Кіріспе
Балық түрлері
Кобия (Rachycentron canadum) (/'//k//oʊ//b//i//ə/, KOHbeeə) – каренгиформалы теңіз балықтарының бір түрі, Рачицентрон туысының және Рачицентридтер отбасының жалғыз қазіргі өкілі. Оның басқа да көп қолданылатын атаулары: қара патиша балығы, қара лосось, линг, лимон балығы, қабық жегіш, адал ұл, треска және қара бонито.
Сипаттама
Ең ұзын ұзындығы 2 м (78 дюйм) және ең ауыр салмағы 78 кг (172 фунт) болатын кобианың сопақша, ұзын (теміршік тәрізді) денесі және кең, жалпақ басы бар. Көздері кішкентай, ал төменгі жақшасы жоғарғы жақшадан сәл ілгері шығып тұрады. Жұқа талшықты тістер жауырын, тіл және ауыздың жоғарғы жағын жабады. Балықтың денесі кішкентай қабықшалармен тегіс. Оның түсі қара қоңыр, құрсағында ақ түске дейін ағарады, бүйірлерінде екі қара қоңыр көлденең жолақтары бар. Шаруашылық кезеңінде жолақтар айқын көрінеді, олар қараңғыланып, денесінің түсі жарқырайды. Ірі кеуде қанаттары көбінесе көлденең ұсталады, бұл балыққа акула сияқты пішін беруге көмектеседі. Бірінші арқа қанатында алтыдан тоғызға дейін жеке, қысқа, қалың, өткір тікендер болады. Rachycentridae тұқымдасының атауы грек тіліндегі "rhachis" ("тікен") және "kentron" ("ұшы") сөздерінен алынған, осы арқа тікендерінен шабыттандырылған. Ересектеген кобианың екі бөлікті, сәл ай тәрізді құйрығы болады, ол көбінесе қара қоңыр түсті. Балықта жүзу қабысы жоқ. Жастар кобианың қара және ақ түсті айқын жолақтары бар, құйрығы дөңгелек пішіндес. Родтан ауланған ең ірі кобиа Австралияның Шарк-Бей аймағынан шыққан және салмағы 60 кг (135 фунт) болған.
Ұқсас түрлер
Кобия шамамен туысқандары – Эхенеидтер тұқымдасына жататын ремораларға ұқсайды. Бірақ ремораның арқа жағындағы сорғышы болмайды және денесі мықтырақ болады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Кобия әдетте жалғыз өмір сүреді, бірақ жыл сайынғы шағылысу жиынтықтарынан басқа, кейде рифтерде, кемелердің құлау орындарында, порстарда, буйларда және басқа да құрылымдық оазистерде шоғырланады. Ол пелагикалық, бірақ ол жем іздеу үшін эстуарийлерге және мангр тоғайларына да кіре алады. Ол Атлант мұхитының батыс және шығыс бөліктерінде, Кариб теңізінің барлық аймақтарында, Үндістан, Австралия және Жапонияның Тынық мұхиты жағалауындағы Үнді мұхитында кездеседі. Кобия 1978 жылдан бері Жерорта теңізінің шығысындағы әртүрлі жерлерде кездесетіні хабарланды, бұл Суэц каналы арқылы кіргені немесе аквамәдениеттен қашқанымен байланысты болуы мүмкін. Ол эуритермиялық, температураның 1,6 - 32,2 °C кең диапазонына төзімді. Сондай-ақ ол еурихалинді, тұздылығы 5,0 - 44,5 ppt болатын суларда тіршілік етеді.
Экология
Кобиялар негізінен қабылдақтармен, кальмарлармен және балықтармен қоректенеді. Ол акулалар, тасбақалар және манта сәулелері сияқты ірі жануарлардың артынан қалдықтарды жеу үшін іздейді. Бұл өте жанындағы балық, қайықтардан қорқуға бейім емес. Кобияның жауыздары туралы мәліметтер жеткілікті емес, бірақ махи-махи (Coryphaena hippurus) жас кобияларды жейтіні белгілі, ал қысқа қанатты мако акуласы (Isurus oxyrinchus) ересек кобияларды жейді. Кобиялар көбінесе нематодалар, трематодалар, цестодалар, копеподтар және акантоцефалдармен паразиттік қатынаста болады.
Өмірбаян
Кобия - пелагикалық шашыратушы, суға көптеген ұсақ (1,2 мм), жүзуге қабілетті жұмыртқаларды шығарады, олар планктонның құрамына енеді. Жұмыртқалар ұрықтанғанға дейін тоқтармен еркін қозғалады. Личинкалар да планктонды, алғашқы аптасында көздері мен ауыздары жетілгенше қорғансыз болады. Аталық екі жасында, ал аналық үш жасында жетеді. Екі жыныс та 15 жыл немесе одан да ұзақ өмір сүреді. Көбею маусымы сәуірден қыркүйекке дейін ірі, жағадан алыс жиынтықтарда күндізгі уақытта жүзеге асырады, онда аналық маусым ішінде 30 ретке дейін шашыратуға қабілетті.
Көші-қон
Кобия маусымдық көші-қондар жасайды. Ол Мексика шығанағында қыстайды, содан кейін жаз айларында Флориданы наурыз айы шамасында айналып, Массачусетс штатына дейін солтүстікке қарай жылжиды.
Ас дайындауда
Кобия коммерциялық түрде сатылады және оның тығыз текстурасы мен тамаша дәмі үшін салыстырмалы түрде жоғары бағаға ие, бірақ ол жалғыз өмір сүретін түр болғандықтан, оған арналған жабайы балық аулау өрісі құрылмаған. Ол аквакультурада өсіріледі. Еті әдетте жаңа күйінде сатылады. Оны көбінесе грильденген немесе қайнатылған филе түрінде ұсынады. Шеф-аспаздар Джейми Оливер мен Марио Батали 2008 жылдың қаңтар айында алғаш рет көрсетілген Food Network бағдарламасының "Iron Chef America" бағдарламасының "Battle Cobia" эпизодында кобиядан бірнеше тағам дайындады. Томас Келлердің "The French Laundry" рестораны кобияны дәм тағамдарының тізіміне қосты.
Аквакультура
Бұл балық әлемдегі жылы, ашық судағы теңіз балықтарын аквамәдениетке өсіруге ең қолайлы кандидаттардың бірі саналады. Қазіргі уақытта кобиа Азияның кейбір елдерінде, АҚШ-та, Мексикада және Панамада шаралар мен теңіздік өсіру қоршауларында өсіріледі. Тайваньда 100-600 г салмақтағы кобиа 1,0-1,5 жыл өсіріліп, 6-8 кг салмаққа жеткізіледі. Содан кейін олар Жапония, Қытай, Солтүстік Америка және Еуропаға экспортталады. Тайваньдағы теңіз қоршауларының шамамен 80% кобиа өсіруге арналған. 2004 жылы БҰҰ Сауда ұйымы (FAO) әлемдегі кобиа өндірімінің 80,6%-ын Қытай мен Тайвань құрағанын хабарлады. Вьетнам үшінші ірі өндіруші болып табылады және 2008 жылы 1500 тонна өнім өндірді. Судың тереңдігінің артуы, күшті ағыстар және жағалаудан қашықтық балық шаруашылығымен байланысты болатын қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтуға көмектеседі. Теңіздегі қоршау жүйелері коммерциялық теңіз балықтарын аквамәдениетке өсірудің экологиялық тұрақты әдісіне айналуы мүмкін. Дегенмен, кобиа өсіруде әлі де кейбір мәселелер бар, оларға шаралардан немесе жағалаудағы қоршаулардан теңіздік өсіру қоршауларына көшіру кезінде туындайтын стрестен өлім-жітімнің жоғары деңгейі, сондай-ақ аурулар жатады.