Кіріспе

Балық туысы: қызылдене балық деп те аталатын шеміршекті балық.

Қызылдене балықтар немесе тікенқұйрықтар (Siganus туысы), Siganidae тұқымдасына жататын шапақ балықтары. Бұл тұқымдастықтың қазіргі кезде сақталған жалғыз туысы, оның 29 түрі бар. Кейбір ескі жіктелімдерде, бетінде айқын жолақтары бар түрлер (жергілікті жерде түлкібет деп аталады) Lo туысына жатқызылған. Басқа түрлерде, мысалы, маскалы тікенқұйрық (S. puellus), жолақты өрнектің азайтылған түрі байқалады. Қызылдене балықтар Үнді-Тынық мұхитының жақын суларында таралған, бірақ S. luridus және S. rivulatus Лессепстік көші-қон арқылы Шығыс Жерорта теңізінде бекініп қалған. Олар коммерциялық маңызға ие тағамдық балықтар болып табылады және багонг сияқты тағамдарды дайындау үшін қолданылуы мүмкін.

Сипаттамалары

Қоянбалықтардың денелері бүйірден қысылған, сопақ пішіндес, олар терең немесе жіңішке болуы мүмкін. Кейбір түрлерінің тұмсығы түтікшелі болады. Аузы өте кішкентай, еріндері созылмайды, әр жағында бір қатарға тығыз орналасқан, тіс тәрізді қысылған тістері бар. Тістері біркелкі жабысып, тұмсық сияқты құрылымды құрайды. Арқа қанатында 13 берік тікен және 10 жұмсақ сәулесі бар, алдыңғы тікені қысқа, өткір және алға қарай бағытталған, кейде "қалтасынан" шығып тұрады, бірақ ол жабылуы да мүмкін. Аналдық қанатында 7 берік тікен және 9 жұмсақ сәулесі бар. Жамбас қанаттары арасында 2 тікен және 3 жұмсақ сәуле орналасқан, бұл Siganidae отбасының ерекше белгісі. Ішкі жамбас қанаты тікенінен қарнына дейін мембрана созылады, анус осы мембраналардың арасында орналасқан. Шашақтары дөңгелек пішіндес және бас аймағында болмауы мүмкін, тіпті бас бетінде болса да, көз астындағы бетінің кішкентай бөлігімен ғана шектеледі. Қанат тікендерінде жақсы дамыған у бездері бар. Шағу өте ауыртпалы, бірақ ол әдетте сау ересектерде медициналық тұрғыдан маңызды емес деп есептеледі. Олардың ең үлкен ұзындығы – жолақты омыртқалы қоянбалықтың (S. javus) алдында, көбелек тәрізді қоянбалықтың (S. unimaculatus) ұзындығына жетеді. Бұл балықтар жағалаудағы тропикалық және субтропикалық суларда кездеседі, олар рифтерде, лагуналарда, мангр тоғайларында және теңіз шөптерінде тіршілік етеді.

Биология

Барлық қоянбалықтар күндіз белсенді болады; кейбіреулері үйірде тіршілік етеді, ал басқалары кораллдар арасында жалғыз өмір сүреді. Түнде қоянбалықтар рифтің құрылымындағы жарықтарда ұйықтайды. Ұйықтағанда Siganus canaliculatus қоянбалығын тазалаушы креветка Urocaridella antonbruunii тазалайтыны байқалды. Олар өсімдік жейтін, табиғатта теңіз балдырларымен қоректенеді. Дегенмен, Siganus rivulatus жақында Қызыл теңізде медузалар (Scyphozoa) және шашақмедузалар (Ctenophora) жегені байқалды. Сондай-ақ, Siganus fuscescens-тің шабақтар мен басқа да жемдерді жейтіні анықталды, бұл кейбір түрлердің мүмкіндікті пайдаланатын, барлық түрлі азықпен қоректенетінін көрсетеді. Инвазивті қоянбалықтардың (ихтиохория) ішектері арқылы тірі өткен бентосты организмдер фораминиферлердің қашыққа таралуына және биоинвазиясына маңызды рөл атқаратыны көрсетілді. Қоянбалықтар жабысқақ жұмыртқа салады, ал кейбір түрлері моногамды жұптар болып өмір сүреді.

Пайдалану

Қоянбалықтар, әсіресе топтап жүретін түрлері, коммерциялық балық шаруашылығы үшін маңызды түрлер болуы мүмкін. Қорымының көп бөлігі тірі күйінде сатылады, бірақ жас қоянбалықтар кептіріліп немесе балық пастасын жасау үшін өңделеді. Кейбір түрлері аквамәдениетте қолданылады, ал ең әдемі түрлері аквариум саудасында табалады.