Кіріспе

Николай Эйгтвед (4 маусым 1701 – 7 маусым 1754), сондай-ақ Нильс Эйгтвед деп те белгілі, – даниялық сәулетші. Ол 1730-1740 жылдары Дания сәулетінде француздық рококо немесе кешкі барокко стилін енгізіп, оның басты жақтаушысы болды. Ол өз заманының ең танымал ғимараттарының бірнешеуін жобалап, салған, олардың көптегені бүгінге дейін сақталған. Сонымен қатар, Дания Корольдік өнер академиясының (Det Kongelige Danske Kunstakademi) құрылуында маңызды рөл атқарды және оның алғашқы туған жердегі жетекшісі болды.

Жастар және ерте білім беру

Ол Данияның Зеландия аралындағы Харальдстед приходіндегі Эгтвед ауылындағы фермада Мадс Нильсен мен Дорте Хансдаттердің отбасында дүниеге келді. Ол жергілікті жерде бағбан ретінде білім алып, шамамен 1720 жылы Фредериксберг сарайы бағында қызметке көтерілді. 1723 жылдың шілдесінде ол корольдік бау-бақша шәкірті ретінде елден тыс сапарға шығу мүмкіндігіне ие болды. Ол Германиядағы Берлин және Дрезден қалаларына саяхаттап, бағбандық жұмыстармен ақша тауып, неміс тілін үйренді. Эйтвед француз иммигранттарының, оның ішінде Жан де Бодт пен Захария Лонгуэлунның ықпалымен бай сәулеттік ортаға келді. Эйтвед, мүмкін, қатысқан сол жылдардағы Пёппельманның тапсырмаларының арасында Дрездендегі Август көпірі (Augustusbruecke) (1728), Дрездендегі Жапон сарайының (Japanisches Palais) кеңейтілуі (1727), Дрезденнің жаңа қаласындағы үш король шіркеуінің жобалары (1723–1739) және Саксон әулеті үшін жаңа үлкен шлюз (шамамен 1730) болды. 1730 жылы Эйтвед инженер корпусының лейтенанты болып тағайындалды және Зейтайн маңындағы билеушінің әскери лагерін салуға қатысты. Ол тамаша әскери суреттер жасады және Дания мемлекет қайраткері, генерал Пол Вендельбо Лёвенёрнмен танысты, ол Данияға оралғаннан кейін король Кристиан VI-ны Эйтведке қызықтырды. Патша Эйтведті Данияға шақырды және капитан шенімен шетел қызметінен босатылды.

Данияда қызмет етуде

1732 жылы ол Дания лейтенанты болып тағайындалды, ал Кристиан VI 1732 және 1735 жылдар аралығында Эйтведтің азаматтық архитектура саласында Италияда оқуын жалғастыруына рұқсат берді. Данияға қайта оралған жолында Вена мен Мюнхенде тоқтады, суреттер салды. Ол француз архитектор Франсуа де Кувильестің Нимфенбургқа жақын салынған жаңа Амалиенбург сарайының дизайнында көрініс тапқан рококо стилімен танысты. Кристиансборг сарайының құрылысы үш жыл бұрын басталған болатын, сол кезде құрылыс жұмыстары қызу қарқынмен жүріп жатты. Ол инженерлік корпустың капитаны болып тағайындалды және 1735 жылы Ютландия мен Фюн облыстарындағы құрылысқа жауапкершілікпен патшалық құрылыс шебері болып тағайындалды.

Патшалық ғимараттың бастығы

Осылайша әріптесі Лориц де Турамен өмір бойына даурығу басталды, ол да патшаның құрылыс шебері және сол кездегі барокко архитектурасының басты жақтаушысы еді. Эйгтвед патшаның сүйікті сәулетшісіне айналды, ал Эйгтведтің рококо стилі басты құрылыс стилі болды. Осының салдарынан де Тура көбінесе назардан тыс қалды, ал Эйгтвед ең жақсы тапсырмаларды алды. Ол неміс сәулетшісі Элиас Давид Хаузермен және Лориц де Турамен бірге Кристиансборг сарайының ішкі құрылысына қатысты, ағаш ою-өрнегін Луи Август ле Клерк жасады. Эйгтвед пен де Тура көбінесе ішкі жұмыстарды бөлісіп алды. Эйгтвед патшаның пәтерлерін, бас қақпаны, шіркеудің ішкі бөлмелерін, жаттығу алаңдарын, Мрамор көпірін (Marmorbroen) және оның екі павильонын жобалады, сонымен қатар қамалға нәзік Луи XIV стилін сыйлады. Эйгтведтің Кристиансборгтағы көптеген еңбектері 1794 жылғы өртте жоғалып кетті. Хаузер, жобаның бастапқы сәулетшісі, де Тура мен Эйгтвед қамал жобасында ірі тапсырмаларды алғандықтан, ықпалын жоғалтты. 1738 жылы патша сарайдағы жұмыстың жалғасуын бақылау үшін патшалық құрылыс комиссиясын құрды. Комиссияны мемлекеттік министр граф Йохан Сигизмунд Шулин (1694–1750) басқарды. Осы уақытта Эйгтвед пен де Тура жауапкершілік аймақтарын ауыстырды, де Тура Копенгаген мен Зеландияны Эйгтведтің Ютландия түбегіне алмастыруға келісті. 1742 жылы Эйгтвед инженер корпусының подполковнигі болып тағайындалды, Құрылыс комиссиясының мүшесі болды және Хаузерден Кристиансборг сарайының бас сәулетшісі лауазымын иеленді. Эйгтвед 1743–1744 жылдары Бой Юнгемен бірлесіп Фредерикхольм каналындағы ханзаданың сарайын жобалады және салды, ол қазір Ұлттық музей (Nationalmuseet) болып табылады. Сонымен қатар, ол Фредериксдалдағы Құрылыс комиссиясының Шулиніне арналған сарайды да жобалады. 1744–1745 жылдары Эйгтвед Фурсе көліндегі жеке кеңесші Ж. С. Шулинге арналған шағын Фредериксдал павильонын салды. Даниядағы «maison de plaisance» стилінің алғашқы мысалы ретінде танылған, «ол үлкен және кіші бөлмелерді негізгі осьтің вестибюлі мен консерваториясының айналасында симметриялық түрде орналастырды. Мансардты шатыр 1752–1753 жылдары Иоганн Готфрид Розенберг жасаған өзгерістердің нәтижесінде пайда болды, ол Фредериксдалда жұмыс істеп жүріп, Фюндегі Маргард иелігін де француздық ауылдық үйлер үлгісінде жобалады».

Дания Корольдік өнер академиясының қоры

Осы шамада ол Сурет және сурет Академиясымен (Tegne – og Malerakademiet) байланысқа келді, бұл Дания Корольдік Өнер академиясының (Det Kongelige Danske Kunstakademi) ізашары болды. Осыған дейін Академия нашар жағдайда, әлсіз басшылықпен күңкеңдеген. 1745 жылы Иероним Миани Даниядан кеткен соң Эйгтвед Академияның әкімшілік жауапкершілігін өз мойнына алды. Христиансбордағы Мрамор көпір 1744 жылы аяқталды. 1745 жылы ол Копенгаген, Кронборг, Антборсков, Вордингборг және Триггевелль аймақтарының шіркеу инспекторы болып тағайындалды. 1746 жылы Фредерик V таққа отырды, оның ілесінде ықпалды мемлекет қайраткері және басшы, сот маршалы (Hofmarshal) Адам Готтлоб Мольтке келді, ол Эйгтведтің сарайдағы қолдаушысы болды. 1747 жылдың 28 желтоқсанында ол Академияны нығайту туралы ұсыныс жасады, ол 1748 жылдың 12 ақпанында король бекітті. Осылайша Эйгтвед Академияны алғашқы мықты әкімшісі және жетекші лауазымда тұңғыш даниялық ретінде басқаруға алды. 1748 жылдың жаз айының соңында Академия Кристиансборг сарайындағы тәж мұрагерінің атқорасының үстіндегі қабатқа көшірілді, онда Эйгтведтің ресми кеңсесі де орналасқан еді.

Копенгаген ауданы: Фредериксстад

1748 жылы Олденбургтер әулетінің Дания тағына отырғанына 300 жыл толып, 1749 жылы Данияның Кристиан I патшасының тәж киюіне 300 жыл толуына орай Копенгагенде Фредериксстад деп аталатын жаңа аудан құрылды. Жобаны Мольтке басқарды, ал архитектор – Эйгтвед. Жаңа Фредериксстаден ауданы бұрынғы Амалиен бағының (Amalienhave) орнында салынды және еуропалық рококо сәулетінің көрнекті үлгісіне айналды. Ауданның орталығында Амалиенборгтағы төрт сарай орналасқан, оның ішінде Мольтке сарайы, қазір Кристиан VII сарайы деп белгілі, олар сегізбұрышты Амалиенборг алаңын қоршап тұр. Алаңның ортасында Мольткедің Даниялық Азия компаниясы Жак Франсуа Жозеф Салидің жобасымен Фредерик VI-ның монументалды ат мүсінін орнатты. Алаңды қоршаған төрт сарай сырттан бірдей болғанымен, ішкі жабдылулары әртүрлі болды. Мольтке сарайы ең қымбат және ең сәнді болып есептелді. Оның Үлкен залы (Riddersalen) – даниялық рококо интерьерінің ең тамашасы деп мойындалады. Эйгтвед Фредериксстаден ауданында Фредерикс ауруханасын, қазір Дания қолданбалы өнер мұражайын (Kunstindustrimuseet) жобалап, салдырды. Эйгтвед Фредериксстадтың шедеврлерінің бірі – орталықта орналасқан Фредерикс шіркеуінің (Frederikskirke) құрылысын да басқарды, ол қазір Мармур шіркеуі (Marmorkirken) деп белгілі. Мольтке, сонымен қатар Даниялық Азия компаниясының директоры, Эйгтведке компания үшін Кристианшавенде қойма жобалауды тапсырды. "Эйгтведтің қоймасы" (Eigtveds Pakhus) деп аталатын ғимарат 1748–1750 жылдары салынды. Осы кезеңде Эйгтвед патша таққа отырғаннан кейін оған патша сыйлаған Мольткенің Брегентвед иесін кеңейту жұмыстарын да жүргізді. 1749 жылы инженерлік корпуста полковник шеніне көтерілді.

Бағыттың өзгеруі және Эйгтведтің құлауы

1751 жылы Эйгтвед өнер академиясының алғашқы директоры болды. Дегенмен, ұзақ жылдар бойы танымал болған Эйгтведтің рококо стилі абсолюттік монархтың қызығушылығының өзгеруіне байланысты құлдырауға айналуға тиіс болды. 1754 жылдың 30 наурызында, корольдің отызыншы туған күнінде Академия Шарлоттенборгқа көшіріліп, Францияның Академиясы үлгісімен Дания Корольдік өнер академиясы болып құрылды. Арт академиясының ашылу салтанатында профессор және корольдік суретші Карл Густав Пило король Фредерик V-ке сәлемдесу сөзін айтқанда, Эйгтведтің орнына, Эйгтвед назарсыздан қалды. Бірнеше күннен кейін Эйгтвед директорлық лауазымынан алынып, директорлық француз мүсіншісі Жак Салиге берілді. Академия Шарлоттенборгқа көшірілген күні Эйгтвед жобалаған Мольтке сарайы корольдің ресми түрде ашылуымен аяқталды. Ол қайтыс болған кезде Амалиенборг сарайларының төртеуінің екеуі, яғни батыс сарайлар толыққан болатын. Ол бастаған жұмысты де Тура Эйгтведтің жоспарларына қатаң сәйкес жалғастырды. Сарайлар 1760 жылы толыққан. Де Тура Фредерик шіркеуінің жобасын басқаруға тырысты, бірақ ол мүмкіндік берілмеді, және 1756 жылдың 1 сәуірінде бұл рөл Николя Анри Жарденге берілді. Ол Лаурид де Турамен бірге өз заманының ең көрнекті сәулетшісі саналады. Оның өлімі, мүмкін, де Тураның басынан өткендей, ұзақ және ауыр құлдыраудан сақтап қалған шығар, себебі оның рококо стилі корольдің жаңа таңдаған неоклассицизміне және оның жаңа сәулетшісі Николас Анри Жарденге жол берді. Эйгтвед сонымен қатар Рунгстедтегі Софиенберг сарайын, ескі Дания Корольдік театрын салды және 1753 жылы Фреденсборг сарайын кеңейтуге көмектесті, оның ішінде негізгі ғимаратқа симметриялы түрде орналасқан төрт бұрыштық павильондарды, әрқайсысының үстіне пирамида пішіндес мыс жабынмен жабдықталған.

Жеке өмір

1743 жылы 24 мамырда ол Фредерикборг сарайының шіркеуінде Луиза ханшайымының камеристкасы Софи Кристин Вальтермен (1726–1795) үйленді. Олардың жеті баласы болды, бірақ үшеуі ғана ересек жасқа жетті. Оның қызы Анн Маргрете Эйгтвед архитектор Георг Давид Антонға (1714–1781) тұрмысқа шықты. Эйгтвед 1754 жылы 7 маусымда Копенгагенде қайтыс болды. Ол және оның отбасы мүшелері Копенгагендегі Санкт-Петер шіркеуіне жерленді.