнің бағасы құрылғыны өндіруге кеткен шығыннан тым жоғары деп есептеді және Фессенденнің жобаларын пайдаланатын жабдықтарды жасау үшін басқа компаниялармен келісім шарттар жасасты. Бұл жағымсыз сезімдерге және бірқатар патенттік құқықтарды бұзу туралы сот процестеріне әкелді. Компанияны толығымен сату жоспары да сатып алушы табуда сәтсіз болды. Соңында компанияның бағыты түбірлі өзгерді. 1904 жылы трансатлантикалық радиотелеграф байланысын құру арқылы қолданыстағы мұхит кабельдерімен бәсекелесуге шешім қабылданды. Компания штаб-пәтері Массачусетс штатының Брант-Рок қаласына көшірілді, ол жоспарланған жаңа қызмет үшін батыс терминалы болуға тиіс еді.

Ротациялық ұшқын таратушы және алғашқы екі жақты трансатлантикалық тарату

Жоспар Фессенден жобалаған ротациялық ұшқыштарды пайдаланып Атлантика арқылы байланыс жасауды көздеді. Брант-Рокта 128 метрлік (420 фут) тіреуіш антенна орнатылды, ал Шотландияның батысындағы Махриханиште де осындай мұнара бой көтерді. 1906 жылдың қаңтарында осы станциялар Атлантика арқылы Морзе кодымен хабар алмасып, екі жақты сәтті хабар таратуды жүзеге асырды. (Маркони сол кезде тек бір бағытты хабар таратуға қол жеткізген еді.) Дегенмен, жүйе күн шыққанда немесе жазда кедергі деңгейі жоғары болғанда осы қашықтықты сенімді түрде өте алмады, сондықтан жұмыс жыл соңына дейін тоқтатылды. Содан кейін, 1906 жылдың 6 желтоқсанында Махриханиш радио мұнарасы дауыл кезінде құлап, коммерциялық қызмет басталмай тұрып, трансатлантикалық жобаға толық нүкте қойды. (Инженерлік журналдағы егжей-тегжейлі шолуда құлаудың себебі "Браун Листинг Машинерли Компани" тапсырған қосалқы мердігерлердің жұмыскерлері жасаған нашар сапалы құрылыс, атап айтқанда "қосылыстардың жасалу тәсілі" және "мұнараның бұрын құлап кетпегеніне таң қалу керек" деп айтылды.) 1907 жылдың 19 қаңтарында Scientific American журналында жарияланған хатында Фессенден мұнараның құлауының әсерін жоққа шығарды, былай деді: "Апатқа дейін жұмыс өте сәтті болды, сондықтан Ұлттық электр сигнализациясы компаниясының директорлары тәжірибелік әзірлемелерді одан әрі жалғастырудың қажеті жоқ деп шешті және Атлантика арқылы және басқа да кабельдік жұмыстар үшін бес станция құруға қатысты техникалық ерекшеліктер дайындалуда, сонымен қатар Англияда коммерциялық рұқсат алуға өтініш берілді." Алайда, мұнараның құлауы NESCO-ның трансатлантикалық күш-жігерінің соңына әкелді.

Аудио хабарларын тарату

Фессенден алғашқы спарк-гап хабарларын, тек Морзе кодымен хабар жібере алатындықтан, аудио радио хабарларын тарату мүмкіндігіне ертерек қызығушылық танытты. 1891 жылы ол телеграф желілері арқылы әртүрлі жиіліктегі ауыспалы токтарды жіберуді зерттеді, мақсаты – мультиплексті телеграф жүйесін құру болатын. Кейіннен, ауыспалы токпен жұмыс істегенде алған үйлесімділік және резонанс туралы білімін радиода қолданылатын жоғары жиілікті токтарға қолданды, осылайша үздіксіз толқындық радиосигналдар тұжырымдамасын жасады. Фессенденнің негізгі тәсілі АҚШ патенті №706,737-де сипатталған, ол 1901 жылғы 29 мамырда тіркелді және келесі жылы жарияланды. Патентте «таза синусоидалық толқындар» шығаратын және «бірқалыпты күшті сәулелі толқындардың үздіксіз тізбегін» немесе, қазіргі терминологияда, үздіксіз толқын (CW) таратушысын құратын жоғары жылдамдықты генератор (анықтама бойынша «ауыспалы ток динамосы») пайдалану көзделген. Ұзақ толқындық радиосигналдарды пайдалану идеясы қалыптасқан көзқарасқа қайшы келді, онда жеткілікті күшті сигналдарды жасау үшін үлкен электр ұшқыштарының кенеттен «қамшының соққысы» тәрізді әсері қажет деп есептелді. Марконидің әріптесі Джон Амброз Флеминг өзінің 1906 жылы жарық көрген «Электрлік толқынды телеграф принциптері» атты кітабында, өнердің қазіргі жай-күйін егжей-тегжейлі қарастырды. Фессенденнің патентін қарап, ол былай деп жазды: «Электр толқынының пайда болуы тербелістердің басталуында белгілі бір кенеттендікті талап етеді, ал қарапайым синусоидалық қисық беретін генератор қажетті әсерді тудырмауы мүмкін» (Фессенденнің кейінгі табысына байланысты бұл тұжырым кітаптың 1916 жылғы басылымынан алынып тасталды). Фессенденнің келесі қадамы, стандартты сымдық телефон практикасынан алынған, аудио хабарларын тарату үшін тасымалдаушы толқын сигналын модуляциялауға арналған қарапайым көміртек микрофонын тарату желісіне енгізу болды, яғни, қазіргі терминологияда, амплитудалық модуляцияланған (AM) радиосигналдарын жасау. Фессенден Кобб аралында болғанда аудио хабарларын зерттеуді бастады. Ол әлі үздіксіз толқын таратушысын қолдана алмағандықтан, бастапқыда «жоғары жиілікті ұшқыр» таратушысын пайдаланды, ұшқырдың жиілігі неғұрлым жоғары болса, ұшқырлық аралықтағы хабар беру үздіксіз толқындарға жақындау болатынын ескерді. Кейіннен ол 1900 жылғы 23 желтоқсанда шамамен 1,6 километр (бір миль) қашықтықта сөйлеуді сәтті жібергенін айтты: «Бір, екі, үш, төрт. Сіздің жақта қар жауа ма, мырза Тиссен? Егер солай болса, маған хабарласыңыз», бұл радиосигналдарды пайдаланып жасалған алғашқы аудио хабар тарату болып саналады. Алайда, бұл уақытта дыбыс коммерциялық тұрғыдан қолдануға тым нашар болды, бірақ бұл сынақ одан әрі жетілдірілген жағдайда дыбыстарды радио арқылы тиімді таратуға болатынын көрсетті. Біраз уақыт бойы Фессенден күрделі жоғары жиілікті ұшқыр таратушылармен жұмыс істеуді жалғастырды, соның ішінде қысылған ауа қолданылатын түрлері де болды, олар Вальдемар Пульсен патенттеген доғалық таратушылардың кейбір сипаттамаларын алды. Фессенден осы радиотелефонның түрін сатуға тырысты, кейін ол былай деп атап өтті: «1904 жылы 20 000 жиілікті ұшқыр және қысылған азот аралығымен жақсы нәтижелер алынды, электр инженерлеріне бірнеше демонстрациялар көрсетілді, олар жиырма бес мильден астам қашықтықтағы артикуляцияны коммерциялық жағынан жақсы деп санайтын және жиынтықтар сатылымға шығарылды» (1908 жылғы шолуда ол осы тәсілмен «тарату, алайда, әлі де толыққанды емес еді» деп мойындады).

Альтернатор-таратушы

Фессенденнің аудио мүмкіндігі бар таратушы үшін соңғы жоспары – негізгі электр генераторын алу болды, ол әдетте секундына бірнеше жүз цикл (Гц) айнымалы ток тудыратын жылдамдықпен айналады, ал оның айналу жылдамдығын күрт арттыру арқылы секундына он мың цикл (кГц) электр тогын жасау, соның нәтижесінде антеннаға қосылғанда тұрақты, үздіксіз толқын таратуды қамтамасыз ету. Дегенмен, тіпті прототиптік генераторлық таратушы дайын болғанға дейін көп жылдық қымбат әзірлемелер қажет болды, ал жоғары қуатты нұсқалар қолжетімді болу үшін тағы бірнеше жыл күтуге тура келді. Бір мәселе – генератордың осындай жоғары жылдамдықтарда өзінің айналу жылдамдығынан ыдырап кету мүмкіндігі. Осы себепті, сақтық шарасы ретінде, генератор әзірлеме кезеңінде «құм қаптарымен қоршалған шұңқырға орналастырылды». Фессенден General Electric (GE) компаниясымен жоғары жиілікті генераторлық таратушыларды жобалау және өндіруге көмектесу үшін келісім шарт жасады. 1903 жылы GE компаниясының Чарльз Протей Стейнметц 10 кГц үлгісін ұсынды, ол шектеулі пайдалы болды және оны тікелей радио таратушы ретінде қолдану мүмкін болмады. Фессенденнің жылдамырақ, қуаттырақ құрылғы туралы сұранысы Эрнст Ф. В. Александэрсонға жүктелді, ол 1906 жылдың тамызында шамамен 50 кГц жиілікте жұмыс істейтін жақсартылған үлгіні ұсынды, бірақ Фессенденнің айналмалы ұшқынды таратушыларына қарағанда қуаты әлдеқайда төмен болды. Генераторлық таратушы сапалы аудио сигналдарды тарату мақсатына қол жеткізді, бірақ сигналдарды күшейтудің болмауы олардың біршама әлсіз екенін көрсетті. 1906 жылдың 21 желтоқсанында Фессенден Брант-Рокта жаңа генераторлық таратушының кең ауқымды демонстрациясын жасады, оның нүктеден нүктеге сымсыз телефониядағы пайдалылығын көрсетті, соның ішінде стансаларын сымдық телефон желісіне қосу мүмкіндігін де көрсетті. Демонстрацияның бір бөлігі ретінде сөз 18 шақырым қашықтықтағы Плимут қаласындағы (Массачусетс штаты) тыңдау орнына таратылды. Бұл демонстрация туралы толық шолу The American Telephone Journal журналында жарияланды. Телефон компаниясының Бостон кеңсесінің Гринлиф В. Пикард жасаған есептің бір бөлігі, онда әлі де сақталатын кейбір кемшіліктер туралы қосымша ақпарат бар, Эрнст Румердің «Теория және тәжірибеде сымсыз телефония» еңбегінде жарияланды. Негізінен бірнеше шақырымдық қашықтыққа тарату үшін жобаланған болса да, Брант-Роктағы аудио тарату сынағы бірнеше рет Атлант мұхитының ар жағында Махриханиш алаңында NESCO қызметкері Джеймс С. Армор естіген.

Бірінші ойын-сауық радио хабарландыруы

1930 жылдардың басына дейін, 1907 жылдан бастап бірнеше сынақ хабарларын өткізген және ұйымдастырылған радио хабарларын тарату мүмкіндігін кеңінен жариялаған Ли де Форест радио арқылы музыка мен ойын-сауық таратудың алғашқы адамы деп қабылданды. Де Форесттің алғашқы ойын-сауық хабары 1907 жылдың ақпанында Нью-Йорктегі зертханалық станциясынан электрондық тельгармониялық музыканы таратқанда жарияланды. Одан кейін, Евгения Фаррардың "Мен сені шын жүректен сүйемін" әнін орындауымен бірге, сынақтар жалғасты. (АҚШ Әскери-теңіз күштері 1904 жылдан бастап күн сайын уақыт сигналдарын және ауа райы туралы хабарларды таратты, бірақ олар Морзе кодын қолданатын ұшқыш таратушыларды пайдаланды). 1928 жылы "Америка Құрама Штаттарындағы радионың ерте тарихы" лекциясының аясында Х.П. Дэвис ойын-сауық ұсыныстары туралы пікір білдіріп, "Реджинальд Фессенден, мүмкін, бұл әрекетті алғашқы болып жасаған, 1906 жылғы Рождество қарсаңында бағдарлама таратты" деді, бірақ қосымша мәлімет бермеді және оның пікірі сол кезде көп назар аудармады. Фессенденнің ерте хабарлары туралы алғашқы кеңінен жарияланған ақпарат 1932 жылы, Фессенденнің бұрынғы әріптесі Сэмюэл М. Кинтнердің "Питтсбургтің радиоға қосқан үлесі" мақаласы "Радио инженерлері институтының еңбектерінде" (The Proceedings of the Institute of Radio Engineers) 1932 жылғы желтоқсанда жарияланғанда пайда болды. Бұл мақалада Фессенденнің Кинтнерге 1932 жылғы 29 қаңтарда жіберген хатындағы ақпарат қарастырылды. (Фессенден Кинтнердің мақаласы жарық көрмес бұрын бес ай бұрын қайтыс болды). Осы есепте Фессенден 1906 жылғы 24 желтоқсанның кешінде (Рождество қарсаңында) Брант-Роктегі генераторлық таратушыны пайдаланып, жалпы аудиторияға арналған музыка мен ойын-сауық радио хабарларын алғаш рет таратқанын айтты. Фессенден Джордж Фридерик Гендельдің "Ombra mai fu (Largo)" атты фонографтық жазбасын ойнаған қысқа бағдарлама жасағанын еске алды, содан кейін Фессенден скрипкада Адольф Адамның "O Holy Night" күйін орындап, Гуноның "Adore and be Still" әнін айтты және "Құдайға даңқ, жердегі адамдарға бейбітшілік" (Лука 2:14) деген библиялық үзіндімен аяқтады. Ол сондай-ақ екінші қысқа бағдарламаның 31 желтоқсанда (Жаңа жыл қарсаңында) таратылғанын мәлімдеді. Бұл екі хабардың да негізгі аудиториясы Атлантика жағалауындағы кемелердегі радио операторлары болды. Фессенден екі бағдарлама да алдын ала кеңінен жарияланғанын, ал Рождество қарсаңындағы хабар Норфолк, Вирджинияға дейін естілгенін, ал Жаңа жыл қарсаңындағы хабар Батыс Үндістандағы тыңдаушыларға жеткенін айтты. 2006 жылы Фессенденнің хабарларының жүз жылдығына жақындағанда жаңа қызығушылық оянды, сонымен қатар қосымша сұрақтар туды. Басты мәселе – Фессенденнің екі бағдарламаны кеңінен естігенін айтуына қарамастан, оның есебін растайтын тәуелсіз дәлелдердің жоқтығы еді. (Тіпті Хелен Фессенденнің өмірбаянында да Кинтнер мақаласында қолданылған 1932 жылғы 29 қаңтардағы хаттағы мәліметтерге толығымен сүйенген). Жүз жылдық талқылаулардағы жалпы консенсус, 21 желтоқсандағы генераторлық таратушы демонстрацияларының табыстылығы туралы кең таралған хабарларды ескере отырып, Фессенденнің хабар таратудың техникалық мүмкіндіктері болғаны болжалды. Алайда, станцияның өте төмен қуаты болғандықтан, хабарлар таратылса да, оның ауқымы Фессенденнің жүздеген шақырымнан естілетіні туралы мәлімдемесін растай алмауы мүмкін еді. Жүз жылдық мерейтойға дейін Джеймс Э. О'Нил кең ауқымды зерттеулер жүргізді, бірақ мерекелік хабарларды растайтын кемелердің радиолік журналдарын немесе заманауи әдебиеттерді таба алмады. Екі жылдан кейін жарияланған мақалада 1956 жылы да осындай әрекеттер жасалғаны, бірақ Фессенденнің мәлімдемесін растауға мүмкін болмағаны хабарланды. О'Нил ұсынған бір баламалы мүмкіндік, Фессенденнің есте сақтағанына ұқсас нәрсе 1909 жылы жүргізілген сынақтар кезінде орын алған болуы мүмкін еді. Донна Л. Халпер мен Кристофер Х. Стерлингтің шолуында мерекелік хабар таратудың бар екендігі туралы пікірталас жүргізу, олардың пікірінше, фонограф жазбасын ойнатуды қамтитын 21 желтоқсандағы демонстрация өзін-өзі ойын-сауық хабарларын тарату деп санауға лайық екендігін елемегендігі айтылды. Джек Белроуз Фессенденнің есебіне күмән келтіруге ешқандай себеп жоқ деді, өйткені ол Кинтнер мақаласы жарияланғаннан кейінгі жылдары сынға алынбаған. 1906 жылы алғашқы радио хабарларын тарату туралы Фессенденнің мәлімдемесі IEEE Milestone ретінде танылған, бірақ радио тарихшылары арасындағы қарама-қарсы пікірлерді ескере отырып, Майк Адамс жағдайды "Оқиғаның мүмкін болғаннан кейін 100 жылдан асса, Фессенденнің 'алғашқы хабар таратушы' дауы даулы мәселе болып қалуда" деп сипаттады. "Америкалық телефон журналындағы" 21 желтоқсандағы генераторлық таратушы демонстрациясы туралы есепте "Бұл жаңалықтарды, музыканы және т.б. таратуға өте жақсы бейімделген, өйткені сымдардың қажеті болмағандықтан, көптеген абоненттерге бірдей оңай таратуға болады" делінген. Алайда, хабарланған екі мерекелік хабардан басқа, Фессенден басқа радио хабарларын өткізбеген сияқты, тіпті тұрақты хабар тарату қызметінің әлеуеті туралы да ойланбаған. 1908 жылы "Сымсыз телефония" туралы жасалған жан-жақты шолуда ол "мүмкіндіктер" деген тақырыптағы бөлімді радио телефонияның перспективалы қолданылуымен толықтырды. Негізгі мақалада, не осы тізімде хабар тарату туралы ешқандай сілтеме жоқ, тек нүктеден нүктеге байланысқа қатысты дәстүрлі қолданылулар тізімделген: "жергілікті байланыстар", "алыс қашықтықтағы желілер", "теңіз арқылы тарату", "кемеден кемеге сымсыз телефония" және "кемеден жергілікті байланысқа сымсыз телефония".

Жұмыс жалғасуы және NESCO-дан босатылуы

Фессенденнің техникалық жетістіктері қаржылық табысқа жете алмады. Уокер мен Гивен NESCO-ны American Telephone & Telegraph Company (AT&T) сияқты ірі компанияға сатуға тырысып жатты. 1906 жылдың 21 желтоқсанындағы демонстрациялардан кейін AT&T NESCO-ны сатып алуды жоспарлаған, бірақ қаржылық қиындықтар телефон компаниясын қайта қарастыруға мәжбүр етті, және NESCO басқа сатып алушы таба алмады. Фессенден мен компания иелері арасындағы шиеленіс күшейді, ал Фессенденнің 1906 жылы Монреальде Fessenden Wireless Company of Canada компаниясын құруы, оның Уокер мен Гивенді әлеуетті табысты бәсекелестік трансатлантикалық байланыс қызметінен шеттетуге тырысқанына күдік тудырған болуы мүмкін. Соңғы ажырасу 1911 жылдың қаңтарында болды, ол кезде Фессенден NESCO-дан ресми түрде босатылды. Осының нәтижесінде ол NESCO-ға келісімшартты бұзғаны үшін сотқа шағымданып, алғашқы сотта жеңіске жетіп, өтемақы алды; алайда, NESCO апелляцияда жеңіске жетті. Активтерін сақтау үшін NESCO 1912 жылы таратылуға түсті, ал Сэмюэл Кинтнер компанияның бас директоры болып тағайындалды. Заңдық дау 15 жылдан астам жалғасты. 1917 жылы NESCO ақыры таратылудан шығып, жақын арада Халықаралық радиотелеграф компаниясы болып қайта аталды. Компания бірнеше жыл бойы қиын жағдайда жұмыс істеді, 1920 жылы Westinghouse Electric & Manufacturing Company компаниясына сатылды, ал келесі жылы оның активтері, соның ішінде көптеген маңызды Фессенден патенттері, Radio Corporation of America (RCA) компаниясына сатылды, ол сонымен қатар ұзақ жылдар бойы созылған Фессенденнің сот процесін де мұра етті. Ақырында, 1928 жылдың 31 наурызында Фессенден RCA компаниясымен аяқталған сот ісін шешіп, айтарлықтай ақшалай төлем алды.

Кейінгі жылдар

Фессенден NESCO-дан кеткеннен кейін Эрнст Александэрсон General Electric компаниясында, негізінен ұзақ қашықтықтағы радиотелеграф үшін, генераторлы таратушыны әзірлеуде жұмыс істей берді. Ол Атлантика арқылы хабар тарата алатын жоғары қуатты Александэрсон генераторын жасады, ал 1916 жылы Фессенден-Александэрсон генераторы трансокеандық байланыс үшін бастапқыда осы қызметті қамтамасыз ету үшін пайдаланылған ұшқындық генераторларға қарағанда сенімді болды. Сонымен қатар, 1920 жылдан кейін радио хабарларын тарату кеңінен таралды, және станциялар вакуумдық түтікшелерді пайдаланғанымен, ал генераторлы берілістерді пайдаланбады (бұл вакуумдық түтікшелер ескірген), олар 1906 жылы Фессенден енгізген AM сигналдарын жалғастыра берді. Фессенден 1911 жылы NESCO-дан босатылғаннан кейін радио зерттеулерін тоқтатса да, басқа салаларда жұмыс істеуін жалғастырды. 1904 жылы ол жаңадан құрылған Онтарионың гидроэлектр энергетикасы комиссиясы үшін Ниагара шарлауығының электр стансасын құрастыруға көмектесті. Алайда, оның ең үлкен жұмысы теңіз байланысында болды, ол Су асты сигналы компаниясының инженер-консультанты ретінде жұмыс істеді. Бұл компания су асты тұманды трубасына ұқсас, кеңінен қолданылатын навигацияға көмекші құралды – су асты сигналын құрды. Сол жерде ол электромеханикалық түрлендіргіш – Фессенден осцилляторын ойлап тапты. Компания жаңа құрылғымен кемелердегі қоңыраулар мен қарапайым қабылдағыштардың орнын бірден алмастыра бастағанымен, ол сонымен қатар су асты телеграфиясы және дыбыстық қашықтықты өлшеу сияқты жаңа қосымшалардың негізі болды. Соңғысы сонардың (SOund NAvigation Ranging), эхо-сондаудың және радардың (RAdio Detection And Ranging) негізі болды. Бұл құрылғы тез арада су асты кемелері үшін бір-біріне сигнал беру үшін, сондай-ақ Титаник кемесінің апатқа ұшырауы сияқты оқиғаның алдын алу үшін мұздықтарды табу әдісі ретінде қолданылды. Компания оның өнертабысын жүйелеріндегі қоңырауларды алмастыру үшін тез қолданды және акустикалық телеграфияға кірді, бірақ эхо диапазонының әлеуетін елемеді. Эхо-дыбысты 1912 жылы неміс физигі Александр Бехм ойлап тапты. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Фессенден Канада үкіметінің ерікті қызметкері болды және Лондонға жіберілді, онда ол жаудың артиллериясын анықтау үшін құрылғыны және жаудың су асты кемелерін табу үшін басқа құрылғыны жасады. Басқа да жұмыстар микрофильмге түсіру болды, бұл оған өзінің өнертабыстары, жобалары мен патенттерін жинақтап сақтауға көмектесті. Сондай-ақ, ол мұнай іздеуде маңызды техниканы - рефлексиялық сейсмологияға алып келетін негізгі идеяларды патенттеді. Ол сонымен қатар ізденуші оқтар, шақыру, теледидар аппараты және кемелер үшін турбоэлектрлік қозғалтқыш сияқты түрлі тақырыптар бойынша патенттер алды. Ол 500-ден астам патент иегері болды. Ол өзеннің немесе көлдің бойында жиі кездеседі, аузынан шырылдап тұрған сигарасы және көздеріне түсірілген шапаны бар. Ол үйде кілемге жата бергісі келетін, көкірегінде мысық. Бұл демалу жағдайында Фессенден жаңа идеяларды ойлап табуға, ойлап табуға және ойлауға мүмкіндік алды. Фессенденнің мінез-құлқы да болды, бірақ кейіннен әйелі оны қорғап: "Фессенден ешқашан қиын адам болған емес, бірақ ол саясатты ойнау өте қиын адам болды" деп мәлімдеді. Алайда оның бұрынғы көмекшілерінің бірі Чарльз Пэннилл былай деп еске алады: "Ол керемет тұлғалы, керемет дене бітімімен, бірақ қандай ашулы адам еді!", ал екіншісі Рой Вейгант қайғылы түрде: "Ол кейде өте жақсы бола алады, бірақ кейде ғана". Он бір бөлімнен кейін Фессенден өзінің өмірін 1893 жылға дейін ғана қамтыды, радио туралы ештеңе талқыламады, және серия осы сәтте тоқтатылды.

Марапаттар

1921 жылы Радио инженерлері институты Фессенденге IRE құрмет медалін табыс етті. Медальон алтынмен қапталған еді, сондықтан Фессенден бұрынғы наградалардың таза алтыннан жасалғанына сеніп, оны ашуланып қайтарып берді. Тек Гринлиф В. Пикард мәселені зерттеп, бұрынғы медальдардың да жалатылғанын анықтағаннан кейін ғана Фессенден келісім берді. Келесі жылы Филадельфия қалалық траст директорлар кеңесі Фессенденге «үздіксіз толқынды телеграфия және телефонияны қабылдау схемасын ойлап тапқаны үшін» 800 доллар ақшалай сыйлықпен бірге Джон Скотт медалін табыс етті және оны «еңбегі үлкен пайда келтірген адам» деп мойындады. Фессенден бұл екі сыйлықтың шын ниетпен емес, оны жұбату үшін берілгеніне күдіктенді. Әйелінің өмірбаянында IRE медалі туралы айта келіп, ол «сыйлық әкелген гректерден сақ болыңыз» деген мақалды келтірді. Скотт медалі де қосымша күдік тудырды, себебі ол Фессенденмен қаржылық даулары болған компанияда жұмыс істейтін Westinghouse инженерлерінің ұсынысымен берілген. Хелен Фессенденнің пікірінше, «Медаль Westinghouse-қа ешқандай шығын болған жоқ және ол Серберге жақсы бір «сабақ» болды», ал жалпы медальдарды «ірі бизнестің қалтасындағы майда ақша» деп бағалады. 1929 жылы Фессенден «Фатометр және теңіздегі қауіпсіздікті қамтамасыз ететін басқа да құралдарды» ойлап тапқаны үшін Scientific American журналының «Теңіздегі қауіпсіздік» алтын медалімен марапатталды.

Өлім және мұра

RCA-мен сот ісі бойынша шешім қабылдағаннан кейін Фессенден Бермудадағы Флатс ауылының жанындағы Хамильтон қауымында "Вистоу" деп аталатын шағын мүлікті сатып алды (бұрын ол жерде АҚШ консулы Чарльз Максвелл Алленнің үйі болған, ол Сэмюэл Клеменсті қабылдаған). Ол 1932 жылдың 22 шілдесінде онда қайтыс болды және Бермудадағы Сент-Марк шіркеуінің зиратына жерленді. Оның қазасы туралы "Fessenden Against the World" атты Нью-Йорк Herald Tribune газетіндегі редакциялық мақала былай деді:
Кейде ғылымда да бір адам бүкіл әлемге қарсы болуы мүмкін. Профессор Фессенден – сондай адам еді. Қызығы, жүздеген мың жас радио инженерлерінің теориялық білімдері профессор Фессенденнің аянбай күрескен нәрселеріне негізделген, бірақ осы шайқас болғанын саналы түрде білетіндердің саны аз. Герц ашқан "үздіксіз толқындармен" радио жұмыс істейтінін, оны тарату станциясы эфир арқылы жарық толқындары оттан шығарылғандай жібергенін, әрбір танымал биліктің қарсылығына қарамастан, осыны дәлелдеген – ол еді. Маркони және басқалар керісінше, болып жатқан нәрсені "қамшының соққысы" деп атады. Радионың дамуы осы қателікке байланысты он жылға тоқтап қалды деуге болады. Қамшы теориясы бірте-бірте естен шығып, оның орнына үздіксіз толқын теориясы келді, бірақ осының бәріне дұрыс болған адамға тиісінше құрмет көрсетілмеді.

1961 жылдан бастап, Exploration Geophysicists Society жыл сайын "зерттеу геофизикасына ерекше техникалық үлес қоскан" адамға Reginald Fessenden сыйлығын табыстайды. 1980 жылы Реджинальд Фессенден мен оның әйелінің құрметіне Пердью университетінің Электр және компьютерлік инженерия мектебінде Фессенден Тротт стипендиясы құрылды.

Реджинальд А. Фессенден үйі

Фессенденнің Массачусетс штаты, Ньютон қаласының Каштановый Хилл ауылындағы 45-ші Уабан Хилл көшесіндегі үйі Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген және АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші мәртебесіне ие. Ол бұл үйді 1906 жылы немесе одан ертерек сатып алып, өмірінің соңына дейін оның иесі болды.