Кіріспе

Қазіргі жерде өмір сүруге бейімделген қосмекенділердің ата-бабалары Темоноспондильдер (грекше τέμνειν, temnein 'кесу' және σπόνδυλος, spondylos 'мүйіз') немесе темоноспондильдер - бұл карбон, перм және триас кезеңдерінде бүкіл әлемде гүлденген, барлық құрлықтарда табылған фоссилдермен шағын және алып тетраподтардың әртүрлі көне тәртібі. Кейбір түрлер Юра және ерте көк шайыр дәуірлеріне дейін сақталған, бірақ олардың барлығы кесек көк шайыр дәуірінде жойылып кеткен. 210 миллион жылдай эволюциялық тарих барысында олар тұщы су, құрлықтық, тіпті жағалаулық теңіз орталарын қоса алғанда, кең ауқымды тіршілік ету орталарына бейімделген. Олардың өмір тарихы жақсы түсінікті, олардың қалдықтары личинка кезеңінен, метаморфоздан және жетілу кезеңінен белгілі. Темноспондильдердің көпшілігі жартылай сулы, бірақ кейбіреулері толығымен жер бетінде өмір сүрген, тек көбейту үшін суға оралған. Бұл теменспондильдер құрлықтағы өмірге толық бейімделген алғашқы омыртқалы жануарлардың бірі болды. Темноспондильдер - қосмекенділер болса да, олардың көпшілігінің шашақтары мен сүйекті пластиналар сияқты қару-жарағы бар, олар оларды қазіргі жұмсақ денелі лиссамфибиялардан (қақалар мен жабалар, тритондар, саламандралар және кеуектілер) ерекшелендіреді. Темноспондильдер 19 ғасырдың басынан бері белгілі және бастапқыда олар бауырымен жорғалаушылар деп саналған. Олар әр түрлі уақытта батрахиандар, стегоцефалиандар және лабиринтодонттар деп сипатталған, бірақ бұл атаулар қазір сирек қолданылады. Қазіргі кезде Темноспондлиге топталған жануарлар 20-ғасырдың басына дейін бірнеше қосмекенділер тобының арасында таралған, содан кейін олар омыртқаларының құрылысына байланысты ерекше таксонға тиесілі екені анықталды. Темноспондилли "кескен омыртқалар" дегенді білдіреді, өйткені әрбір омыртқа бірнеше бөлікке (орталық, жұпталған плевроцентрлер, жүйке доғасы) бөлінеді, бірақ бұл басқа ерте тетраподтар арасында кеңінен кездеседі. Сарапшылар темоноспондильдер қазіргі қосмекенділердің (қақалар, саламандерлер және кесектілер) ата-бабалары болды ма, жоқ па, немесе бүкіл топ ұрпақ қалдырмай өліп қалды ма деген мәселеде келіспейді. Әртүрлі болжамдар қазіргі амфибияларды темоноспондилдердің ұрпақтары, лепоспондилдер деп аталатын ерте тетраподтардың басқа тобының ұрпақтары немесе тіпті екі топтың ұрпақтары ретінде орналастырды (лепоспондилдерден эволюцияланған цецилийлер, темоноспондилдерден эволюцияланған бақалар мен саламандралар). Лиссамфибиялардың теменспондилдік шығу тегі туралы қазіргі топтардың тек бір топтан (дисорофоидтар) немесе екі түрлі топтан (дисорофоидтар мен стереоспондилдер) пайда болғаны туралы келіспеушіліктер бар. Зерттеулердің басым көпшілігі амфибамиформы деп аталатын темноспондильдер тобын қазіргі амфибиялардың ең жақын туыстары ретінде көрсетеді. Екі топты байланыстыратын тістер, бас сүйектері мен есту құрылымдарының ұқсастығы бар.

Салалық анықтамасы

2000 жылы Адам Йейтс пен Энн Уоррен "Темноспондилли" атауын "Микрозавр" Пантилусқа қарағанда Эриопспен тығыз байланысты барлық организмдерді қамтитын кладқа қатысты деп анықтады.

Сипаттама

Көптеген темноспондильдер тірі қосмекенділерден әлдеқайда үлкен және сыртымен крокодилдерге ұқсайды, бұл көптеген таксондарды suchus жұрнағымен атауға әкелді. Ең үлкен таксондар, негізінен мезозойлық стереоспондилдер, ұзындығы бір метрден асатын бас сүйектері болды, ал бүкіл жануардың ұзындығы бірнеше метр болған болар еді (анықтама үшін, ең үлкен тірі амфибия, Андриас, дененің ұзындығы шамамен 1,8 метр). Басқалары кішірек және саламандраларға ұқсайды, әсіресе амфибамиформды және микромелерпетит дисорофоидтар. және функция ((s) лиссамфибилерде бұл ерекшеліктің болмауынан негізінен шешілмеген болып қалады. Кейбір темноспондильдерде шұңқырлар мен саңылаулар орнына көтерілген туберкулярлар немесе пустулалар болады (мысалы, диссорофоидты микрофолис, плагиозавридтер плагиозавридтер), және бұл айырмашылықтың мәні де белгісіз. Көптеген темноспондильдердің бас сүйегінде сезімтал шұңқырлар деп аталатын канал тәрізді саңылаулар бар, олардың болуы судағы өмір салтын анықтауға қолданылады. Әдетте мұрын тесіктері мен көз қуыстары айналасында орналасқан шұңқырлар қазіргі балықтар мен кейбір қазіргі қосмекенділерде судағы тербелісті анықтау үшін қолданылатын бүйірлік сызық жүйесінің бөлігі болып табылады. Көптеген таксондар, әсіресе құрлықтық болған деп есептелетіндер, мұрынның ұшына жақын орта сызықта ішкі қақпақ / фонтанел деп аталатын ашылуы бар; бұл олжаны ұстауда қолданылатын шырышты безді орналастырған болуы мүмкін. Тракхеидтерде бұл саңылау белгісіз мақсатта едәуір кеңейтіледі. Темноспондильдер сүйектерінің көпшілігінің гомологтары басқа ерте тетраподтарда да кездеседі, сонымен қатар кейбір темноспондиль таксондарында дамыған бас сүйектері, интерфронтальдар, интернальдар және интерпариетальдар сияқты бас сүйектері бар. Интертемпоральдық сүйек - бұл тік төрт аяқтылар арасында кездесетін сүйек, ол тек кейбір палеозойдың кейпіне жататын кейбір едопоидтар мен двинозаврларда кездеседі. Көптеген темноспондильдердің бас сүйегінің артқы жағында отикалық ойықтар деп аталатын ойықтары бар. Бұл құрылым есту үшін типаномды қолдады деп ойланған, бірақ бұл терезенің анатомиясында темноспондильдер арасында айтарлықтай айырмашылық бар, сондықтан ол барлық темноспондильдерде осы функцияны орындамаған болуы мүмкін, ал плагиозауридтер мен брахиопидтер сияқты кейбір кладтарда терезенің мүлдем болмауы мүмкін. Соңғы зерттеулер бұл үлкен саңылаулар бұлшықеттердің қосымша бекітілу орындарын қамтамасыз еткенін және көптеген темноспондильдер көз алмаларын босқалықтар арқылы кері тарта алатындығын көрсетті, бұл қазіргі бақалар мен саламандраларда да байқалады, олар да осы үлкен лақпанды саңылауларға ие; тыныс алу үшін букальды сорғы механизмі туралы ешқандай дәлел жоқ. Темноспондильдердің көбінесе тістерінің кең жамылғылары бар, сонымен қатар олардың жауырында, қазіргі қосмекенділерден айырмашылығы. Бұл тістердің кейбіреулері өте үлкен, оларды тістер немесе тістер деп атайды. Көптеген темноспондильдердің бір тістері болса да, кейбір диссорофоидтарда екі тістері және/немесе педицеллатты тістердің болуы лиссамфибиялармен тығыз туыстығының дәлелі ретінде келтірілген.

Бас сүйегінің арғы жағы

Темноспондильдердің омыртқалары бірнеше сегментке бөлінеді. Тірі тетраподтарда омыртқаның негізгі денесі - орталық деп аталатын бір сүйек, ал темноспондильдерде бұл аймақ плевроцентр және интерцентр болып бөлінеді. Темноспондильдерде омыртқалардың екі негізгі түрі танылады: стереоспондилоздық және рахитомоздық омыртқалар. Рахитомоздық омыртқаларда интерцентрлер үлкен және үстірінді тәрізді, ал плевроцентрлер олардың арасына сыятын салыстырмалы түрде кішкентай блоктар. Екі элемент те ми қамыты тәрізді омыртқаны қолдап тұрады, ал зигапофиз деп аталатын жақсы дамыған өзара байланысқан проекциялар омыртқалар арасындағы байланыстарды нығайтады. Көптеген рахитомоздық темноспондильдердің мықты омыртқасы мен мықты аяқтары оларға ішінара, ал кейде толығымен жер бетінде өмір сүруге мүмкіндік берді. Стереоспондилоздық омыртқаларда плевроцентрлер едәуір азайды немесе мүлдем жоғалады, ал интерцентрлер омыртқаның негізгі денесі ретінде ұлғайтылады. Стереоспондилдің алғашқы тұжырымдамалары плевроцентрлердің мүлдем болмауы керектігін талап етті, бірақ жаңа тұжырымдамалар тек интерцентрдің айтарлықтай ұлғаюын талап етеді. Аз таралған қосымша типтер - плагиозауридтер, онда бір ғана кеңейтілген, белгісіз гомологиялы центр бар; және тупилакозауридтер типіндегі омыртқалар (диплоспондилия) онда плевроцентрлер мен интерцентрлер бірдей өлшемді және пішінді дискілер; бұл тупилакозауридтердегі двинозаурда, сонымен қатар кем дегенде кейбір брахиопидтер мен басқа да темпонднозылдарда кездеседі. Нейротіл тікендері дененің пресакральді аймағында бірдей биіктікте болады, бірақ кейбір темноспондильдер дененің ортасына қарай биіктігін арттырады, содан кейін биіктігі төмендеп, көбірек дөңес арқалы контурды жасайды. Ең экстремалды жағдай диссорофидті плагистриксте байқалады, оның арқасында үлкен желкенді құрайтын аса ұзын жүйке тікенектері бар. Бұл желкеннің қызметі, сол кездегі сфенокодонтидтер мен эдафозауридтердің қызметі сияқты, құпия болып қала береді, бірақ бұл кладтың салыстырмалы жермен байланысы арқылы омыртқа бағанасын қатайтты деп есептеледі. Темноспондильдердің көпшілігінде 23 пен 27 аралығындағы пресакральдық санаттар бар, кейбір амфибамиформаларда азайту және көптеген двинозаврларда ұзарту байқалады. Қасық ұзындығы өте өзгермелі, ал толық қасық реті сирек кездеседі. Эриопс бойынша кейбір таксондарда 30 - дан астам құйрық позициясы болуы мүмкін. Бұл элементтер темоноспондильдер арасында әр түрлі болып, әртүрлі өмір салтына байланысты әр түрлі болады. Құрлықта тіршілік ететін таксондарда кірпіш аралық және кірпіш тіршілік ететін таксондар жеңіл, әшекейлері аз. Ал судағы стереоспондильдерде бұл элементтер қатты сүйектелген және бас сүйегі сияқты әшекейленген. Клитр мен скапулокоракоид құрлықта тіршілік ететін таксондарда көбірек дамыған, ал коракоид судағы формаларда сүйекке айналуға бейім емес, сондықтан тек қана қысқарақ скапула бар. Жазбас - илий, ишиум және жасанды жасушадан тұрады, соңғысы сулы формаларда әрқашан сүйекке айналып кетпейді. Элементтер арасындағы тігіс байланыстары, тіпті үш элемент те сүйектелген кезде де көрінеді. Алдыңғы аяқ - типтік радиус, локтей, көкірек және қол. Бұл сүйектер әдетте жер бетінде пайда болған деп болжанатын таксондарда бұлшықеттердің қосылуы үшін үлкен бет ауданымен дамыған. Көптеген дисорофоидтардың ұзын және жұқа аяқтары бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, барлық темноспондильдердің төрт саусағы ғана болған деп ойланған, бірақ бұл кем дегенде бірнеше стереоспондильдерде (Метопозавр, Парациклотозавр) дұрыс емес екені дәлелденді, ал толық манустардың аздығы төрт саусақты манустың басым немесе плезиоморфтық жағдай ретінде сипатталуына күмән келтіреді. Кем дегенде, Metoposauridae-де төрт саусақты және бес саусақты таксондар бар. Артқы аяқ - типтік бүйір сүйегі, фибула, жамбас сүйегі және бас сүйегі. Қатынас дамуы алдыңғы аяқпен бірдей. Белгілі бір PES бар барлық temnospondyls-тің бес цифрлы саны бар. Қазіргі қосмекенділерден айырмашылығы, көптеген темоноспондильдер кішкентай, тығыз орналасқан қабыршақтармен жабылған. Көптеген темноспондильдердің төменгі жақтары үлкен вентральді пластиналардың қатарымен жабылған. Алғашқы кезеңінде олардың тек кішкентай дөңгелек қалқандары болады. Қалдықтардың дәлелі бойынша, жануарлар өскен сайын, денелерінің төменгі жағындағы қалқаншалар үлкен, кең қарынды табақшаларға айналды. Плиталар бір-біріне...

Жұмсақ тіндер

Темноспондильдердің жұмсақ тіндері туралы біліміміз өте аз, өйткені мұндай материалды сақтау үшін қажетті жағдайлар жиі кездеспейді. Ең көп деректері Германияның көміртек және перм дәуірлеріндегі ұсақ түйірлі шөгінділерден алынған; кішкентай денелі және сулы дисорофоидтар мен үлкен стереоспондиломорфтар көбінесе скелет айналасындағы жұмсақ тіннің контурларымен сақталады. Әдетте сақталған ерекшеліктерге дененің контурлары, сыртқы жабыршық, көз немесе асқазанның бөліктері жатады. Мазон-Крик аймағындағы амфибамиформ үлгісінің аяқ табанды ерекшеліктері бар екені сипатталған. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі (Австралия) триас дәуірінен алынған Arenaerpeton supinatus холотип үлгісі жануардың тіршілік еткен кезінде қаншалықты ауыр болғанын көрсететін кең көлемді жұмсақ тіндерді көрсетеді. Темноспондильдерге жатқызылған іздік қалдықтар, әсіресе, карбоннан триасқа дейінгі аралықта жиі кездеседі. Жалпы таралған икногогенераларға Батрахихнус және Лимнопус жатады.

Зерттеу тарихы

Темоноспондильді неміс палеонтологы Карл Альфред фон Зиттель 1888 жылы жарық көрген "Палаеонтологияның қолжазбалары" кітабының екінші басылымында атады. Алайда, темноспондилдің қалдықтары 19 ғасырдың алғашқы кезеңінен бері белгілі. Алғашқы даналардың атаулары да дау тудырды. Леопольд Фитцингер 1837 жылы жануарға Батрахозавр деген ат қойды. 1841 жылы ағылшын палеонтологы Ричард Оуэн оның қатты бүктелген немесе лабиринтті тістерін сипаттау үшін буынды Labyrinthodon деп атады. Оуэн Мастодонсавр атауын "сауырысты емес, батрахиялық бауырымен жорғалаушыларды білдіретін, сүтқоректілер туысы Мастодонды немесе тістің сүтқоректі түрін еске түсіретіндіктен, сақтап қалу керек деп ойлады". Оуэн бұл жануардың "саури" жыртқыш емес екенін мойындады, бірақ ол сонымен бірге Ягердің Фитозаурын да осы тұқымға жатқызды. Екі тұқымдастың тең өлшемді конус тәрізді тістері болса да, кейіннен Фитозаврдың крокодил тәрізді жорғалаушы екені анықталды. Қосымша материалдар, соның ішінде бас сүйектері, Лабиринтодонды амфибия ретінде бекітті. 1828 жылы Ягер Salamandroides giganteus деп атады, ол жарым-жартылай омыртқаның немесе бас сүйегінің артқы бөлігіне негізделген. 1833 жылы ол мастодонзаврдың тістерімен бірдей болған S. giganteus толық бас сүйегін сипаттады, бұл оны temnospondyl-дің алғашқы толық бас сүйегі етті. Мастодонзавр бірінші аталғаны үшін, ол басқа атауларға қарағанда жоғары субъективті синоним ретінде басымдыққа ие. Батрахозавр әлі күнге дейін туысы жоқ брахиопид темнеспондильдің атауы ретінде қолданылады. Мастодонзаврлар мен басқа да ұқсас жануарлар лабиринтодонттар деп аталды, олар Labyrinthodon сияқты тістерді қима бойынша қатты бүктеген. Оуэннің "Labyrinthodon Jaegeri" кейіннен Англияның Гай Клиффінде палеонтолог Уильям Бакландтан табылды. Басқа үлгілер Уорвикширдің қызыл құмтасынан табылған. Англияда көбірек қазбалар табылған сайын Оуэн бұл лабиринтодонттарды батрахианның "ең жоғары" түрі ретінде суреттеді және оларды бауырсақпен салыстырды, ол оларды бауырымен жорғалаушылардың ең жоғары түрі деп санады. Ол сондай-ақ Кеупердің ірі лабиринтодонттарын (Триастың соңғы кезеңінен басталған тау жыныстары бірлігі) Магнезиан мен Зехштейннің ескі перм кезеңіндегі дамыған бауырымен жорғалаушылардан жас екенін атап өтті. Оуэн бұл қалдықтарды жыртқыш жануарлар ертедегі қосмекенділерден (оның "метаморфтанған балықтар" деп атағаны) бірінен соң бірі өркендеген деген пікірге қарсы тұруға қолданды. Мастодонзаврдан басқа, ең алғашқы аталатын тұқымдардың бірі - Метопиас және Ромбофолис 1842 жылы, Зигозавр 1848 жылы, Трематозавр 1849 жылы, Бафетес және Дендеррепеттон 1853 жылы, Капитозавр 1858 жылы және Дасисепс 1859 жылы. Бафетес қазір Темноспондильден тыс ерте тетрапод ретінде орналастырылған, ал Ромбофолис қазір пролацертиформді жорғалаушы деп саналады.

Лабиринтодонттар - қосмекенділер (XIX ғасырдың соңы)

Кейін 19-ғасырда темоноспондильдер Stegocephalia түрлерінің мүшелері болып саналды, бұл атауды 1868 жылы американдық палеонтолог Эдвард Дринкер Коуп енгізді. Коуп стегоцефалиандарды Батрахия класына жатқызды, ол кезде Амфибия үшін қолданылған атау. Стегоцефалия грек тілінде "қабатты бас" дегенді білдіреді, бұл теменспондильдер мен басқа да ерте тетраподтардың кең, жалпақ басына сілтеме. Бұл кезеңде палеонтологтар темноспондильді қосмекенділер деп санады, өйткені олардың үш негізгі ерекшелігі бар еді: жасөспірімдер қаңқасындағы жаңқалық доғалар, бұл олардың өмірінің алғашқы бөлігінде қосмекенділер болғанын көрсетеді; қабырғалар, олар қабырға қаптарының төменгі жағында байланыспайды; және бас сүйегіндегі терең шұңқырлар, олар шырышты бездер үшін орын ретінде түсіндірілді. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында стегоцефалиялардың бірнеше ішкі топтары танылды. Қазіргі кезде теменспондилдер деп саналатын жануарлар негізінен лабиринтодонттар болған, бірақ кейбіреулері Branchiosauria деп жіктелген. Бранхиозаврлардың денесі кішкентай, тістері қарапайым, ал лабиринтодонттардың тістері үлкен, тістері күрделі, тіс тістері мен эмальмен қапталған. Бранхиозаурияға Еуропадан келген Бранхиозавр және Солтүстік Америкадан келген Амфибамус сияқты сүйектері нашар дамыған, сыртқы саңырауқұлақтары бар және қабырғалары жоқ бірнеше түрлер ғана кірді. Кейіннен Amphibamus-тің кейбір қаңқалары ұзын қабырғалармен табылды, бұл оның Microsauria-ға қайта тағайындалуына себеп болды (бірақ егжей-тегжейлі зерттеулер оны temnospondyl деп тапты). Германиядан алынған көптеген жақсы сақталған бранхиозаврлардың қалдықтарынан шашақ және сыртқы сақа сияқты жұмсақ тіндер табылған. 20 ғасырдың басында бранхиозаврлар темоноспондильдердің личинкалық формалары ретінде танылды, олар топты анықтайтын көптеген типтік белгілерді жоғалтты және енді бөлек топ ретінде танылмайды. Кейіннен теменспондильдер деп жіктелетін басқа жануарлар Ганоцефала деп аталатын топқа орналастырылды, оған бас сүйектері, кішкентай аяқ-қолдар, балық тәрізді тарақандар мен тармақты доғалар тән. Лабиринтодонттардан айырмашылығы, олардың терісі жоқ, яғни, көздерінің артында, бас сүйегінде кішкентай тесіктер болған жоқ. Архегозавр, Дендеррепетон, Эриопс және Тримерорахис осы топқа енгізілген және олар Рептилияның ең бастапқы мүшелері болып саналған. Олардың рахитомоздық омыртқалары, нотокорды және омыртқаның кондильдерінің болмауы (басын мойынға жалғаған) балықтармен де ортақ болатын ерекшеліктер болды. Осылайша, олар ерте балықтар мен стегоцефалиандар сияқты озық түрлердің арасындағы байланыс ретінде қарастырылды. 1868 жылы Коуп басқа топты Микрозаурия деп атады. Ол Микрозаурияны лабиринтодонтияның кіші тобы деп жіктеді, оның ішінде көптеген кішкентай, қосмекенділер сияқты жануарларды орналастырды. Олардың арасында бір кездері Ганоцефалаға орналастырылған Дендеррепетон да бар. Кейіннен дендеррепетон басқа теменспондильдермен лабиринт-дондар ретінде орналастырылды, бірақ кіші амфибиялардың жіктелуі туралы көп жылдар бойы түсініспеушілік болды. 19 ғасырдың аяғында қазіргі кездегі темноспондильдердің көпшілігі лабиринтодонталар подрядына жатқызылды. Америкалық палеонтолог Эрмин Каулс Кейс оны Labyrinthodonta vera немесе "нағыз лабиринтодонттар" деп атады. Стегоцефалия және Лабиринтодонтия атаулары оның тиесілі ретіне сілтеме жасау үшін бір-бірін алмастыра отырып қолданылды. Теменспондилдер бар лабиринтодонтикалық Microsauria және Branchiosauria субордалары лабиринтодонтадан ерекшеленді. Лабиринтодонталар құрамында Рахитоми, Лабиринтодонти және Эмболерими топтары болды. Архегозавр мен Эриопс сияқты рахитоми мүшелерінің рахитомоз омыртқалары болды, олардың интерцентрлері кеңейіп, плевроцентрлерді ығыстырды. Лабиринтодонттар, мысалы, Мастодонзавр, Трематозавр және Микрофолис, плевроцентрлерін жоғалтты, ал интерцентрлер омыртқалардың бүкіл денесін құрады. Эмболеримиде өлшемдері бірдей интерцентрлер мен плевроцентрлер болды. Эмболомерлер қазір рептиломорфтардың немесе тетраподтардың жеке тобы ретінде анықталады, олармен temnospondyls ерекше туыстық байланысы жоқ. Темноспондылы 20 ғасырдың басында кең тараған атау болды. Палеонтологтар бұл топқа эмболомерлер мен рахитомдарды қосты. Коуптың Ганоцефаласы мен Лабиринтодонтасы қолданылмай қалды. 1919 жылы британдық палеонтолог Д. М. С. Уотсон бұл ірі қосмекенділердің эволюциялық тарихын омыртқаларының өзгеруі арқылы �...

Ортаңғы перм

Тенноспондильдердің орта перм жазбалары бар ма, жоқ па, Солтүстік Америка мен Ресейдегі әртүрлі кен орындарының жасы мен өзара байланысының белгісіздігі және Олсонның ойысы туралы даудың нәтижесінде талқыланады.

Келесі перм дәуірі

Перм дәуірінің соңында құрғақшылықтың артуы және бауырымен жорғалаушылардың әртараптануы құрлықтағы темноспондильдердің азаюына ықпал етті, бірақ жартылай сулы және толық сулы темноспондильдер, соның ішінде Шығыс Еуропаның ірі мелозауыры да гүлденуін жалғастырды. Архегозавридтер сияқты басқа теменспондильдер ұзын мұрынды және крокодилдерге жақын ұқсастықты дамытты, бірақ оларға соңғы топқа тән қару-жарақ жетіспеді. Бұл темоноспондильдер арасында ең үлкен батрахоморф, Бразилияның 9 метрлік Прионосукусы бар. Стереоспондилдің деректері тек қана ринесухидтерде кездеседі.

Мезозой

Темноспондильдер кейінгі перм дәуірінде (260.4251.0 млн. жыл бұрын) гүлденуін және әртараптануын жалғастыра бергендіктен, Stereospondyli деп аталатын негізгі топ судағы тіршілікке көбірек тәуелді болды. Омыртқалары әлсіреп, аяқтары кішірейіп, бас сүйегі үлкен және жалпақ, көздері жоғары қарай бұрылады. Триас кезеңінде бұл жануарлар тұщы су экожүйелерін билеп, кіші және үлкен түрлердің түрлерін дамытты. Ерте триас кезінде (251.0245.0 млн. жыл бұрын) ұзақ мұрынды балық жейтіндердің бір тобы, трематозауроидтер, теңіздегі өмірге бейімделген, қазіргі таңдағы краб жейтін жабаны қоспағанда, бұл жерде жалғыз батрахоморфтар. Тағы бір топ, капитозавроидтар, орта және үлкен жануарларды қамтиды, олардың үлкен және жалпақ бас сүйектері, ең үлкен формалары, мысалы, Mastodonsaurus, бір метрден асатын. Бұл жануарлар өмірінің басым бөлігін немесе бар өмірін судағы жыртқыш ретінде өткізеді, олжасын жоғарғы жақ жақшасын кенеттен ашу арқылы ұстап, балық немесе басқа да кішкентай жануарларды сорады. Триастың соңғы кезеңіндегі (237.0227.0 млн. жыл бұрын) карний кезеңінде капитазауроидтерге өте ұқсас Metoposauridae қосылды. Метопозауридтер капитозауридтерден көз қуыстарының бас сүйегінің алдыңғы жағына жақын орналасуымен ерекшеленеді. Стереоспондилдердің тағы бір тобы - плагиозаврлар - кең бас пен жабырқақтарға ие болды және көлдер мен өзендердің түбінде өмір сүруге бейімделген. Бұл уақытта темноспондильдер жартылай сулы экожүйелердің кең таралған компонентіне айналды. Кейбір темноспондильдер, мысалы, Криобатарак және Криостега, тіпті Антарктидада өмір сүрді, ол кезде мезгіллі ормандармен жабылған. Триас темоноспондильдері көбінесе өз орталарында басым жартылай су жануарлары болды. Құрама Штаттардың оңтүстік-батысында жүздеген жеке жануарлары сақталған метопозаврлардың үлкен үйірмелері табылды. Олар көбінесе су тасқынынан болатын құрғақшылықтан болатын жаппай өлім оқиғалары ретінде түсіндіріледі. Соңғы зерттеулер бұл тығыз жиналыстар, мүмкін, белгілі бір аймақтарда өлі адамдарды жинаған ағымдардың нәтижесі екенін көрсетеді. Бұл орталарда аз сан алуандық болған сияқты, өйткені олар тек метопозаврлар мекендеген. Темноспондильдер ерте триас кезінде ең көп санға жеткен, ал кейінгі орта және соңғы триас кезінде біртіндеп азайып, брахиопоиданың тек 4 мүшесі юра және креда дәуірінде тірі қалған. Брахиопидтер арасында брахиопидтер Гобиопс және Синобрахиопс Азиядағы Орта және соңғы юралық шөгінділерден, ал чигутизаурид Сидеропс Австралияның ерте юралық кезеңінен белгілі. Ең соңғы белгілі темноспондил Австралияның ерте кредалық (Аптиан) кезеңінен белгілі алып чигутизаурид Куоласук болды. Ол қыста өте суық болатын жаралы аңғарларда тіршілік етті. Куласукус брахиопоидтардың ең ірілерінің бірі болды, салмағы шамамен .

Зат алмасу және газ алмасу

Толық сулы Архегозавр туралы зерттеу оның жылу балансы, газ алмасуы, осморегуляциясы және ас қорытуы қазіргі сулы амфибиялар, мысалы, саламандраларға қарағанда балықтарға көбірек ұқсас екенін көрсетеді.

Тамақтандыру

Ең алғашқы темноспондильдер негізінен жартылай сулы болса да, олар құрлықта тамақтануға қабілетті болған. Кейіннен жер бетіндегі тіршілікке жақсы бейімделген эрипоидтар мен дисорофоидтар да құрлықта қоректенді. Кейбір эрипоидтар судағы тіршілікке жақсы бейімделіп, тамақтануды су организмдеріне ауыстырды. Алғашқы су жануарлары перм дәуіріндегі архегозаврлар болды. Триматозаврлар мен капитозаврлар суда өмір сүруге өз бетінше айналып, осы тамақтану түріне қайта оралды. Судағы стереоспондилдердің басым көпшілігінің басы жалпақ. Тамақ ішетін кезде олар аузын төменгі жаққа түсірудің орнына бас сүйегін көтере отырып ашқан болса керек. Плагиозауридтердің (Герроторакс) жақ сүйегінің механизмі жақсы белгілі және ең жақсы бейімделгендердің бірі болып табылады. Герроторакс бас сүйегін бас сүйегінің батыс кондильдері мен мойынның атлас омыртқасы арасындағы атланто-омыртқа буынының бүгілуі арқылы бас сүйегін горизонтальдан шамамен 50 градусқа көтерді деп есептеледі. Бас сүйегі жоғары көтерілгенде, төрт бұрышты сүйек алға жылжып, төменгі жақ сүйегі сыртқа шығып тұрады. Басқа стереоспондилдер де бас сүйегін көтере алатын, бірақ олар мұндай қозғалыс үшін бейімделмеген. Д. М. С. Уотсон алғаш рет термоспондильділердің тамақтану құралы ретінде бас сүйегін көтеруді ұсынды. Ол Gerrothorax-тан әлдеқайда үлкен temnospondyl Mastodonsaurus-тың да осындай қозғалысты жасай алатынын болжады. Палеонтолог А. Л. Панчен де бұл идеяны 1959 жылы қолдап, Батрахосукустың да осылай тамақтанатынын айтты. Бұрынғы сулы тетраподтар мен тетрапод ата-бабалары Фонерпетон сияқты теменспондильдерден айырмашылығы - олардың бас сүйектері де кернеуге төтеп беру үшін жасалған. Бұл қысым су астындағы сорғы арқылы тамақтандыру кезінде пайда болған. Фонерпетон сияқты темнеспондильдер тек қана жер бетінде тіршілік ететін және тістеу арқылы қоректенетін алғашқы тетраподтардың қатарында болды.

Көбею

Темноспондильдер, қазіргі заманғы көпшілік қосмекенділер сияқты, су ортасында көбейді. Темноспондильдердің көпшілігі сыртқы ұрықтандыру арқылы көбейген. Көптеген бақалар сияқты, әйелдер суға көп мөлшерде жұмыртқа салады, ал аталар оларды ұрықтандыру үшін сперматозоидтар шығарады. 1998 жылы Техастың ерте перм дәуірінен дисорофоидты темноспондильдердің жұмыртқа массалары болуы мүмкін бірнеше қазбалар сипатталды. Олар - қосмекенділердің жұмыртқаларының алғашқы табылған қалдықтары. Қалдықтар кішкентай дискілерден тұрады, олар жұқа мембраналардан тұрады, олар, мүмкін, вителлинді мембраналар және оларды қоршаған гало тәрізді аймақтар, олар, мүмкін, шырышты қабаттар. Олар өсімдіктердің қалдықтарына қосылған, бұл осы темоспондильдердің су өсімдіктеріне қазіргі бақаларға ұқсас жұмыртқа салғандығын көрсетеді. Шіл қабықтары жұмыртқаларды балықтар емес, қосмекенділер салғандығын көрсетеді (олардың жұмыртқаларында шырыштық жоқ), бірақ оларды салған қосмекенділердің түрін білуге болмайды, өйткені жұмыртқалармен бірге ешқандай дене қалдықтары сақталмаған. Жұмыртқалар дисорофоидтардан шыққан деп есептеледі, өйткені олар қазіргі амфибиялардың жақын туыстары болуы мүмкін және олардың бірдей көбею стратегиялары болған. Сонымен қатар, олар жұмыртқалар табылған кен орнынан табылған ең көп таралған қосмекенділер. Бұл қаптарда жас тримерорахистке жататын кішкентай сүйектер табылған. Қазіргі Дарвинның жабайысы ауыздықтауыш болып табылады және егер ол өз жасына осылай қамқорлық жасаса, Trimerorhachis-ке ең жақын қазіргі аналог болар еді. Ал, басқа бір ықтималдық - тримерорахис өзінің жас тұқымын жеп, қазіргі көп амфибиялар сияқты каннибализмге бейім болған. Егер бұл шындық болса, онда бұл кішірек жануарлардың сүйектері бастапқыда тамақта орналасып, жануарлар қазбаланған кезде фарингиялық қапқа ілінеді. Пенсильваниядағы ерте көміртекте өмір сүрген темноспондильдердің дене бедерлері кейбір құрлықтағы темноспондильдер кейбір қазіргі амфибиялар сияқты құрлықта жұптасқандығын көрсетеді. Олар судағы жұптасудың орнына ішкі ұрықтандыру арқылы көбейеді. Бір құмтаста үш адамның болуы теменспондильдердің қауымшыл болғанын көрсетеді. Бір адамның басы екіншісінің құйрығының астында, бұл танысу көрінісі болуы мүмкін. Қазіргі саламандраларда ішкі ұрықтандыру және осыған ұқсас құдалану әрекеттері байқалады.

Өсу

Темноспондильдердің көпшілігі ересек үлгілердегі ерекшеліктерге байланысты ажыратылады, ал бірнешеуі жас және личинка үлгілерінен белгілі. Метаморфоз дисорофоидтарда, эриопидтер мен трамахидидтерде байқалады, сулы личинкалар құрлықта өмір сүруге қабілетті ересектерге айналады. Дисорофоидтардың бірнеше түрі, мысалы, бранхиозауридтер, толық метаморфоза жасамайды, бірақ жасөспірімдердің сыртқы жабырқақтар мен дене өлшеміне ұқсас қасиеттерін сақтайды. Двинозаврлар мен плагиозаврлар Герроторакс та жабырқақтарын сақтап қалды, бірақ соңғы зерттеулер олардың жабырқақтары (кем дегенде ересектерде) саламандралар сияқты сыртқы емес, балықтардың ішкі жәндіктері екенін анықтады. Темноспондил личинкалары көбінесе нашар дамыған сүйектерімен және гиобранхиальдық аппараттың болуымен, тірі кезінде саңырауқұлақтар жалғасатын сүйектердің сериясымен ерекшеленеді. Алайда кейбір толық жетілген темноспондильдерде гиобранхиальдық сүйектер бар, бірақ сыртқы саңырауқұлақтары жоқ. Қалың қабатты қабыршақтар личинкаларда және ересектерде де байқалады. Метаморфоз кезінде дененің негізгі өзгерістері, соның ішінде бас сүйектерінің қайта қалыптасуы мен нығаюы, бас сүйектерінің қалыңдауы және дене көлемінің өсуі болады. Толысқан кезде сүйектердің көпшілігі толық қалыптасады да, өсу қарқыны баяулайды. Кейбір темноспондильдердің сүйектерінде, мысалы, Дутуитозаврда өсу белгілері бар, бұл, мүмкін, өсу қарқынының жыл мезгілінің өзгеруіне байланысты өзгергенін көрсетеді. Метопозавр мен Келидерпетон сияқты теменспондильдердің окаменелісі адамдардың жетілу кезеңінен кейін өскенін көрсетеді. Ең ескілердің бас сүйегінде терең шұңқырлары бар. Темноспондильдердің бір тобы, Branchiosauridae, личинкалар үлгілерінен де белгілі. Бранхиозаврлар, мысалы, Бранхиозавр мен Апатеон тері мен сыртқы жабыршықтарды сақтап қалған көптеген кәдеге жаратылған заттармен танылады. Үлгілердің арасындағы өлшемдер кең ауқымында бүкіл өсу сериясы көрінеді, бірақ құрлықта бейімделген ересектер формаларының болмауы бұл темноспондильдер неотендік болғандығын көрсетеді. Басқа темноспондильдерден айырмашылығы, олардың бас сүйектері тез дамыған, бірақ толық жетілгенде әлі де ішінара қаңқалы болған. Ересектер де жас жануарлар сияқты суда өмір сүрген. Жақында Апатеон грацилис түрінің ірі үлгілері жер бетіндегі өмір салтына бейімделгені сипатталды, бұл барлық бранхиозаврлардың неотендік емес екенін көрсетеді.

Есту

Темноспондильдер мен басқа да ерте тетраподтардың бас сүйегінің артқы жағында жаак аймағына қарай шығатын дөңгелек отик ойықтары бар. Тірі кезінде, отикалық ойықты тірі бақаларда дискі тәрізді аймақ ретінде көрінетін, tympanum деп аталатын мембранамен жауып тұратын. Тимпанустың есту қабілеті бар, ол жоғары деңгейдегі тетраподтардың құлақтарына ұқсас. Дәстүрлі түрде, tympanum тетрапод эволюциясының ерте кезеңінде есту органы ретінде дамыды және амниоттардың құлақ барабандарын қалыптастыруға дейін дамыды деп ойланды. Осылайша, темоноспондильдердің есту жүйесі тірі қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың есту жүйесіне ұқсас болған. Қақалар мен басқа да тірі тетраподалардың құлақтарында тікенектей сүйек бар, ол құлаққаптан немесе оның тектес барабаннан ішкі құлаққа тербелістерді беру арқылы естуге көмектеседі. Темноспондильдердің отик қуысына шығатын штепестері де бар. Степес, ықтимал, жапырақты балықтардың жамбас сүйегінен пайда болған. Степендердің орналасуы және отикалық аймақтың пішіні темноспондилдер мен бақалардың tympani хомологты екенін көрсетеді, бірақ бұл қосмекенділердің tympani енді бауырымен жорғалаушылардың, құстардың және сүтқоректілердің есту жүйелерімен хомологты болып саналмайды. Сондықтан, темоноспондильдердегі құлақ құрылымдары басқа тетраподтардың ата-бабаларынан шыққан емес. Кейінгі кездегі долесерпетон сияқты темоноспондильдердің есту қабілетіне бейімделген отик аймақтары болды. Долесерпетонның ішкі құлақта перилимфалық канал деп аталатын құрылымы бар, ол бақаларда да кездеседі және естумен байланысты. Оның тікенегі дыбысты жақсы жеткізеді. Долесерпетонның және туысқан темоспондильдердің есту жүйесі ауадағы дыбыстарды байқай алатын және тірі қосмекенділердің ата-бабалары болуы мүмкін.